ដូចម្ដេចដែលហៅថា ជំនឿ?

ជំនឿ (Belief) គឺជាអ្វីដែលគេជឿទុកចិត្ត ឬ ការទទួលស្គាល់ថាអ្វីមួយពិតដោយ​ចិត្តរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ ជារឿយៗ វាត្រូវបានគាំទ្រ ឬ បញ្ជាក់ដោយអារម្មណ៍ ឬ ស្មារតីអំពីភាពប្រាក​ដប្រជាណាមួយ។ មានដំណើរវែងឆ្ងាយពាក់ព័ន្ធនឹងជំនឿនេះ។ ក្នុងបរិបទ​ទស្សនវិជ្ជា​ចាប់តាំងពីប្លាតុង បានកំណត់និយមន័យពុទ្ធិថា ជាជំនឿត្រឹមត្រូវបូកផ្សំនឹងនិមិត្តសញ្ញាជំនឿសំខាន់មួយនៅក្នុងពុទ្ធិវិជ្ជា។ ការពិភាក្សាជាច្រើននៅក្នុងទ្រឹស្ដីស្ដីអំពីពុទ្ធិ គេបានជ្រើសរើសយកជំនឿជាជាងពុទ្ធិ ធ្វើជាចំណុចចាប់ផ្តើមរបស់ពួកគេ។ ជាទូទៅ គេគិតថាជំនឿទាក់​ទងគ្នាពីកំណើត ដូច្នេះហើយវាត្រូវការកម្មវត្ថុណាមួយ។

ជារឿយៗ ជំនឿត្រូវបានបង្ហាញថាជាសភាពដែលមានចំពោះស្វ័យត្រួតពិនិត្យ ​(ការសញ្ជឹងគិត) នូវទំនាក់ទំនងជាក់លាក់មួយទៅនឹងរូបភាពបច្ចុប្បន្ន ឬ រូបភាពស្មុគស្មាញ។ កម្មវត្ថុនៃជំនឿ ត្រូវបានគេយល់ផ្សេងៗគ្នាថា ជាសភាពពិតជាក់ស្តែង ឬ សភាពខាងវិញ្ញាណ ដែលអាចធ្វើទៅបាន ពោល គឺជាសភាពនៃកិច្ចការឬសំណើណាមួយ។

«ខ្ញុំជឿ អ្វីមួយ» មានន័យថា ខ្ញុំមានជំនឿលើអាកប្បកិរិយានៃការទទួលយកចំពោះអ្វីនោះ ជាមួយនឹងហេតុផលមួយចំនួន (អាចមិនប្រាកប្រជា)។ ប៉ុន្តែ មុខងារនិយម ជំទាស់នឹង ទស្សនៈដែលថាជំនឿត្រូវតែមានកម្មវត្ថុមួយ។

ជាធម្មតា ជំនឿ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសភាពនៃចិត្តដែលបំពេញតួនាទីជាកត្តាមូលដ្ឋានក្នុងឥរិយាបថ ប៉ុន្តែ រ៉ាយអិល (Ryle) បានអះអាងថា ជំនឿ គឺជាទំនោរក្នុងការនិយាយ ឬ ការធ្វើអ្វីមួយជាជាងសភាពនៃចិត្ត។ ការវិភាគអំពីជំនឿភាគច្រើនបំផុត ចាត់​ទុកថាជំនឿថា អាចពិត ឬ មិនពិត ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏ពួកអព្ភន្តរញាណ​និយម ចាត់ទុកថា ជំនឿមួយចំនួនថា មិនស្ថិតក្នុងជំហរទាំងពីរនេះទេ។

លើសពីនេះ ភវននិយម ឬ ទ្រឹស្ដីភវនីយភាព (Probabilism or theory of probability) ជឿថា ជំនឿទទួលបានក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានផងដែរនូវអ្នករូបធាតុនិយម បដិសេធ (Eliminativist or Eliminative materialist) ដែលបានច្រានចោលនូវជំនឿដែលជាអង្គសន្មតនៅ ក្នុងចិត្តវិទ្យាបុរាណហួសសម័យ​។ បញ្ហាទស្សនវិជ្ជាសំខាន់ៗស្ដីអំពីជំនឿ រួម​មាន លទ្ធភាពនៃជំនឿត្រឹមត្រូវ ដាច់ខាតដែលជាយុត្តិកម្មខ្ពស់បំផុតនៃជំនឿផ្សេងទៀត ទំនាក់​ទំនងនៃជំនឿជាមួយនឹងការទទួលយកហេតុផល សមត្ថភាពខាងគំនិតនិងភាសា ទំនាក់ទំនងរវាងជំនឿពិតសមហេតុផលនិងពុទ្ធិ និងភាពខុសគ្នារវាងជំនឿអំពីវត្ថុនិងជំនឿ ដែលគេនិយាយ (Belief de re and belief de dicto)។

ជារួម ជំនឿដែលមនុស្សម្នាក់ៗ​ប្រកាន់យក អាចត្រូវ ឬ ខុស អាចពិត ឬ មិនពិត អាច សមហេតុផល ឬ មិនសមហេតុផល ហើយវាក៏អាច​ធ្វើឱ្យអ្នកជឿទទួលបានសេចក្ដីសុខ ឬ សេចក្ដីទុក្ខ ជោគជ័យឬបរាជ័យ សុភមង្គលឬ​អពមង្គល និងមានសុខដុមភាពឬភាពបែកបាក់ផងដែរ។

ហេតុនេះ មុននឹង​ប្រកាន់​យកជំនឿណាមួយមកធ្វើជាមគ្គុទ្ទេសក៍ជីវិតរបស់ខ្លួន មនុស្ស​ម្នាក់ៗ ​ត្រូវតែប្រាកដថា​ជំនឿនោះ គឺជាអ្វីមួយ​ដែលមានភាពត្រឹមត្រូវ សមហេតុផល ស្របនឹងសច្ចភាព និងអាច​នាំឱ្យ​ខ្លួន​ទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីជំនឿទាំងនោះ។ លើស​ពីនេះទៀត វានឹងមិននាំឱ្យយើង​និង​សង្គមរបស់យើង​ទទួលរងគ្រោះតាម​រូបភាព​ផ្សេងៗ​ដោយ​សារជំនឿរបស់យើង៕​

ដោយ៖ បណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង