ចំណេះដឹងទូទៅ Archives - Kampuchea Thmey Daily

ស្វែងយល់ពីសំណង់ភ្ជាប់សាសនាសម័យបុរាណ មានលក្ខណៈយ៉ាងណាខ្លះ?

Dy Bunnara — Sat, 25 Apr 2026 04:08:21 +0000

សាស្រ្តាចារ្យ ព្រាប ចាន់ម៉ារ៉ា ព្រឹទ្ធបុរសរងមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ បានចងក្រងឯកសារស្រាវជ្រាវពីសំណង់សាធារណភ្ជាប់សាសនាកាលពីសម័យបុរាណ។

ឯកសារស្រាវជ្រាវនេះបានរំលេចពីសំណង់ផ្សេងៗ ដែលសាងសង់ផ្សាភ្ជាប់ជំនឿសាសនារបស់បុព្វបុរសខ្មែរដែលមួយចំនួននៅតែបន្សល់ទុកជាស្លាកស្នាមមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

សំណង់សាធារណ៍ភ្ជាប់និងសាសនា

ប្រាសាទមេបុណ្យ

ជាប្រាសាទដែលគេសាងសង់ឡើងនៅកណ្តាលបារាយដូចជានៅយសោធរតដាក (សព្វថ្ងៃហៅថាថ្នល់បារាយ) និងនៅបារាយទឹកថ្លាជាដើម។

ប្រាសាទមេបុណ្យនៅកណ្តាលបារាយទឹកថ្លា ស.វ.ទី១១

ហោបន់ស្រន់

ជាប្រាសាទសាងអំពីថ្មសម្រាប់តម្កល់ព្រះពុទ្ធរូប ពិសេសព្រះពុទ្ធដែលជាគ្រូថ្នាំ (ជាភាសាសំស្ក្រឹតហៅថា “ភៃសជ្យគុរុ”) ហើយទំនងជាគេសាងនៅក្នុងបរិវេណមន្ទីរព្យាបាលរោគ។

សំណង់របៀបនេះ យើងឃើញមាននៅតាមផ្លូវបុរាណធំៗហើយជួនកាលនៅក្បែរនឹងប្រាសាទ ឬបន្ទាយ ឬមួយក្រុងនានាផង។

ប្រាសាទតាព្រហ្មកិល ស.វ.ទី១២ ជាហោបន់ស្រន់ នៃមន្ទីរពេទ្យ នៅមុខអង្គរវត្ត

ហោបន់ស្រន់នៃសាលាសំណាក់

ជាប្រាសាទឬហោសាងអំពីថ្ម ច្រើនមានកំពូលប៉មមួយខ្ពស់បន្តិច និងមានដំបូលទាបលយចេញវែងទៅមុខព្រមទាំងមានជញ្ជាំងនិងបង្អួចជាជួរនៅសងខាងផង។

សំណង់នេះទំនងសម្រាប់តម្កល់ព្រះពុទ្ធរូប ហើយសាងសង់នៅក្បែរសាលាធ្វើអំពីឈើសម្រាប់ឱ្យអ្នកដំណើរស្នាក់បណ្តោះអាសន្ន។ សំណង់បែបនេះមាននៅតាមផ្លូវបុរាណធំៗ និងជួនកាលនៅក្បែរប្រាសាទផងដែរ។

សំណង់សាសនា

ពើង

ជាផ្ទាំងថ្មនៅតាមភ្នំ ហើយមានរាងលយចេញមកក្រៅដូចជាដំបូលធម្មជាតិ និងមានកន្លែងខាងក្រោមផ្ទាំងថ្មនោះអាចឱ្យមនុស្សជ្រកកោនបាន (នៅតំបន់ខ្លះគេហៅថា “រាយ” ឬ “ល្អាង” ជាដើម)។ ពើងរបៀបនេះឃើញមានច្រើននៅភ្នំគូលែន ហើយគេប្រើជាកន្លែងសក្ការបូជា ខ្លះមានគំនូរឬចម្លាក់ផ្សេងៗតាំងពីសម័យបុរាណមក និងជូនកាលជាកន្លែងជ្រកអាស្រ័យនៅបណ្តោះអាសន្នសម្រាប់អ្នកតាំងសីលនានាដែរ។

ពើងគំនូរនៅភ្នំគូលែន

រូងភ្នំ

ជារូងធំៗឬល្អាងនៅតាមភ្នំ ដែលមនុស្សអាចចេញចូលបាន និងមានទីធ្លាសមល្មម គឺគេរៀបចំឲ្យទៅជាកន្លែងគោរពបូជា មានតម្កល់រូបព្រះផ្សេងៗ ឬជាទីអាស្រ័យនៅដើម្បីធ្វើធម៌អាថិជាដើម។ រូងរបៀបនេះ ជួនកាលកើតឡើងដោយធម្មជាតិ គ្រាន់តែមនុស្សទៅរៀបចំបន្ថែមប៉ុណ្ណោះ។

ជួនកាលទៀតជារូងកើតឡើងពីមនុស្សដាប់លុងតាំងពីសម័យបុរាណដូចជា នៅភ្នំដាស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវជាដើម គឺមានរូងមួយចំនួនមានមុខចំហធំ និងរូងខ្លះមានការច្នៃធ្វើជាជញ្ជាំងច្រកទ្វារ និងខ្លោងទ្វារនាសម័យក្រោយៗមកទៀតក៏មាន។

រូងភ្នំកើតឡើងតាមធម្មជាតិនៅភ្នំឈ្ងោក ខេត្តកំពត

អាស្រម

ជាហោឬសំណង់ដែលជាជម្រកសម្រាប់អ្នកបួសគង់នៅរៀនឬធ្វើធម៌ ឬមួយជាកន្លែងសក្ការបូជា។ យើងពុំឃើញមានសេសសល់អាស្រមនោះមានរូបរាង និងទំហំយ៉ាងដូចម្តេចទេ តែតាមសិលាចារិកខ្លះមាននិយាយពីការសាងអាស្រមជាច្រើន។ ឧទាហរណ៍ក្នុងរាជ្យព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី ១ ជាដើម។

ប្រាសាទ

ពាក្យថា “ប្រាសាទ” គឺជាពាក្យទូទៅហៅលើប្រាសាទអ្វីក៏បានដូចយើងដឹងស្រាប់។ តាមពិតពាក្យនេះអាចបកស្រាយថា ជាវាំងដែលជាលំនៅទេពក៏បាន ដ្បិតទេពក៏ត្រូវមានផ្ទះសម្បែងដូចតែមនុស្សដែរ គ្រាន់តែលំនៅនោះគេជឿថាមានភាពត្រចះត្រចង់។ តែប្រាសាទនានាមានរូបរាងនិងទំហំខុសៗគ្នា។

ជួនកាលគ្រាន់តែជាតួប៉មមួយទោលតែឯងគ្មានអ្វីនៅជុំវិញឡើយ ក្រៅអំពីកសិន្ទុទឹកព័ទ្ធជុំវិញឬស្រះទឹកដែលនៅពីមុខនោះ។ ពេលនោះពុំសូវឮគេហៅថា “ប្រាសាទ” ឡើយ គឺគេច្រើនហៅថា “គុក”។ រីឯពាក្យ “គុក” នេះ ដើមឡើយសំដៅទៅលើអ្វីមួយដែលក្រហូងក្នុង តែមានអ្វីបិទជុំជិតពុំល្ហល្ហេវ។ ដូច្នេះហើយបានជាចង្ក្រានដែលរាងក្រឡូម មានច្រកតែនៅកន្លែងញាត់ឧសសម្រាប់រម្ងាស់ទឹកត្នោតធ្វើស្ករ ក៏គេហៅថា “គុក” ដែរ។

បើអគារដែលខាងក្នុងជាទីចង្អៀតពុំសូវមានពន្លឺ ហើយបិទទ្វារចេញចូលជាសាធារណពុំបាន ដែលគេធ្វើសម្រាប់តែដាក់អ្នកទោសក៏គេហៅថា “គុក” ដូចគ្នា។ សរុបមក “គុក” ជាទីដែលឃ្លុបពុំមានអ្វីឆ្លងកាត់ហើយងងឹតៗ។

ហេតុនេះហើយ បានជាគេហៅប៉មប្រាសាទដែលទោលថា “គុក” ដ្បិតកាលនៅថ្មី ប្រាសាទពុំមានពន្លឺប៉ុន្មានឡើយនៅខាងក្នុង ព្រោះដំបូលក៏ជិត ហើយតែងមានទ្វារឈើបិទជិតទៀតផង បើបើកម្តងៗគឺសម្រាប់តែធ្វើកិច្ចពិធី។

អត្ថន័យនៃ “គុក” នៅទីនេះ មិនខុសអ្វីពីផ្ទៃម្តាយប៉ុន្មានឡើយ ដូច្នេះហើយបានជាភាសាសំស្រ្កឹតហៅគុកថាជា “គភ៌” ដែរ។

ការយល់ឃើញរបស់យើងសព្វថ្ងៃមិនត្រូវនឹងតួនាទីដែលអ្នកសាងជំនាន់បុរាណគិតមកឡើយ។ ឧទាហរណ៍ យើងមើលឃើញថា ព្រះហរិហរនៅប្រាសាទអណ្តែតក្នុងខេត្តកំពង់ធំមានសោភ័ណភាពជាសិល្បៈឥតខ្ចោះ ហេតុដូច្នេះយើងយកមកតាំងក្នុងសារមន្ទីរដែលទូលាយបន្តិច អាចឲ្យអ្នកទស្សនាដើរក្រឡឹងជុំវិញបានងាយ ហើយមានទាំងបញ្ចាំងភ្លើងដើម្បីឲ្យមើលក្បាច់ក្បូរបានសព្វគ្រប់។

ប៉ុន្តែកាលដែលគេកសាងរូបនេះនៅស.វ.ទី ៨ គឺពុំមែនសម្រាប់ដូច្នោះឡើយ។ គេសាងរូបនេះសម្រាប់ដាក់ក្នុងគុកមួយបិទទ្វារជិត បើកឃើញម្តងៗសម្រាប់តែធ្វើកិច្ច ពុំមែនសម្រាប់ដើរមើលក្នុងន័យថាជាវត្ថុសិល្បៈឡើយ។

បើប្រាសាទតែមួយដែលជាទីប្រជុំនៃអគារខុសៗគ្នាច្រើន ហើយមានកំពែងទាបឬខ្ពស់ព័ទ្ធជុំវិញ មួយជាន់ក្តីឬច្រើនជាន់ក្តី គេតែងហៅថា “បន្ទាយ”។ តាមពិតន័យដើមបំផុតនៃបន្ទាយ គឺកំពែងដី ឬថ្មនោះឯង តែន័យឆ្លងមកសំដៅលើអ្វីៗដែលនៅក្នុងនោះទាំងអស់។

ដូច្នេះហើយបានជាអ្នកស្រុកផ្ទាល់ពុំដែលនិយាយថា “ប្រាសាទបន្ទាយស្រី”, “ប្រាសាទបន្ទាយសម្រែ” ឡើយ គឺគេតែងនិយាយថា “បន្ទាយស្រី”, “បន្ទាយសម្រែ”។ អ្នកខ្លះមកពីឆ្ងាយដើម្បីទៅទស្សនាបុរាណស្ថានមួយ ដែលឮអ្នកចម្ងាយដូចគ្នា ពោលគឺពុំមែនជាអ្នកស្រុកហៅថា “ប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ” លុះធ្វើដំណើរទៅដល់រកឃើញទើបដឹងថា គេពុំដែលហៅដូច្នោះឡើយ គឺគេហៅថា “បន្ទាយបាកាណ” ដ្បិតបុរាណដ្ឋាននោះមានកំពែងគួរឲ្យស្ញប់ស្ញែង ហើយច្រើនជាន់ទៀតផង។

ចំណែកឯប៉មឬគុកនីមួយៗដែលជាផ្នែកនៃប្រាសាទទាំងមូល ខ្មែរបុរាណហៅថា “វ្រះកុដិ” (ព្រះកុដិ ឬ ព្រះក្តី)។ ឧទាហរណ៍ ប្រាសាទព្រះគោនៅតំបន់រលួសមានប៉មនិងអគារជាច្រើន ហើយក្នុងនោះបើពិតជាព្រះកុដិ គឺមានប្រាំមួយ ដែលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១សាង ដើម្បីតម្កល់ព្រះរូបនៃបុព្វការីជនរបស់ព្រះអង្គ។ សព្វថ្ងៃ ពាក្យថា “ព្រះកុដិ” ឬ “ព្រះក្តី” នេះ លែងប្រើទៅហើយ ថ្វីដ្បិតតែទៅនៅកប់ក្នុងពាក្យសូត្រធម៌ខ្លះ ហើយការនិយាយក៏ខុសគ្នាដែរ ពោលគឺអ្នកស្រុកខ្លះហៅថា “បន្ទប់” ឯអ្នករៀនសូត្រនិយមហៅថា “ប៉ម” ឬ“តួប៉ម”។

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយ មាននៅខាងជើងជាប់នឹងប្រាសាទព្រះខ័នក្នុងតំបន់អង្គរ។ នៅទីនោះមានប្រាសាទពីរដែលមានឈ្មោះដូចគ្នា ដ្បិតសាងជាមួយគ្នាក្នុងពេលតែមួយ មានរចនាបថតែមួយ ហើយប្រហែលដែលសាងដោយក្រុមជាងតែមួយផង។ ឈ្មោះនោះគឺ “ប្រី” តែមួយគេហៅថា “ប្រាសាទប្រី” ឯមួយទៀតដែលជាប់គ្នានោះគេហៅថា “បន្ទាយប្រី”។ លុះពិនិត្យមើលទៅឃើញថា ខុសគ្នាត្រង់ប្រាសាទប្រី ឥតមានកំពែង។ រីឯបន្ទាយប្រីវិញ មានកំពែងទាបមួយព័ទ្ធជុំវិញ។

តែនិយាយមកនេះគឺបង្ហាញពីទំនោរទូទៅតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះមានករណីលើកលែងដែរ។ ឧទាហរណ៍ ពុំដែលឮនរណាហៅប្រាសាទតាព្រហ្មថាបន្ទាយតាព្រហ្មឡើយ។ ចំណែកឯបន្ទាយក្តីដែលនៅជិតនោះមានឈ្មោះថា “បន្ទាយ” ដូច្នេះឯង។

ដោយសារខ្មែរកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទតាំងតែពីស.វ.ទី ១៤ មក ប្រាសាទស្ទើរតែទាំងអស់ក្លាយទៅជាទីពុទ្ធបូជាទៅវិញ ហើយគុកមួយចំនួនច្រើនតែមានន័យស្មើទៅនឹងចេតិយ។ ជួនកាលគេកែប្រែរូបរាងគុកនោះបន្តិចបន្តួចឲ្យប្រហាក់ប្រហែលទៅនឹងចេតិយ។

ឧទាហរណ៍ច្បាស់ក្រឡែតគឺនៅវត្តនគរក្នុងក្រុងកំពង់ចាម បើពុំសម្អិតសម្អាងដល់ម្ល៉ោះទេ ក៏គង់ឃើញដូចជានៅលើភ្នំជើងព្រៃជាដើមដែរ។ នៅតំបន់ខ្លះក្នុងខេត្តកំពង់ចាមគេហៅគុក ឬប៉មឥដ្ឋដែលទោលតែឯងថា “ចេតិយ” ដូច្នេះតែម្តង។ ជូនកាលទៀត ទោះបីជាពុំកែរាងរៅដើមខ្លាំងក៏គេយកចម្លាក់ព្រះពុទ្ធរូបចូលនិព្វានមកដាក់ ក្នុងនោះហើយហៅថា “ព្រះធាតុ”។ សូមជ្រាបថា “ព្រះធាតុ” មានន័យថា “ចេតិយ” ទោះឯង ដ្បិតចេតិយសម្រាប់ដាក់ធាតុ។

នៅសម័យមុនអង្គរ មានប្រាសាទខ្លះគេសាងនៅក្នុងរូងភ្នំដូចជាប្រាសាទភ្នំខ្យង ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោក ប្រាសាទភ្នំទទួង នៅខេត្តកំពតជាដើម។

ប្រាសាទក្នុងរូងភ្នំខ្យង

ប្រាសាទខ្លះគេសាងនៅនឹងជើងភ្នំ, ខ្លះលើកំពូលភ្នំ និងខ្លះទៀតនៅលើដីរាបតែម្តង។ ចំពោះរូបរាង ទំហំ និងកម្ពស់ គឺខ្លះមានឡើងទាបតែមួយថ្នាក់។ ខ្លះមាន ៣ ថ្នាក់, ខ្លះមាន ៩ ថ្នាក់ និងប្រាសាទខ្លះទៀតមានខឿនច្រើនជាន់រហូតដល់ ៧ ថ្នាក់ ឬលើសនោះទៀតក៏មាន ដូចជាប្រាសាទគងភ្លុកនៅមុមអាគ្នេយ៍នៃបារាយមុខប្រាសាទបេងមាលាជាដើម។

រីឯចំនួនប៉មវិញ គឺខ្លះមានប៉មទោលតែមួយ ខ្លះមានប៉ម ៣ តម្រៀបគ្នាជាជួរ, ខ្លះមានប៉ម ៤ តម្រៀបគ្នាជាពីរជួរ, ខ្លះមានប៉ម ៥ តម្រៀបគ្នាមួយជូរ ហើយប្រាសាទខ្លះមានប៉មចំនួន ៥ ដែរ តែមានប៉មធំមួយនៅកណ្តាល និងបួនទៀតនៅតាមទិសតូចៗទាំងបួន។

ប្រាសាទធំ ស.វ.ទី១០ នៅតំបន់កោះកេរ្តិ៍ មានខឿន ៧ ថ្នាក់

ប្រាសាទខ្លះមានប៉ម ៦ តម្រៀបគ្នាជាពីរជួរ គឺមួយជួរទៅខាងមុខ និងមួយជួរទៀតនៅខាងក្រោយ ហើយប្រាសាទខ្លះទៀតមានប៉មចំនួន ៩ តម្រៀបគ្នាជាពីរជួរ គឺជួរមុខមានប៉ម ៥ និងជូរក្រោយមានប៉ម ៤។

ម៉្យាងវិញទៀត ប្រាសាទមួយចំនួនមានប៉មធំមួយនៅកណ្តាល ហើយមានប៉មតូចៗជារណបច្រើននៅជុំវិញ និងខ្លះមានរចនាសម្ព័ន្ធស្អេកស្កះច្រើនទៀត។

ដែលហៅថាប្រាសាទ គឺសំដៅទៅលើរចនាសម្ព័ននៃសំណង់ទាំងអស់តែម្តង ពោលគឺរាប់តាំងពីកំពែង, ខ្លោងទ្វារ, ផ្លូវចូល, ហោត្រៃ, កសិន្ទុ ឬស្រះទឹកជាដើមផង៕

The post ស្វែងយល់ពីសំណង់ភ្ជាប់សាសនាសម័យបុរាណ មានលក្ខណៈយ៉ាងណាខ្លះ? appeared first on Kampuchea Thmey Daily.

ស្វែងយល់វត្ថុធាតុ សម្រាប់សាងសង់សំណង់ផ្សេងៗរបស់បុព្វបុរសខ្មែរកាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន

Dy Bunnara — Sat, 24 Jan 2026 03:40:46 +0000

សំណង់បុរាណមានច្រើនបែបទាំងរូបរាង ទំហំ និងទីតាំង។ ឯកសារស្រាវជ្រាវរបស់សាស្តាចារ្យ ពា្រប ចាន់ម៉ារ៉ា ព្រឹទ្ធបុរសរងមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យា នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ បានលើកយកពីវត្ថុធាតុដើម្បីសាងសង់សំណង់ប្រាសាទ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗរបស់បុព្វបុរសខ្មែរសម័យបុរាណមានដូចជា ឥដ្ឋ ថ្ម ដី វត្ថុធាតុដែលឆាប់ពុកផុយដូចជា ឈើ ឫស្សី វល្លិ និងវត្ថុធាតុប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃដទៃទៀត។

ដី, ដីឥដ្ឋ, ខ្សាច់

មានសំណង់ខ្លះដូចជាកំពែងប្រាសាទ, កំពែងភូមិលំនៅ, កំពែងក្រុង ឬបន្ទាយ, ថ្នល់ និងទំនប់ ឬខ្នងបារាយជាដើម គឺគេលើកដីពូនឲ្យខ្ពស់និងបង្ហាប់ឲ្យណែន ហើយជួនកាលមានថែមឥដ្ឋ ឬថ្មខ្លះៗក៏មាន។ រីឯគ្រឹះសំណង់ធំៗ មានប្រាសាទ ឬខឿនអ្វីផ្សេងៗ គេច្រើនក្រាលខ្សាច់ និងជួនកាលមានលាយកម្ទេចថ្ម ហើយគេបុកបង្ហាប់ទៀតផង។

វត្ថុធាតុងាយពុកផុយ

មានសម្ភារៈខ្លះដែលជារុក្ខជាតិដូចជាឫស្សី, ផ្តៅ, វល្លិ និងស្លឹកផ្សេងៗជាដើមត្រូវបានប្រើប្រាស់ធ្វើជាគ្រឿងសំណង់ដូចសម័យសព្វថ្ងៃដែរ គ្រាន់តែមិនអាចនៅគង់វង្សបានយូរ។ ចម្លាក់នៅប្រាសាទបាយ័ន្តមានបង្ហាញពីក្រុមជាងកំពុងធ្វើការងារផ្សេងៗ មានដាប់ ចាំង សែង លី ជាដើម ហើយក្នុងនោះក៏មានបង្ហាញពីស្បូវដែលក្រងរួចប្រើសម្រាប់ប្រក់ខ្លះដែរ។

ឈើ

ប្រភេទឈើខ្លះមានសាច់ឬខ្លឹមជាប់មាំបានល្អ គេយកមកប្រើជាគ្រឿងផ្គុំផ្សេងៗលើសំណង់បុរាណធ្វើជាធ្នឹម, ផ្ចោង, ផ្លាន, ដៃរណែង, ពិតាន, សន្លឹកទ្វារជាដើម។

តាមអ្នកស្រុកខ្លះនិយាយថា ឈើដែលគេយកមកប្រើជាគ្រឿងសំណង់ជាប់បានយូរមានឈើឪឡោក, ជើងចាបភ្នំ, តាត្រាវ, គគីរជាដើម។ មកដល់សព្វថ្ងៃ យើងអាចឃើញមានសំណល់ឈើខ្លះៗដែរ ដែលគេប្រើលាយជាមួយនឹងថ្មធ្វើជាធ្នឹម, ធ្វើជាពិតាន។ ឯផ្នែកខ្លះទៀតពុំមានសាច់ឈើនៅគង់វង្សដល់សព្វថ្ងៃទេ តែយើងដឹងថាគេប្រើឈើលាយជាមួយថ្មដែរ ដោយសារឃើញរន្ធដំណាប់ថ្ម, ជាគន្លាក់, ចង្អូរ ឬពន្លូញថ្មជាដើម ដែលគេយកឈើមកភ្ជាប់ដើម្បីធ្វើជាគ្រឿងទ្រដំបូល។

ប្រាសាទបន្ទាយទ័ពនៅមានបន្សល់ពិដានឈើជាប់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ

ដីដុត

សម្ភារៈសំណង់ខ្លះដូចជាឥដ្ឋ, ក្បឿង, ព្រំដំបូល, រងស្បូវ, នាងច្រាលជាដើម គឺគេធ្វើឡើងពីដីឥដ្ឋយកទៅដុតក្នុងឡឲ្យឆ្អិន ឡើងពណ៌ក្រហមព្រឿងៗ។ ឥន្ឋនោះមានទំហំតូចធំច្រើនយ៉ាង និងប្រើទៅតាមផ្នែកផ្សេងៗនៃសំណង់។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ឥដ្ឋបុរាណនោះមានទំហំធំៗជាងឥដ្ឋសម័យបច្ចុប្បន្ន។

នៅសម័យមុនអង្គរ គេច្រើនប្រើឥដ្ឋសម្រាប់សាងប្រាសាទនានា។ ចំណែកឯក្បឿងធ្វើពីដីដុតដែលមានរាងផ្សេងៗ និងប្រើទៅតាមផ្នែកនានានៃដំបូល គឺមានច្រើននៅសម័យអង្គរ ហើយច្រើនឃើញមានក្បឿងស្រទបចេក, ព្រំដំបូល, រងស្បូវ, នាងច្រាលជាដើម។ ក្បឿងនេះខ្លះគេដុតឲ្យឆ្អិនរឹងមាំល្មមៗ ខ្លះជាប់មាំខ្លាំង និងខ្លះទៀតនៅផ្ទៃខាងក្រៅមានស្រទាប់រលោងទៀតផង។

បាយអ

ជាល្បាយផ្សំពីខ្សាច់, កំបោរ និងទឹកឬធាតុអ្វីផ្សេងៗទៀត ប្រើសម្រាប់បូកលើប្រាសាទ ឬសំណង់អ្វីផ្សេងៗ។ ប្រាសាទដែលសាងអំពីឥដ្ឋខ្លះ គេយកបាយអទៅបូកពីលើទាំងខឿន, ជញ្ជាំង, កំពូល និងចម្លាក់ផ្សេងៗ។

ថ្មភក់

ជាថ្មភ្នំមានគ្រាប់ខ្សាច់ល្អិតៗម៉ត់ ហើយមានពណ៌ប្រផេះ, ពណ៌ក្រហម (ឬផ្កាឈូក) និងពណ៌លឿងជាដើម។ ចំពោះប្រាសាទសាងអំពីឥដ្ឋឬថ្មបាយក្រៀម គេប្រើថ្មភក់ធ្វើជាស៊ុមទ្វារ, ស៊ុមបង្អួច, សសរពេជ្រ, ផ្តែរ, ទ្រនាប់ជណ្តើរ, កាំជណ្តើរ, ព្រះទែន, និងប្រតិមាជាដើម។

ចំពោះប្រាសាទសាងអំពីថ្មផ្សេងៗលាយគ្នា គេច្រើនប្រើថ្មភក់ស្រោបពីខាងក្រៅ និងធ្វើជាគ្រឿងផ្គុំផ្សេងៗដែរ។ មកដល់សព្វថ្ងៃ ឃើញមានសេសសល់កន្លែងគេដាប់យកថ្មភក់កាលពីសម័យបុរាណខ្លះៗដែរ ដូចជានៅតំបន់តាប្រាយ៉ា ក្នុងទឹកដីសៀមសព្វថ្ងៃ និងនៅអូរថ្មដាប់ក្បែរជើងភ្នំគូលែនជាដើម។

ថ្មភក់ដែលគេដាប់យកកាលពីសម័យបុរាណ នៅអូរថ្មដាប់ជិតជើងភ្នំគូលែន ខេត្តសៀមរាប

ថ្មបាយក្រៀម

ជាថ្មនៅក្នុងដីមានសាច់គ្រាតគ្រើមពណ៌ដូចច្រេះដែក ឬពណ៌ជាំក្រមៅ ខ្លះមានប្រហោងតូចៗកញ្ឆេះកញ្ជោះ ខ្លះមានគ្រាប់ល្អិតៗក្តាំងជាប់គ្នា។ គេប្រើថ្មបាយក្រៀមធ្វើជាកំពែង, ខឿន, ជណ្តើរ, ជញ្ជាំង ឬប្រាសាទទាំងមូលតែម្តងក៏មាន។

យើងឃើញមានស្លាកស្នាមនៅកន្លែងខ្លះ ដែលគេគាស់យកថ្មបាយក្រៀមពីក្នុងដីកាលពីសម័យបុរាណដូចជានៅ “ក្រឡឹកក្រឡុក” ស្ថិតនៅខាងជើងតំបន់អង្គរជាដើម។

ថ្មថ្លើមអណ្ដើក

ជាថ្មមានសាច់ម៉ត់រលោងពណ៌ក្រម៉ៅ ហើយជួនកាលមានជាស្រទាប់ៗផងដែលអ្នកខ្លះហៅថា “ថ្មក្តារឈ្នួន”។ ប្រាសាទនៅមុនសម័យអង្គរ គេច្រើនប្រើថ្មថ្លើមអណ្ដើកធ្វើជាស៊ុមទ្វារ, ទ្រនាប់ជណ្តើរ និង ព្រះទែនជាដើម។

ថ្មពពុះ

ជាថ្មពណ៌ប្រផេះមានរន្ធតូចៗពាសពេញ ដែលហៅតាមបារាំងថាថ្មបាសាល់។ នៅសម័យមុនអង្គរ មានប្រាសាទខ្លះគេប្រើថ្មពពុះធ្វើប្រាសាទទាំងមូលតែម្តង ដូចជាអាស្រមមហាឫស្សីនៅខេត្តតាកែវ និងគុកព្រះធាតុនៅភ្នំហាន់ជ័យខេត្តកំពង់ចាមជាដើម។

ប្រាសាទអាស្រមមហាឥសី (ភ្នំដា អង្គរបុរី)

ថ្មផ្សេងៗ

ក្រៅអំពីថ្មប៉ុន្មានប្រភេទខាងលើដែលគេយកមកធ្វើជាគ្រឿងសាងសង់ប្រាសាទ គឺមានថ្មប្រភេទខ្លះទៀតដែលនៅជាប់នឹងភ្នំ គេដាប់ឲ្យចេញជារាងខឿនប្រាសាទ ទើបយកថ្មភក់ទៅស្រោបពីក្រៅមួយជាន់ទៀត ដូចជានៅប្រាសាទភ្នំបាខែងជាដើម។

ដែក

សម្ភារៈធ្វើពីដែកដែលគេយកមកប្រើប្រាស់ជាគ្រឿងសំណង់ផ្សេងៗគឺពុំមានអ្វីធំដុំប៉ុន្មានទេ ឃើញមានតែដែករាងដូចកន្ទុយត្រី ឬរាងជាអង្កត់ភ្ជាប់កំណាត់ដែកខ្លីនៅចុងសងខាងប្រើសម្រាប់តថ្មខ្លះៗឲ្យជាប់គ្នា។

វត្ថុធាតុផ្សេងៗខាងលើនេះ ជួនកាលគេប្រើលាយចម្រុះចូលគ្នាក៏មាន ឬខ្លះប្រើថ្មបាយក្រៀមលាយជាមួយឥដ្ឋតែប៉ុណ្ណោះ។ ឯខ្លះប្រើថ្មភក់លាយជាមួយឥដ្ឋ និងខ្លះទៀតប្រើថ្មបាយក្រៀមលាយថ្មភក់ក៏មាន។ ពិសេសប្រាសាទធំៗមានខឿនច្រើនថ្នាក់ ដែលមើលទៅឃើញហាក់ដូចជាប្រើសុទ្ធតែថ្មភក់ តាមពិតនៅផ្នែកខាងក្នុងប្រាសាទខ្លះគេពូនដីលាយខ្សាច់ ឬកម្ទេចថ្ម ហើយយកថ្មបាយក្រៀមមករៀបឲ្យចេញជាខឿនព័ទ្ធពីក្រៅ ទើបប្រើថ្មភក់ស្រោបពីក្រៅបង្អស់ និងរចនាចេញជាប្រាសាទាំងមូលឡើង។

ប្រាសាទបាគង ស.វ.ទី៩ មានខឿនរៀបពីថ្មបាយក្រៀមនៅខាងក្នុងហើយស្រោបថ្មភក់ពីខាងក្រៅ

The post ស្វែងយល់វត្ថុធាតុ សម្រាប់សាងសង់សំណង់ផ្សេងៗរបស់បុព្វបុរសខ្មែរកាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន appeared first on Kampuchea Thmey Daily.

៤ លក្ខខណ្ឌពិសេស អាចឲ្យជនបរទេសស្នើសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរបាន

Dy Bunnara — Thu, 22 Jan 2026 04:12:51 +0000

រដ្ឋាភិបាលបានចេញអនុក្រឹត្យថ្មីច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិសម្រាប់ជនបរទេស ដែលចង់ស្នើសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរ។ ក្នុងអនុក្រឹត្យបានបង្ហាញពីនីតិវិធីការស្នើសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរ សម្រាប់ជនបរទេសរស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផ្អែកតាមលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗ។

ការចូលសញ្ជាតិតាមរយៈការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍

មាត្រា ៣ នៃច្បាប់ស្តីសញ្ជាតិបានបញ្ជាក់ថា ជនបរទេសអាចទាមទារស្នើសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរបាន តាមរយៈការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ស្របច្បាប់ជាមួយពលរដ្ឋខ្មែរ។

ការស្នើសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរតាមរយៈចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍ តម្រូវឲ្យជននោះត្រូវមានវត្តមានក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយត្រូវដាក់ពាក្យសុំនិងបំពេញបែបបទនៅអគ្គនាយកដ្ឋានអត្តសញ្ញាណកម្ម។

ក្នុងច្បាប់ក៏អនុញ្ញាតិឲ្យជនបរទេសជាឪពុកឬម្តាយដែលមានកូនជាអនីតិជន អាចស្នើសុំសញ្ជាតិខ្មែរជាចង្កោមគ្រួសារ។ ហើយមុនទទួលបានសញ្ជាតិខ្មែរ តម្រូវឲ្យធ្វើសម្បថនៅចំពោះមុខតុលាការកំពូល។

ការចូលសញ្ជាតិតាមការវិនិយោគ

មាត្រា ២៩ ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិបានបញ្ជាក់ថា ជនបរទេសអាចដាក់ពាក្យស្នើសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរដោយសញ្ជាតូបនីយកម្ម បើសិនបានបោះទុនវិនិយោគនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាចាប់ពី ៤ ០០០ ០០០ ០០០ (បួនប៊ីលាន) រៀលឡើងទៅ។

ការវិនិយោគត្រូវតែស្ថិតនៅក្នុងវិស័យអាទិភាពស្របតាមគោលនយោបាយរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ហើយការវិនិយោគដោយប្រើប្រាស់ទុនផ្ទាល់ខ្លួនដែលមានប្រភពច្បាស់លាស់។

ការផ្តល់ជំនួយសប្បុរសធម៌

ជនបរទេសដែលធ្វើអំណោយជាសាច់ប្រាក់ផ្ទាល់ខ្លួនចូលថវិកាជាតិ សម្រាប់បម្រើជាផលប្រយោជន៍ដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសង្គម ឬវិស័យមនុស្សធម៌នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក៏អាចដាក់ពាក្យស្នើសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរដោយការធ្វើសញ្ជាតូបនីយកម្ម។

ការធ្វើអំណោយជាសាច់ប្រាក់ចាប់ពីចំនួន ១២ ០០០ ០០០ ០០០ (ដប់ពីរប៊ីលាន) រៀលឡើងទៅ។ ការធ្វើអំណោយជាសាច់ប្រាក់ផ្ទាល់ខ្លួននេះ ត្រូវមានប្រភពច្បាស់លាស់និងស្របច្បាប់ ហើយដែលត្រូវបង់ចូលថវិកាជាតិតាមរយៈក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។

មានគុណសម្បត្តិពិសេស

ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិ ក៏ផ្តល់លក្ខខណ្ឌសម្រាប់ជនបរទេសដែលមានគុណសម្បត្តិពិសេសឬថ្វីដៃពិសេស អាចសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរដោយសញ្ជាតូបនីយកម្ម ហើយត្រូវបំពេញបែបបទតាមច្បាប់ប្រទេសកម្ពុជា៕

ក្រុមគ្រួសារលោក ដាវិស បេន យ៉ូសែប ជាជនជាតិអាមេរិកកាំង ចំនួន៤នាក់ ទទួលបានសញ្ជាតិខ្មែរ ក្រោយចូលរួមបុព្វហេតុការពារព្រៃឈើនៅកម្ពុជា

The post ៤ លក្ខខណ្ឌពិសេស អាចឲ្យជនបរទេសស្នើសុំចូលសញ្ជាតិខ្មែរបាន appeared first on Kampuchea Thmey Daily.

ស្វែងយល់ពីសំណង់សាធារណ អាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំមុនរបស់បុព្វបុរសខ្មែរសម័យបុរាណ

Dy Bunnara — Sat, 17 Jan 2026 03:13:23 +0000

សាស្រ្តាចារ្យ ព្រាប ចាន់ម៉ារ៉ា ព្រឹទ្ធបុរសរងមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ បានចងក្រងឯកសារពីសំណង់សាធារណកាលពីសម័យបុរាណ។

ឯកសារស្រាវជ្រាវបានលើកពីសំណង់សាធារណការសម័យបុរាណមានដូចជា បន្ទាយ បារាយ ព្រែកជីកជាដើម ដែលជាតឹងតាងបង្ហាញពីវឌ្ឍនភាពនៃការសាងសង់សំណង់ផ្សេងៗ ដែលបម្រើប្រយោជន៍សាធារណកាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។

បន្ទាយ

ពាក្យ “បន្ទាយ” មានន័យថាជា “កំពែង” គឺរបងព័ទ្ធជុំវិញទីធ្លាអ្វីមួយអាចជាប្រាសាទ, ព្រះរាជវាំង, រាជធានី, ក្រុងផ្សេងៗ ឬភូមិលំនៅជាដើម។ បន្ទាយឬកំពែងខ្លះធ្វើពីឈើ, ខ្លះធ្វើពីដី, ខ្លះធ្វើពីឥដ្ឋ, ខ្លះធ្វើពីថ្មបាយក្រៀម និងខ្លះទៀតធ្វើពីថ្មភក់ក៏មាន។

ន័យដើមរបស់ពាក្យ “បន្ទាយ” គឺសំដៅថា របង ឬកំពែង តែការហៅជាទូទៅក្លាយជាសំដៅរួមទាំងអ្វីៗដែលនៅក្នុងរបងឬកំពែងទាំងមូលនោះតែម្តង។ ឧទាហរណ៍ បន្ទាយព្រៃនគរ បន្ទាយក្តី, បន្ទាយស្រី, បន្ទាយឆ្មារ, បន្ទាយលង្វែកជាដើម។ មិនត្រឹមហៅចំពោះតែកំពែងព័ទ្ធពីក្រៅប៉ុណ្ណោះទេ គឺហៅសំដៅលើសំណង់អ្វីៗទាំងអស់ ដែលនៅក្នុងនោះផង។

ប្រាសាទបន្ទាយព្រៃនគរមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ

ថ្នល់

ថ្នល់ជាផ្លូវសម្រាប់ធ្វើដំណើរដែលគេលើកដីខ្ពស់មានទំហំធំ ហើយមានប្រវែងវែង។ ចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទបាយ័នបង្ហាញអំពីថ្នល់គឺមានមនុស្សធ្វើដំណើរដោយថ្មើរជើង និងជិះសត្វដំរីផង ដែលបញ្ជាក់ថាជាថ្នល់វែងឆ្ងាយ។ ចំណែកឯផ្លូវវិញ គឺជាគន្លងសម្រាប់ធ្វើដំណើរពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ តែពុំមានលើកដីខ្ពស់ដូចថ្នល់ឡើយ។

ស្ពាន

ស្ពានសម្រាប់ឆ្លងកាត់ស្ទឹង, ព្រែក, ឬអូរនានា ច្រើនសាងអំពីឈើឬថ្មបាយក្រៀម ឬមួយថ្មភក់ជាដើម ហើយច្រើនស្ថិតនៅតាមថ្នល់បុរាណ។ នៅចន្លោះជើងស្ពានតែងមានប្រលោះសម្រាប់ឲ្យទឹកហូរឆ្លងកាត់ ហើយអ្នកស្រុកខ្លះហៅប្រលោះនោះថា “រន្ធត្រដេវ”។

ស្ពានទ័ព ឬស្ពានអូរជីក ជាស្ពានបុរាណវែងជាងគេស្ថិតនៅភូមិជើងទៀន ឃុំជើងទៀន ស្រុកចុងកាល់ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ជាប់នឹងព្រំប្រទល់នៃខេត្តសៀមរាប

លូ

ជាប្រហោងដែលគេយកថ្មមករៀបឲ្យមានផ្លូវរន្ធត្រដេវ សម្រាប់ទឹកហូរឆ្លងពីម្ខាងថ្នល់ទៅម្ខាងទៀត តែពុំរៀបឲ្យចេញជាជើងសសរនិងប្រលោះច្រើន ព្រមទាំងមានបង្កាន់ដៃនៅផ្នែកខាងលើខ្ពស់ជាងថ្នល់ដូចស្ពានឡើយ។

ព្រែកជីក

ជាផ្លូវទឹកដែលកើតមកពីមនុស្សជីកបំបែក ឬបង្វែរចេញមកពីទន្លេ ឬស្ទឹងផ្សេងៗ ក្នុងបំណងដើម្បីយកទឹកប្រើប្រាស់ ឬមួយធ្វើជាប្រព័ន្ធផ្លូវដឹកជញ្ជូនជាដើម។

ព្រែកជីកបុរាណដែលធំៗ គឺមានព្រែកជីកសម័យមុនអង្គរចុះពីក្រុងអង្គរបុរីខេត្តតាកែវ ត្រង់ទៅអូរកែវ ដែលជាក្រុងនៅជិតមាត់សមុទ្រ និងមួយទៀតគឺព្រែកស្រមោច ដែលជាព្រែកជីកបុរាណចេញពីជិតជើងភ្នំគូលែនរត់ត្រង់ទៅទន្លេសាបកាត់តំបន់កំពង់ឃ្លាំង ស្រុកសូទ្រនិគម ខេត្តសៀមរាប។ រីឯ “ព្រែកភ្ជាប់” គឺជាព្រែកដែលគេជីកតភ្ជាប់ពីផ្លូវទឹកមួយទៅផ្លូវទឹកមួយទៀតដែលនៅជិតគ្នា។

ព្រែកស្រមោច ជាព្រែកជីកបុរាណពីតំបន់ជើងភ្នំគូលែនទៅទន្លេសាបកាត់តាមកំពង់ឃ្លាំងខេត្តសៀមរាប

បារាយ

ជាអាងរក្សាទឹកដែលមានផ្ទៃធំហើយកើតពីមនុស្សលើក។ នៅសម័យបុរាណ គេហៅបារាយថា “តដាក” ដូចជា ឥន្ទ្រតដាក គឺសព្វថ្ងៃហៅបារាយលលៃ, យសោធរតដាក សព្វថ្ងៃហៅថ្នល់បារាយជាដើម។

ចំពោះយសោធរតដាកបច្ចុប្បន្នគោកអស់ ហើយមានភូមិអ្នកស្រុករស់នៅគេហៅឈ្មោះភូមិនោះថា “ប្រដាក” ដែលជាពាក្យក្លាយមកពីពាក្យបុរាណថា “តដាក” ពោលគឺបារាយនោះឯង ដ្បិតភូមិនោះតាំងនៅកណ្តាលបារាយយសោធរ។

រីឯ “ជ័យតដាក”(បារាយនាគព័ន្ធ) សព្វថ្ងៃហៅថា “វាលរាជដាក” ព្រោះទីនោះគោកក្លាយទៅជាវាល។ នៅតំបន់ខ្លះគេហៅបារាយថា “រហាល” ឬតូចជាងនោះ អ្នកខ្លះហៅថា ល្បើក, ថោក, ត្រពាំង ឬស្រះជាដើម។

ថ្នល់បារាយ

ជាខ្នងទំបន់បារាយដែលគេលើកដីខ្ពស់សម្រាប់ទប់ទឹកផង និងប្រើជាថ្នល់សម្រាប់ធ្វើដំណើរផង។ ការហៅថ្នល់បារាយជួនកាលគេសំដៅទាំងអ្វីៗនៅក្នុងបរិវេណបារាយនោះទាំងមូលតែម្តង ដូចជាករណីយសោធរតដាកជាដើម។

ទន្លេអុំ

ជាស្រះទឹកធំដែលច្រើនតែស្ថិតនៅចំពីមុខប្រាសាទ។

ថ្មគោល

ជាថ្មរាងបួនជ្រុងទ្រវែង ជួនលាតជូនមានចម្លាក់ក្បូរក្បាច់ ឬរូបទេពផ្សេងៗខាងព្រហ្មញ្ញសាសនា ឬមួយខាងពុទ្ធសាសនាជាដើម។ ថ្មគោលលាតពុំមានចម្លាក់អ្វីជាសំខាន់នោះ គេច្រើនដាំជាប់នឹងដី ដើម្បីកំណត់សម្គាល់ព្រំដីឬព្រំតំបន់អ្វីផ្សេងៗ។

រីឯថ្មគោលដែលមានក្បាច់រចនា ឬរូបតួអង្គទេពនិករផ្សេងៗនោះ គេច្រើនកម្កល់នៅលើជើងទម្រដើម្បីកំណត់ព្រំមណ្ឌលសក្ការៈ ឬគេតម្កល់នៅត្រង់ចំណុចផ្ចិតទីណាមួយ ហើយគោរពបូជាចំពោះថ្មគោលនោះទៀតផង។

មានថ្មគោលម្យ៉ាងទៀតដែលនៅផ្នែកខាងលើគេរចនាឲ្យមានរាងរៅផ្សេងៗ ហើយច្រើនដាក់ជាពីរជួរអមផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទក៏មានដែរ ដែលអ្នកខ្លះហៅថា “គោលសីមា”។ ថ្មគោលពីបុរាណខ្លះសម័យក្រោយមកក្លាយជាអ្នកតាដូចដែល យើងតែងឮគេហៅឈ្មោះថា “អ្នកតាថ្មគោល” ជាដើម។

ថ្មគោលព្រះពាន់តាំងនៅសារមន្ទីរព្រះនរោត្តមសីហនុ-អង្គរ

ក្រោល

ជាសំណង់សាងឡើងអំពីថ្មបាយក្រៀម មានរាងជាកំពែងព័ទ្ធជុំវិញទីធ្លារាងមូលមួយពោលគឺមានរាងដូចជាក្រោល។ សំណង់បែបនេះឃើញមានខ្លះនៅក្នុងតំបន់អង្គរ ដែលអ្នកស្រុកហៅថា “ក្រោលរមាស” ហើយគេយល់ថាប្រើសម្រាប់ជាកន្លែងផ្សាំងសត្វដំរីទៀតផង។

ក្រោលរមាសនៅតំបន់អង្គរខេត្តសៀមរាប

បន្តចុចអាន៖ បារាយណ៍បុរាណចំនួន ២ សម័យអង្គរ បញ្ចប់ស្តារឡើងវិញទាំងស្រុង អាចផ្គត់ផ្គង់ទឹកបានជិត ៦០ លានម៉ែត្រគីប

បន្តចុចអាន៖ តាមការស្រាវជ្រាវ នៅលើខ្នងភ្នំគូលែនមានសំណង់ប្រាសាទបុរាណជាង ៧០ កន្លែងសាងសង់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ៩

The post ស្វែងយល់ពីសំណង់សាធារណ អាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំមុនរបស់បុព្វបុរសខ្មែរសម័យបុរាណ appeared first on Kampuchea Thmey Daily.

តោះ! ស្វែងយល់ពីដំណើរការសាងសង់វត្តអារាមក្នុងប្រទេសកម្ពុជាពីបុរាណដល់សម័យទំនើប

Dy Bunnara — Sat, 18 Oct 2025 04:11:41 +0000

អារាមព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានកត់ត្រានិងរៀបរាប់យ៉ាងច្បាស់លាស់តាមរយៈបេសកកម្មទូតរបស់ចិន លោក ជីវ តាក្វាន់ ក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកបានស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ១២៩៧។ នេះបើតាមសៀវភៅ «វត្តអារាមក្នុងប្រទេសកម្ពុជា» ដែលនិពន្ធដោយលោកស្រី ដានីញែល និងលោក ដូមីនិក ហ្គេរេត៍។

ក្នុងសៀវភៅវត្តអារាមក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលនិពន្ធដោយលោកស្រី ដានីញែល និងលោក ដូមីនិក ហ្គេរេត៍ បានរំលេចពីទិដ្ឋភាពក្នុងការសាងសង់វត្តអារាមក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលបង្កប់តម្លៃប្រវត្តិសាស្រ្តសម្រាប់ការសិក្សាស្វែងយល់។

សៀវភៅស្តីពីវត្តអារាមនៅប្រទេសកម្ពុជាដែលស្រាវជ្រាវនិពន្ធលោកស្រី ដានីញែល និងលោក ដូមីនិក ហ្គេរេត៍បានលើកឡើងពីទិដ្ឋភាពនៃការសាងសង់វត្តអារាមក្នុងប្រទេសកម្ពុជាតាមក្បួនបុរាណ។

វត្តរបស់ខ្មែរបុរាណត្រូវបានសាងសង់នៅលើអ័ក្សនៃទិសខាងលិចនិងខាងកើត អាចមានករណីលើកលែងដែរតែកម្រណាស់។ កាលដើមឡើយគេសង់វត្តនៅទីកន្លែងដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅតែមិននៅឆ្ងាយពីភូមិពេកទេ ហើយសព្វថ្ងៃអាចមានលំនៅឋានប្រជាពលរដ្ឋហ៊ុមព័ទ្ធជុំវិញ។ ជាទូទៅវត្តមានរាងជាចតុរ័ង្ស មានទំហំជាមធ្យម និងមានក្លោងទ្វារច្រកចូលនៅតាមជ្រុងទាំង ៤ កម្រមានច្រកចូលតែ ២ ណាស់។

នៅពេលដែលវត្តស្ថិតនៅឆ្ងាយដាច់ស្រយាលខ្លាំងនៅតាមជនបទ ក្លោងទ្វារនីមួយៗនៅឆ្ងាយដាច់ពីគ្នារាប់គីឡូម៉ែត្រ គឺអាចស្ថិតនៅជាប់ផ្លូវជាតិឬផ្លូវលំ ដើម្បីប្រាប់ឈ្មោះនិងជាច្រកចូលទៅកាន់វត្ត។

នៅក្នុងបរិវេណវត្តមានអគារសក្ការ:ធំៗពីរ គេហៅថាវិហារឬព្រះវិហារ ដែលមានរាងជាចតុរ័ង្ស សង់នៅលើអ័ក្សខាងលិច និងខាងកើត ដែលមានរូបសំណាកព្រះពុទ្ធធំជាងគេបែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងកើត។

សាលាឆាន់ គឺជាអគារដ៏ធំមួយទៀតសម្រាប់ព្រះសង្ឃទទួលចង្ហាន់ និងសម្រាប់ការជួបជុំពុទ្ធបរិស័ទនៅពេលមានពិធីបុណ្យសាសនាផ្សេងៗ។ កន្លែងស្នាក់នៅហៅថា កុដិ ជាសំណង់បន្ថែមនៅក្នុងវត្ត តែគេមិនដែលសង់កុដិនៅភាគខាងកើតនៃវិហារដែលជាទីសក្ការនោះទេ។

គ្មានអគារណាមួយ ត្រូវសង់ឱ្យបាំងព្រះនេត្ររបស់ព្រះពុទ្ធរូបនោះទេ។ ប៉ុន្តែមានដងទង់ធំៗពីរ ដែលមានអង្កត់ផ្ចិតធំល្មម ហើយត្រូវបានសង់នៅទិសខាងកើត ដើម្បីបង្ហាញឱ្យឃើញវត្តពីចម្ងាយ។ (ហោត្រ័យ) នៅក្នុងវត្តនីមួយៗ ទៅតាមទំហំនិងធនធានរបស់ខ្លួន។ អាចមានសំណង់អគារផ្សេងទៀត ដូចជាសាលសិក្សា សាលាបាលី និងបណ្ណាល័យព្រះសង្ឃ បច្ឆាសម្រាប់បូជាសព ឬមេរុមានរោងសម្រាប់ដាក់ទូកងទុកសម្រាប់ប្រើអំឡុងពិធីបុណ្យអុំទូក និងមានអាសនៈសម្រាប់ម្ចាស់ទឹក ម្ចាស់ដី មានរាងជាអឌ្ឍគោល ឬរាងការ៉េ ចេតិយមានរាងដូចកណ្តឹង។

នៅក្នុងទីធ្លាវត្ត មានតុបតែងដោយរូបចម្លាក់នានាធ្វើពីបេតុង ហើយមានលាបពណ៍ភ្លឺស្រស់តំណាងទេវតាជាទីសក្ការៈ ឬតួអង្គនៅក្នុងរឿងនិទានជាតក ឬសត្វផ្សេងៗទៀត។ សាលារៀនក្នុងភូមិ ក៏ត្រូវបានកសាងឡើងនៅខាងក្នុងបរិវេណវត្តដែរនៅមុនឆ្នាំ១៩៧៥ តែឥឡូវនេះគេច្រើនសង់សាលាដាច់ចេញពីវត្ត។

ការដាក់ឈ្មោះវត្ត

ជាប្រពៃណី វត្តអារាមត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមភូមិដែលវត្តនោះស្ថិតនៅ។ ជួនកាលឈ្មោះត្រូវបានជំនួសដោយពាក្យមួយផ្សេងទៀតយកពីធម្មជាតិដូចជា៖ សុរិយា ព្រៃ ភូមិ ភ្នំ អង្គ ថ្ម ខ្សាច់ ចម្ការ កោះ ជ្រោយ ទន្លេ ខ្ពប ពាម ព្រែក បឹង ត្រពាំង អន្លង់ អណ្ដូង ពោធិ៍ ឬពោធិ៍ព្រឹក្ស អំពិល ឫស្សី ដួង ស្លា ស្វាយ ក្រូច ដំរី រមាស ក្រពើ ដែលឈ្មោះទាំងនេះអាចត្រូវបានគេបន្ថែមពាក្យឱ្យខុសពីវត្ដមួយទៀតដែលមានឈ្មោះខាងដើមដូចគ្នា ដោយបើគុណនាម៖ តា ឬចាស់ ធំ ឬមហា តូច សុរភី ស ខ្មៅ ឯក រលើង ព្រះ ថ្មី ជ្រៅ។ ទិស៖ ខាងជើង ខាងកើត ខាងត្បូង ខាងលិច ឬទីតាំងភូមិសាស្ត្រ៖ កណ្ដាល ក្បាល ជើង ក្នុង ក្រៅ គឺជាវិធីបន្ថែមចំពោះវត្តដែលឈ្មោះខាងដើមដូចគ្នា។

វត្តអាចមានឈ្មោះមួយទៀតជាភាសាបាលីមានអត្ថន័យក្នុងពុទ្ធសាសនា៖ មង្គលសិរី មេត្រី ឬសាមគ្គី មូលី សិម្ពលី ឬរង្សី (ពន្លឺ) ឧត្តម (ស្អាតអស្ចារ្យ)។

ភាពសម្បូរបែបនៅក្នុងការដាក់ឈ្មោះនេះនៅតែមានជាន់គ្នាដែរ ដែលពេលខ្លះគេត្រូវប្រើទីតាំងភូមិសាស្ត្របន្ថែម ដើម្បីបញ្ជាក់វត្តណាមួយឱ្យកាន់តែច្បាស់ ដោយត្រូវបន្ថែមឈ្មោះស្រុក និងឃុំ របស់វត្តនោះ។

និកាយ ចៅអធិការ អាចារ្យ

ពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជាមាន ២ និកាយ គឺមហានិកាយ និងធម្មយុត្តិកនិកាយ។ និកាយចំណាស់ជាងគេគឺ មហានិកាយ ដែលមានវត្តជាង ៩៥%។ និកាយនីមួយៗ ត្រូវបានដឹកនាំដោយថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃគណៈសង្ឃនៅរាជធានីភ្នំពេញ ហៅថា សម្តេចសង្ឃ៖ វត្តឧណ្ណាលោមសម្រាប់មហានិកាយ និងវត្តបទុមវតីរាជវរារាមសម្រាប់ធម្មយុត្តិកនិកាយ។

ព្រះសង្ឃនៅក្នុងវត្តអារាមនីមួយៗ ត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចៅអធិការ ដែលត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយគណៈកម្មាធិការវត្ត ដែលតំណាងឱ្យពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្ត។ ចៅអធិការអាចចូលរួមគ្រប់គ្រងចាត់ចែងការងារផ្សេងៗ ក្នុងវិស័យសាសនានៅក្នុងវត្ត ជាពិសេសចំពោះបញ្ហាវិន័យរបស់ព្រះសង្ឃ និងសាមណេរ។

ការទទួលខុសត្រូវរដ្ឋបាលត្រូវបានប្រគល់ឱ្យទៅគណៈកម្មាធិការដឹកនាំដោយអាចារ្យមួយរូបឬច្រើនរូប ដែលមានតួនាទី សំខាន់ក្នុងការរៀបចំពិធីបុណ្យផ្សេងៗ។

តួនាទីរបស់វត្តក្នុងសង្គម

វត្តអារាម មានតួនាទីសំខាន់ខ្លាំងណាស់ ក្នុងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រៀបដូចជាផ្ទះរួមមួយ។ ប្រជាពលរដ្ឋជួបជុំ ប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅទីនោះមិនត្រឹមតែសម្រាប់បុណ្យសាសនា ឬពិធីបុណ្យសពទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់ពិធីបុណ្យជាលក្ខណៈគ្រួសារគ្រប់ប្រភេទ។

វត្តអារាម បានប្រមូលអំណោយរបស់ពុទ្ធបរិស័ទសម្រាប់ការងារសប្បុរសធម៏។ ទទួលអ្នកមានវិបត្តិផ្លូវចិត្ត ឬអ្នកពិការរាងកាយ។ ជាកន្លែងសម្រាប់អ្នកដំណើរដែលឆ្លងកាត់អាចឈប់សម្រាក ហើយក៏ផ្ដល់ជម្រកដល់អ្នកកាន់សីល ដែលបានសម្រេចចិត្តលះបង់អ្វីៗទាំងអស់ឬមួយផ្នែកនៃជីវិត ដើម្បីចូលទៅបម្រើព្រះសង្ឃ និងសាសនា ដូចជាស្ត្រីចាស់ៗ និងស្ត្រីមេម៉ាយ ដែលទៅរស់នៅទីនោះជាអចិន្ត្រៃយ៍។

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៥ មក សាលារៀនមិនមែនជាផ្នែកនៃវត្តអារាមទៀតទេ នៅពេលដែលការបញ្ជូនក្មេងឱ្យទៅរៀននៅសាលា ត្រូវបានកំណត់ថាជាកាតព្វកិច្ចដោយព្រះរាជក្រឹត្យឆ្នាំ១៩១១។

តួនាទីរបស់វត្តអារាមខុសគ្នាពីព្រះវិហារក្នុងគ្រិស្តសាសនា ដែលកសាងអគារឡើងនៅកណ្តាលភូមិសម្រាប់តែពិធីបុណ្យជាក់លាក់ណាមួយតែប៉ុណ្ណោះ។

ការសាងសង់វិហារថ្មីជាការធ្វើបុណ្យ

ការកសាងវត្តអារាម និងការសាងសង់អគារផ្សេងៗជាប្រចាំជាបែបពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាលទ្ធផលផ្ទាល់នៃកំណើនប្រជាជន ហើយការផ្តល់ថវិកាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការធ្វើបុណ្យ ជាពិសេសការកសាងអគារថ្មីណាមួយ។

ចាប់តាំងពីប្រទេសកម្ពុជាបានក្លាយជាប្រទេសមួយដែលកំពុងអភិវឌ្ឍពីចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ មក តម្រូវការសាងសង់វត្តអារាមបានកើនឡើងជាប្រចាំ ហើយបានបន្តរហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។ បន្ទាប់មកតម្រូវការនេះបានចាប់ផ្ដើមកើនឡើងវិញនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ដោយសារហេតុផលដ៏សំខាន់បំផុតពីការខ្វះទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការបូជានៅក្នុងតំបន់ប្រជុំជន ដែលប្រជាពលរដ្ឋមានការកើនឡើង។

មានកត្តាផ្សេងទៀតដែលនាំឱ្យមានការបង្កើតឬការកសាងឡើងវិញ ឧទាហរណ៍ការដួលរលំទីសក្ការបូជាដែលសាងសង់ជាប់នឹងច្រាំងទន្លេ។

ជំនឿដែលបានរីកសាយភាយយ៉ាងទូលំទូលាយក៏បានបញ្ជាក់ថា ការកសាងវិហារថ្មីៗ បានបុណ្យកុសលច្រើនជាងការផ្តល់ថវិកាជួសជុលវិហារចាស់ៗ។ ដែលជាហេតុនាំឱ្យខ្វះការថែទាំដល់រចនាសម្ព័ន្ធរបស់វិហារ និងធ្វើឱ្យមានការបំផ្លាញកម្ទេចចោលវិហារចាស់ៗជាប្រចាំ។

តាមប្រពៃណីនៅសម័យដែលវិហារសង់ពីឈើ គេច្រើនដាំដើមគគីរនៅជុំវិញវិហារដែលទើបនឹងសាងសង់ថ្មី ព្រោះគេយកដើមវាធ្វើសសរ តែត្រូវរង់ចាំប្រហែល ៧០ ឆ្នាំ ទើបអាចយកដើមគគីរនោះ មកសង់វិហារថ្មីបាន។ ទំនៀមទម្លាប់ការសាងសង់វិហារឡើងវិញជាប្រព័ន្ធនេះ អាចប្រាប់យើងពីមូលហេតុដែលមានវិហារបុរាណនៅសេសសល់មានចំនួនតិចតួចនៅកម្ពុជាសព្វថ្ងៃនេះ។

វាជារឿងមួយចម្លែកដែរ ដែលនៅពេលប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតក្នុងភាពច្របូកច្របល់នាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ វិហារបុរាណមួយចំនួនត្រូវបានវាយកម្ទេចចោល ដែលមានចំនួនប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដូចកាលនៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៥០ ដល់ឆ្នាំ ១៩៦០ គឺនៅក្នុងអំឡុងពេលដែលមានការពង្រីកសេដ្ឋកិច្ចរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែ ទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីក៏បានអភិរក្សវិហារខ្លះៗដែរ។ ការវាយកម្ទេចវិហារចាស់ចោលដើម្បីសាងសង់វិហារថ្មី អាចធ្វើទៅបានតែក្នុងករណីដែលវិហារថ្មីត្រូវសាងសង់នៅលើទីតាំងរបស់វិហារចាស់ បើពុំនោះទេគេត្រូវតែថែរក្សាវិហារចាស់ឱ្យនៅដដែលដោយមិនចាំបាច់ថែទាំជួសជុលទេ។ វិហារបុរាណចំនួន ១៣ អាចស្ថិតនៅបានរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ ក៏ដោយសារក្បួនច្បាប់ដែលមានចែងនៅក្នុងសៀវភៅនេះដែរ។

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា វិហារណាដែលមានអាយុលើសពី ៦០ ឆ្នាំ គឺជាវិហារបុរាណ គឺបណ្តាវិហារទាំងឡាយណាដែលត្រូវបានសាងសង់មុនទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០។ ដូចនេះហើយក្បាច់រចនាផ្ទាំងគំនូរលើជញ្ជាំង ជាមរតកដែលស័ក្តិសមនឹងទទួលស្គាល់ព្រមទាំងថែរក្សាឱ្យបានល្អ៕

The post តោះ! ស្វែងយល់ពីដំណើរការសាងសង់វត្តអារាមក្នុងប្រទេសកម្ពុជាពីបុរាណដល់សម័យទំនើប appeared first on Kampuchea Thmey Daily.

ឆ្ងល់អត់ ហេតុអ្វីមីស៊ីលភាគច្រើនត្រូវបានបាញ់នៅពេលយប់ជាជាងពេលថ្ងៃ ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម?

Chheang — Wed, 18 Jun 2025 09:04:01 +0000

នៅក្នុងសង្គ្រាមសម័យទំនើបជាច្រើន រាប់ចាប់ពីអ៊ុយក្រែនទៅដល់តំបន់ហ្គាហ្សា ហើយថ្មីៗនេះនៅក្នុងការកើនឡើងនៃអរិភាពរវាងអ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់ គ្រប់គ្នាប្រហែលជាចាប់អារម្មណ៍នៅត្រង់ចំណុចមួយថា ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលជាញឹកញាប់កើតឡើងនៅពេលយប់។ តើនេះបណ្ដាលមកពីមូលហេតុអ្វី?

(រូបថត៖ Reuters)

បើតាមអ្នកវិភាគយោធា ពេលវេលានៃការបាញ់មីស៊ីលមិនមែនធ្វើឡើងតាមតែអំពើចិត្តឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តាកលល្បិច បច្ចេកវិទ្យា និងផ្លូវចិត្ត ដែលផ្តល់ឲ្យប្រតិបត្តិការនៅពេលយប់នូវគុណសម្បត្តិខុសៗគ្នាក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម។

១.កាត់បន្ថយសមត្ថភាពប្រព័ន្ធតាមដានរបស់សត្រូវ

នៅពេលយប់ ការឃ្លាំមើលដោយអ្នកសង្កេតការណ៍មិនថាជាមនុស្សក្ដី ឬប្រព័ន្ធកាមេរ៉ាក្ដីសុទ្ធតែមានកម្រិត។ ទោះប្រទេសជាច្រើនមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតាមដាននៅពេលយប់ ក៏ការបាញ់មីស៊ីលនៅក្រោមការបិទបាំងនៃភាពងងឹតនៅតែអាចជួយកាត់បន្ថយប្រសិទ្ធភាពនៃការតាមដានទាំងនោះ និងធ្វើឲ្យផ្លូវហោះហើររបស់មីស៊ីលកាន់តែពិបាកក្នុងការចាប់សញ្ញា។

លោក Justin Bronk អ្នកស្រាវជ្រាវជាន់ខ្ពស់នៅវិទ្យាស្ថាន Royal United Services (RUSI) បាននិយាយថា «ភាពងងឹតផ្តល់នូវស្រទាប់បំបាំងកាយធម្មជាតិ។ វាធ្វើឲ្យអ្នកសង្កេតការណ៍មនុស្ស និងប្រព័ន្ធរ៉ាដាមួយចំនួន កាន់តែពិបាកក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងឆ្លើយតបបានទាន់ពេលវេលាចំពោះការបាញ់បង្ហោះមីស៊ីល»។

២. ស្រួលគេចពីរ៉ាដា និងប្រព័ន្ធតាមដានកម្ដៅមីស៊ីល

បើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ Defence One ទោះបីជាប្រព័ន្ធរ៉ាដានិងផ្កាយរណបដំណើរការ២៤ម៉ោងលើ២៤ម៉ោងក៏ដោយ សីតុណ្ហភាពត្រជាក់នាពេលយប់នៅតែអាចជួយបិទបាំងសញ្ញារលកកម្ដៅនៃមីស៊ីល។ នៅពេលត្រូវបានបាញ់បង្ហោះ មីស៊ីលបានបញ្ចេញនូវរលកកម្ដៅ ហើយរលកកម្ដៅនេះឯងដែលធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធតាមដានអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណបាន។ នេះបានន័យថា យប់កាន់តែត្រជាក់ នោះរលកកម្ដៅនៃមីស៊ីលនឹងត្រូវបានកាត់បន្ថយ ដែលតិចឬក៏ច្រើនក៏អាចជួយបញ្ចៀសខ្លួនពីប្រព័ន្ធតាមដានបានខ្លះដែរ។

៣. ពន្យារពេលការឆ្លើយតបរបស់សត្រូវ និងកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ដល់ជនស៊ីវិល

យោងតាមអត្ថបទព័ត៌មានរបស់ Al Jazeera ការវាយប្រហារនៅពេលយប់ ក៏ជួយកាត់បន្ថយសមត្ថភាពភ្លាមៗរបស់គោលដៅក្នុងការសងសឹក។ អ្នករៀបចំផែនការ និងអ្នកដឹកនាំយោធាទំនងជាមិនសូវត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ទេ ដែលអាចពន្យារពេលការឆ្លើយតបរបស់ពួកគេ ទោះប៉ុន្មាននាទីដ៏មានតម្លៃខ្លាំងណាស់នៅអំឡុងពេលសង្គ្រាម។

លើសពីនេះទៀត ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនៅពេលយប់ អាចជួយបញ្ចៀសការភ័យស្លន់ស្លោក្នុងចំណោមប្រជាជន និងកាត់បន្ថយចំនួនស្លាប់នៃជនស៊ីវិល នៅពេលដែលសកម្មភាពសាធារណៈមានតិចតួចបំផុត។

ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងអំឡុងពេលជម្លោះហ្គាហ្សាឆ្នាំ២០២៣ ទាំងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរបស់អ៊ីស្រាអែល និងក្រុមហាម៉ាសបានកើតឡើងជាញឹកញាប់នៅចន្លោះម៉ោង១០យប់ដល់ម៉ោង៤ភ្លឺ ដែលជាពេលវេលាដែលជនស៊ីវិលភាគច្រើននៅក្នុងផ្ទះ ឬដេកលក់។

៤. មានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការឈានដល់គោលដៅសំខាន់ៗ

នៅពេលយប់ កងទ័ពតែងតែបាញ់មីស៊ីលនៅទីតាំងសំខាន់ៗរបស់សត្រូវ ដូចជា មូលដ្ឋានយោធា ស្ថានីយ៍រ៉ាដា ឬកន្លែងផ្ទុកអាវុធ ជាដើម ដោយសារសត្រូវមិនសូវប្រុងប្រយ័ត្ន ឬសកម្ម ដូច្នេះពួកគេអាចមានប្រតិកម្មយឺត។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ The Times។

ជាឧទាហរណ៍ នៅពេលដែលអ៊ីស្រាអែលវាយប្រហារទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់នាពេលថ្មីៗនេះ ការវាយប្រហារជាច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ខណៈដែលយោធាអ៊ីរ៉ង់មិនសូវបានត្រៀមខ្លួនក្នុងការឆ្លើយតប។

៥. សង្គ្រាមផ្លូវចិត្ត

ការវាយប្រហារពេលយប់ ក៏មានតួនាទីជាឧបករណ៍នៃសង្គ្រាមចិត្តសាស្ត្រផងដែរ។ ការភ័យខ្លាចនៃការផ្ទុះអាវុធភ្លាមៗនៅពេលយប់ បង្កើនភាពតានតឹងទាំងក្នុងចំណោមជនស៊ីវិល និងទាហាន។

នៅក្នុងការផ្ដល់បទសម្ភាសជាមួយសារព័ត៌មាន CNN លោក Cedric Leighton វរសេនីយ៍ឯកដែលចូលនិវត្តន៍របស់កងទ័ពអាកាសអាមេរិក ធ្លាប់បាននិយាយថា «ការគេងមិនលក់ និងការភ័យខ្លាចឥតឈប់ឈរ បានបំផ្លាញភាពធន់ខាងផ្លូវចិត្តរបស់សត្រូវ។ វាមិនមែនគ្រាន់តែអំពីការខូចខាតនោះទេ វាក៏ពាក់ព័ន្ធនឹងភាពនឿយហត់អស់កម្លាំង ការជ្រួលច្របល់ និងការភ័យស្លន់ស្លោផងដែរ»។

សរុបសេចក្ដីមក ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនៅពេលយប់ មិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ ពោលគឺជាលទ្ធផលនៃការធ្វើផែនការយុទ្ធសាស្ត្រដោយចេតនា។ ប្រតិបត្តិការពេលយប់ ប្រៀបបានដូចជាប្រើរនាំងបំបាំងកាយ កាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការវាយបក និងបង្កើនផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្តចំពោះសត្រូវ ខណៈព្យាយាមបញ្ចៀសផលប៉ះពាល់ ឬការស្លាប់នៃជនស៊ីវិលតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន៕

ដោយ៖ ឈាង

The post ឆ្ងល់អត់ ហេតុអ្វីមីស៊ីលភាគច្រើនត្រូវបានបាញ់នៅពេលយប់ជាជាងពេលថ្ងៃ ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម? appeared first on Kampuchea Thmey Daily.

កាន់លិខិតឆ្លងដែនកម្ពុជា ប្រើពេលមិនដល់ ៣០ វិនាទី ចេញចូលតាមច្រកអាកាសយានដ្ឋានកម្ពុជា កាន់តែឆាប់រហ័ស

Dy Bunnara — Thu, 07 Nov 2024 04:15:53 +0000

កាលពីឆ្នាំ ២០១៩ កម្ពុជាបានដាក់ឱ្យដំណើរការប្រព័ន្ធច្រកទ្វារអេឡិចត្រូនិក (E-gates) ដោយមិនបោះត្រាលើលិខិតឆ្លងដែន (E-passports) ដើម្បីសម្រួលដល់ពលរដ្ឋដែលកាន់លិខិតឆ្លងដែនកម្ពុជា អាចធ្វើដំណើរចេញចូលទៅក្រៅប្រទេសកាន់តែងាយស្រួល និងឆាប់រហ័សតាមច្រកទ្វារអាកាសយាដ្ឋានអន្តរជាតិក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ដំណើរការប្រព័ន្ធច្រកទ្វារអេឡិចត្រូនិក (E-gates) ជួយសម្រួលដល់ពលរដ្ឋដែលកាន់លិខិតឆ្លងដែនកម្ពុជា ដោយមិនចាំបាច់ឈររង់ចាំនៅបញ្ជរមន្ត្រីអន្តោប្រវេសន៍ធ្វើការត្រួតពិនិត្យដូចសព្វមួយដង ដោយសារប្រព័ន្ធនេះពលរដ្ឋអាចដំណើរការដោយខ្លួនឯង លើកលែងតែមានឧបសគ្គខ្លះៗជាបច្ចេកទេសទើបត្រូវការជំនួយពីមន្រ្តីនគរបាលអន្តោប្រវេសន៍។

បើតាមមន្រ្តីអន្តោប្រវេសន៍នៅអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញមួយរូបបានប្រាប់កម្ពុជាថ្មីថា ប្រព័ន្ធនេះក្រៅពីផ្តល់ភាពងាយស្រួល សម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរដែលត្រូវធ្វើដំណើរចេញចូលទៅក្រៅប្រទេសតាមច្រកទ្វារអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ ក៏ជួយដល់អង្គភាពប៉ុស្តិ៍នគរបាលច្រកទ្វារ ងាយស្រួលគ្រប់គ្រងទិន្នន័យអ្នកដំណើរចេញចូល និងការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណផ្សេងៗរបស់អ្នកដំណើរចេញចូលប្រទេសកម្ពុជា។

យ៉ាងណាមិញ មន្រ្តីអន្តោប្រវេសន៍ដែលប្រចាំការនៅច្រកទ្វារអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ ដែលសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះរូបនេះប្រាប់ថា ដំណើរការប្រព័ន្ធនេះបានសម្រាប់តែពលរដ្ឋដែលកាន់លិខិតឆ្លងដែនកម្ពុជា ចំណែកលិខិតឆ្លងដែនបរទេសនៅមិនទាន់អាចប្រើប្រាស់បាននៅឡើយទេ ដោយសារនៅមានបញ្ហាបច្ចេកទេសមួយចំនួន។

មន្រ្តីច្រកទ្វារអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ បានបង្ហាញពីនីតិវិធីនៃការប្រើប្រាស់ច្រកទ្វារ E Gates ដោយមិនបោះត្រាលើលិខិតឆ្លងដែន (E-passports) ចែកចេញជាពីរគឺដំណើរចេញពីប្រទេសនិងដំណើរចូលប្រទេស។

សម្រាប់ដំណើរចេញពីប្រទេស មាន ៣ ដំណាក់កាល គឺពលរដ្ឋដែលកាន់លិខិតឆ្លងដែនកម្ពុជា ដំបូងត្រូវយកប័ណ្ណឡើងយន្តហោះ ( Boarding Pass) ដាក់ស្កេនលើម៉ាស៊ីន បន្ទាប់ត្រូវស្កេនលិខិតឆ្លងដែន រួចដាក់ម្រាមដៃស្កេន ដែលទាំង ៣ ដំណាក់កាលប្រើពេលត្រឹម ៣០ វិនាទីប៉ុណ្ណោះ។

ដោយឡែកសម្រាប់ដំណើរការចូលប្រទេសវិញ មានតែ ២ ដំណាក់កាល គឺត្រូវស្កេនលើលិខិតឆ្លងដែន បន្ទាប់ស្កេនម្រាមដៃ នោះទ្វារនឹងរបើកចេញចូលដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលដំណើរការទាំងមូលប្រើពេលត្រឹមតែ ២០ វិនាទីប៉ុណ្ណោះ៕

The post កាន់លិខិតឆ្លងដែនកម្ពុជា ប្រើពេលមិនដល់ ៣០ វិនាទី ចេញចូលតាមច្រកអាកាសយានដ្ឋានកម្ពុជា កាន់តែឆាប់រហ័ស appeared first on Kampuchea Thmey Daily.

តំបន់ការពារធម្មជាតិ ៥ កន្លែង នៅខេត្តមណ្ឌលគិរី មាន ៤ កន្លែងទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការដៃគូ

Dy Bunnara — Wed, 30 Oct 2024 03:08:51 +0000

ក្នុងចំណោមតំបន់ការពារធម្មជាតិចំនួន ៥ កន្លែង ក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី មានតំបន់ការពារធម្មជាតិចំនួន ៤ កន្លែង ដែលទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការជាដៃគូ ដើម្បីចូលរួមថែរក្សាការពារធនធានធម្មជាតិ និងជីវចម្រុះក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

លោក ព្រំ វិបុលរតនៈ ប្រធានការិយាល័យដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំព្រិចលំផាត់ នៅខេត្តមណ្ឌលគិរីបានគូសបញ្ជាក់ នៅខេត្តមណ្ឌលគិរីមានតំបន់ការពារធម្មជាតិចំនួន ៥ កន្លែង។ តំបន់ការពារធម្មជាតិចំនួន ៥ មាន ៤ កន្លែង ទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការជាដៃគូ។ ក្នុងនោះតំបន់ការពារធម្មជាតិកែវសីមា ទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការ WCS តំបន់ការពារធម្មជាតិស្រែពក និងភ្នំព្រេច ទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការ WWF តំបន់ការពារធម្មជាតិលំផាត់ ទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការ Natural Life ខណៈតំបន់ការពារធម្មជាតិភ្នំណាមលៀរមិនទាន់មានអង្គការណាជួយគាំទ្រនៅឡើយទេ។

តំបន់ការពារធម្មជាតិនៅក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរីគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីទំហំជាង ១ លាន ១ សែនហិកតា។ ខណៈមន្រ្តីឧទ្យានុរក្សបម្រើការងារមានត្រឹម ៩៥ នាក់ មិនសមាមាត្រវិសាលភាពផ្ទៃដីដ៏ធំ ទើបអាជ្ញាធរបានរៀបចំបង្កើតឲ្យមានសហគមន៍ការពារធនធានធម្មជាតិនៅតំបន់ដែលត្រូវការពារ។

លោក ព្រំ វិបុលរតនៈបានបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្ននេះនៅខេត្តមណ្ឌលគិរី មានសហគមន៍ការពារធម្មជាតិចំនួន ២៤ សហគមន៍ ក្នុងនោះនៅកែវសីមាមាន ៧ សហគមន៍ នៅភ្នំណាមលៀរមាន ១ សហគមន៍ នៅលំផាត់មាន ១ សហគមន៍ នៅស្រែពកមាន ៩ សហគមន៍ និងនៅភ្នំព្រេចមាន ៦ សហគមន៍។

បើតាមលោក ព្រំ វិបុលរតនៈ តាមរយៈការចូលរួមពីសហគមន៍ បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ដូចជារបងដ៏រឹងមាំក្នុងការរួមគ្នាចូលរួមថែរក្សានិងការពារជីវចម្រុះ និងធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។

បើតាមសៀវភៅ “កម្ពុជាមាតុភូមិខ្ញុំ” ដែលបោះពុម្ពដោយក្រសួងបរិស្ថាន បានឱ្យនិយមន័យថា តំបន់ការពារធម្មជាតិ សំដៅដល់តំបន់នៃដែនដីសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ។ សម្បត្តិសាធារណៈទាំងនោះរួមមាន ដែនដីគោក ឬ ដែនដីទឹក ឆ្នេរសមុទ្រ និងសមុទ្រ ស្ថិតនៅតំបន់ដែលទទួលស្គាល់ដោយបញ្ញត្តិនៃច្បាប់ ឬ តំបន់ដែលបង្កើតថ្មី ក្នុងដែនដីសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងបរិស្ថាន។ ក្នុងសៀវភៅនោះ ក៏បានបង្ហាញពីការចែកចេញតំបន់ការពារធម្មជាតិជា ៨ ប្រភេទ ដូចខាងក្រោម៖

១.តំបន់ឧទ្យានជាតិ
២.តំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃ
៣.តំបន់ទេសភាព
៤.តំបន់ប្រើប្រាស់ច្រើនយ៉ាង
៥.តំបន់រ៉ាមសារ
៦.តំបន់ស្នូលនៃបឋនីយជីវមណ្ឌល
៧.តំបន់បេតិកភណ្ឌធម្មជាតិ
៨.តំបន់ឧទ្យានជាតិសមុទ្រ

តំបន់ការពារធម្មជាតិត្រូវបានកំណត់ព្រំដែនជា ៤ តំបន់ដូចខាងក្រោម៖

–តំបន់ស្នូល៖ តំបន់ដែលមានតម្លៃអភិរក្សខ្ពស់ និងមានអំបូរសត្វនិងរុក្ខជាតិងាយរងគ្រោះដោយការគំរាមកំហែង ក៏ដូចជាមានបរិស្ថានជីវៈចម្រុះងាយរងគ្រោះ។ ការចូលទៅកាន់តំបន់ស្នូលនេះ ត្រូវបានហាមឃាត់ និងមានការលើកលែងតែចំពោះមន្ត្រីរដ្ឋបាលអភិរក្សនិងការពារធម្មជាតិ និងអ្នកស្រាវជ្រាវតែប៉ុណ្ណោះ។មន្ត្រីរដ្ឋបាលទទួលបន្ទុកអភិរក្សនិងការពារធម្មជាតិ អាចផ្តល់សិទ្ធិចូលទៅកាន់តំបន់នេះដល់មន្ត្រី និងអ្នកស្រាវជ្រាវដោយមានការអនុញ្ញាតិពីក្រសួងបរិស្ថានជាមុន។មានករណីលើកលែងចំពោះមន្ត្រីទទួលបន្ទុកសន្តិសុខ និងការពារជាតិដែលមានសិទ្ធិអនុញ្ញាតក្នុងការចូលទៅកាន់តំបន់នេះ។ រាល់ការប្រើប្រាស់ធនធាតិធម្មជាតិក្នុងតំបន់ស្នូល ត្រូវបានហាមឃាត់ជាកំហិត។សកម្មភាពកសិកម្មត្រូវបានហាមឃាត់ផងដែរ។

–តំបន់អភិរក្ស៖ គឺជាតំបន់ដែលមានតម្លៃអភិរក្សខ្ពស់ រួមមានធនធានធម្មជាតិ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី តំបន់ទីជម្រាលនិងតំបន់ទេសភាពធម្មជាតិដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរតំបន់ស្នូល។ ការចូលទៅកាន់តំបន់នេះ ត្រូវមានការអនុញ្ញាតពីរដ្ឋបាលអភិរក្សនិងការពារធម្មជាតិជាមុន។ សហគមន៍ខ្នាតតូច ដែលប្រើអនុផលព្រៃឈើ ដើម្បីទ្រទ្រង់ដល់ជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដា្ឋនត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យចូលទៅកាន់តំបន់នេះក្រោមការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងតែង និងក្រោមលក្ខខណ្ឌមិនបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរទៅលើជីវៈចម្រុះនៅក្នុងតំបន់នោះ។ការចូលទៅកាន់តំបន់នេះទាមទារការអនុញ្ញាតពីរដ្ឋបាលអភិរក្សនិងការពារធម្មជាតិ និងមានករណីលើកលែងចំពោះមន្ត្រីទទួលបន្ទុកសន្តិសុខនិងការពារជាតិ។រាល់ការប្រើប្រាស់ធនធាតិធម្មជាតិក្នុងតំបន់ស្នូលត្រូវបានហាមឃាត់ជាកំហិត។សកម្មភាពកសិកម្មត្រូវបានហាមឃាត់ផងដែរ។

–តំបន់ប្រើប្រាស់ដោយចីរភាព៖ ជាតំបន់ដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ចំពោះការអភិវឌ្ឍ និងការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងការអភិរក្សតំបន់ការពារ។ដោយឡែកពីតំបន់ស្នូលនិងតំបន់អភិរក្ស តំបន់នេះអនុញ្ញាតឱ្យមានការសាងសង់ ក្រោមការកំហិតនិងការអនុញ្ញាតពីក្រសួងបរិស្ថាន។ រដ្ឋាភិបាលអាចនឹងអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋបាលមូលដ្ឋានឬសហគមន៍ធ្វើការអផិវឌ្ឍនិងវិនិយោគនៅក្នុងតំបន់នេះដោយផ្អែកតាមលក្ខខណ្ឌកំណត់ដោយក្រសួងបរិស្ថាន។ ការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិអាចត្រូវបានអនុញ្ញាតប្រសិនបើតំបន់នេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាតំបន់ការពារសហគមន៍។ក្រសួងបរិស្ថានអាចបែងចែកផ្នែកមួយចំនួននៃតំបន់នេះទៅកាន់សហគមន៍ក្នុងនាមជាតំបន់ការពាររបស់សហគមន៍។

–តំបន់សហគមន៍៖ ជាតំបន់បម្រុងក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសង្គមសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។ តំបន់នេះរួមមានដីប្រជាពលរដ្ឋ វាលស្រែ វាលចំការនិងតំបន់សម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម។ ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីទាមទារឱ្យមានការអនុញ្ញាតពីក្រសួងបរិស្ថាន។

ក្រៅពីតំបន់ការពារធម្មជាតិធំៗទាំង៨ ក៏មានរបៀងអភិរក្ស ៣ ដែរ គឺនៅភូមិភាគឦសាន និងឧត្តរ និងនៅជួរភ្នំក្រវាញ សរុបផ្ទៃដីចំនួន ១៤២.៧៩៤០ ហិកតា ហើយបើសរុបផ្ទៃដីទាំងអស់នៃតំបន់ការពារធម្មជាតិនៅកម្ពុជាគឺមាន ៧.៥១៥.៣៤២,២៧១ ហិកតា៕

The post តំបន់ការពារធម្មជាតិ ៥ កន្លែង នៅខេត្តមណ្ឌលគិរី មាន ៤ កន្លែងទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការដៃគូ appeared first on Kampuchea Thmey Daily.

ចំណេះដឹងទូទៅ Archives - Kampuchea Thmey Daily

ស្វែងយល់ពី​សំណង់​​ភ្ជាប់​សាសនា​សម័យ​បុរាណ មាន​លក្ខណៈ​យ៉ាង​ណា​ខ្លះ?

ស្វែង​យល់​វត្ថុធាតុ សម្រាប់​សាងសង់​​សំណង់​​ផ្សេងៗ​​​របស់បុព្វបុរសខ្មែរ​កាលពី​រាប់ពាន់ឆ្នាំមុន

៤ លក្ខខណ្ឌ​ពិសេស អាច​ឲ្យ​ជនបរទេស​ស្នើ​សុំ​ចូល​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ​បាន

ស្វែងយល់ពី​សំណង់​សាធារណ​ អាយុ​កាល​រាប់ពាន់ឆ្នាំមុន​របស់​បុព្វបុរស​ខ្មែរ​សម័យបុរាណ

តោះ! ស្វែង​យល់​ពី​ដំណើរការ​សាងសង់​វត្ត​អារាមក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ពីបុរាណដល់សម័យទំនើប

ឆ្ងល់​អត់ ហេតុអ្វី​​មីស៊ីលភាគច្រើនត្រូវ​បាន​បាញ់នៅពេលយប់ជាជាងពេល​ថ្ងៃ ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម?

១.កាត់បន្ថយ​សមត្ថភាព​ប្រព័ន្ធ​តាមដាន​​របស់​សត្រូវ​

២. ស្រួល​គេច​ពី​រ៉ាដា និង​ប្រព័ន្ធ​តាមដាន​កម្ដៅ​មីស៊ីល

៣. ពន្យារពេលការឆ្លើយតបរបស់សត្រូវ និង​កាត់​បន្ថយ​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​ជន​ស៊ីវិល

៤. មាន​ឱកាសខ្ពស់​ក្នុងការឈានដល់គោលដៅសំខាន់ៗ