ព័ត៌មានជាតិ

ស្វែងយល់ឲ្យច្បាស់ពីភាពខុសគ្នារវាងរបាំបុរាណ របាំប្រជាប្រិយ និងរបាំប្រពៃណី

បានផុស

៤ years មុន

នៅ

ថ្ងៃអង្គារ ៥ មេសា ២០២២

ដោយ

Dy Bunnara

របាំនៅប្រទេសកម្ពុជាចែកចេញជា ៣ សំខាន់ ពោលមានរបាំបុរាណ របាំប្រពៃណី និងរបាំប្រជាប្រិយ។

របាំទាំងនេះឃើញមានការសម្តែង ដោយខ្លះសម្តែងជាញឹកញាប់ និងខ្លះទៀតសម្តែងបានតែក្នុងកម្មវិធីពិសេសឬរដូវបុណ្យទានតែប៉ុណ្ណោះ។

ដើម្បីផ្តល់ជាចំណេះដឹងបន្ថែម កម្ពុជាថ្មីនឹងបង្ហាញពីទម្រង់របាំខ្មែរទាំង ៣ ខាងលើនេះបើយោងតាមឯកសារបញ្ជីសារពើភណ្ឌបញ្ជីមរតកវប្បធម៌អរូបីរបស់ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ។

របាំបុរាណ (របាំក្បាច់បុរាណ ឬរបាំព្រះរាជទ្រព្យ)

“របាំបុរាណ” មានឈ្មោះហៅផ្សេងៗទៀតតាមទម្លាប់មនុស្ស ឬទៅតាមការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយស្រុកទេស ជួនកាលគេហៅថា របាំព្រះរាជទ្រព្យ ឬល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ ឬល្ខោនហ្លួង។ ម្ល៉ោះហើយបានជាគេនិយាយជាភាសាបារាំងថា Ballet Royal ដ្បិតមណ្ឌលធំជាងគេបង្អស់របស់សិល្បៈនេះ គឺព្រះបរមរាជវាំងតែម្តង បើទោះបីជាសមាជិកព្រះរាជវង្សធំៗខ្លះ ឬក៏មន្ត្រីខ្លះមានក្រុមរបាំប្រចាំខ្លួន នៅតាមដំណាក់ឬផ្ទះផ្សេងៗ ក៏គេនៅតែហៅថា “ល្ខោនហ្វូង” ដដែល។

ប៉ុន្តែនៅក្រោយរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៧០ បន្តិចមក ដោយសារការប្រកាសប្រទេសកម្ពុជាជា “សាធារណរដ្ឋ” ពាក្យជាផ្លូវការថា “របាំឬល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ, ល្ខោនហ្លួង, Ballet Roual” លែងប្រើទៀតហើយ ពោលគឺគេឲ្យហៅថា “របាំបុរាណ” ឬហៅជាភាសាបារាំងថា Ballet classique ជំនួសវិញ។ ដូច្នេះពុំប្លែកអ្វីទេ ដែលសព្វថ្ងៃយើងឮពាក្យទាំងអម្បាលម៉ាននេះ។

សូមចុច Subscribe Channel Telegram កម្ពុជាថ្មី ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មានថ្មីៗទាន់ចិត្ត

របាំបុរាណជាសិល្បៈដ៏ចំណាស់បំផុតមួយ ដ្បិតមានភស្តុតាងដែលរៀបរាប់ពី “អ្នករាំនិងអ្នកច្រៀង” ក្នុងសិលាចារឹកអង្គរបុរីខេត្តតាកែវ ដែលមានលេខសម្គាល់ K. ៦០០ ចារក្នុងគ.ស.៦១១។ នេះគ្រាន់តែជាតឹកតាងតាមរយៈអក្សរប៉ុណ្ណោះ។ តែបើគិតពីការកកើតរបាំវិញច្បាស់ជាមានមុននេះទៅទៀត។ បើពិនិត្យលើចម្លាក់នៅតាមប្រាសាទបុរាណនានា អាចឲ្យយើងស្មានបានថា ប្រហែលជារបៀបរបបហាត់រៀន ព្រមទាំងក្បាច់រាំក៏មិនផ្លាស់ប្តូរប៉ុន្មានដែររហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ។

ពីមុនមករបាំបុរាណស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះបរមរាជវាំង។ ប៉ុន្តែមកដល់ឆ្នាំ១៩៧០ ដោយសារហេតុផលផ្លាស់ប្តូររបត់នយោបាយ របាំបុរាណត្រូវដាក់ឲ្យនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សាកលវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈ ហើយស្ថានភាពនេះក៏តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ នៅសម័យ “សាធារណរដ្ឋខ្មែរ” (១៩៧០-៧៥) អ្នករបាំនៅតែទៅហាត់រាំនៅក្នុងវាំងពេលព្រឹក ហើយពេលល្ងាចទើបទៅសិក្សាចំណេះទូទៅនៅសាកលវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈ។

នៅមុនទ.វ.១៩៤០ អ្នករបាំរស់នៅតែក្នុងព្រះរាជវាំងប៉ុណ្ណោះដោយត្រូវហាត់រៀនរាល់ថ្ងៃ ហើយសម្តែងសម្រាប់តែពិធីអ្វីដែលទាក់ទងនឹងព្រះមហាក្សត្រ។ លុះព្រះបាទនរោត្តមសីហនុឡើងគ្រងរាជ្យ ព្រះអង្គរាជានុញ្ញាតឲ្យអ្នករបាំរស់នៅក្រៅព្រះរាជវាំងបានដែរ តែការហាត់រៀនស្ថិតនៅក្នុងវាំងដដែល។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គបើកឱកាសឲ្យក្មេងទូទៅដែលមាននិស្ស័យខាងរបាំ បានចូលហាត់រៀននៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនៅរៀងរាល់ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ដ្បិតថ្ងៃនោះជាថ្ងៃដែលសិស្សសាលាឈប់សម្រាក។

ពីដើមរបាំបុរាណសម្តែងដោយមនុស្សស្រីទាំងអស់ ហើយសូម្បីតែតួត្លុកនិងឥសីក៏រាំដោយមនុស្សស្រីដែរ។ តួអង្គសំខាន់ មានបួនគឺតួនាយរោង (តួប្រុស), តួនាង (តួស្រី), យក្សនិងស្វា។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ព្រះមហាក្សត្រិយានីកុសមៈ នារីរ័ត្ន បានត្រាស់បង្គាប់ហៅអ្នករបាំប្រុស ក្នុងក្រុមល្ខោនខោលនៅវត្តស្វាយអណ្តែត (ខេត្តកណ្តាល) ឲ្យរាំជាតួស្វា។ ហេតុនេះ ទើបមានមនុស្សប្រុសរាំជាតួស្វារហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ។

ការរើសក្មេងស្រីឲ្យចូលរៀនតាមឯកទេសនីមួយៗ ត្រូវពិនិត្យលើកាយសម្បទា និងទម្រង់មុខរបស់ក្មេងនោះ។ ក្មេងស្រីដែលមានមុខមូលរាងទាបហើយមានសាច់បន្តិច ត្រូវជ្រើសរើសឲ្យរាំតួនាង។ ក្មេងស្រីមានរាងខ្ពស់ហើយស្គម និងមានទម្រង់មុខពងក្រពើ ត្រូវហាត់ជាតួនាយរោង។ ចំណែកក្មេងស្រីដែលមានមាឌធំហើយមិនសូវស្អាត ត្រូវជ្រើសរើសឲ្យរាំតួយក្ស។ ប៉ុន្តែទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយនៅពេលក្មេងធំពេញរូបរាង សភាពរាងកាយក៏អាចផ្លាស់ប្តូរ ម្ល៉ោះហើយគេអាចនឹងប្តូរឯកទេសដែរ។

ពេលចូលហាត់រៀនដំបូង សិស្សត្រូវថ្វាយបាយស្រី ៣ ប៉ាក់ឆាមមួយគូទៅគ្រូ (ជួនកាលមានទាំងចេកនិងមាន់ស្ងោរផង) ហើយគ្រូក៏អុជធូបបួងសួងដល់គ្រូល្ខោន (គ្រូដើមដែលជាអមនុស្ស) ឲ្យទទួលសិស្សនេះ ព្រមទាំងជួយប្រសិទ្ធពរឲ្យសិស្សនេះរៀនឆាប់ចេះចាំ។

ប្រមាណជាកន្លះខែដំបូង សិស្សត្រូវហាត់ពត់ដៃពត់ជើង ដែលជាលំហាត់ ប្រាណសម្រាប់ធ្វើឲ្យរាងកាយទន់ភ្លន់ ពិសេសម្រាមដៃនិងចង្កេះ។ បន្ទាប់មកទើបចាប់ផ្ដើមហាត់ក្បាច់បាត (ឬឆាបញ្ចុះ) ដែលជាក្បាច់មូលដ្ឋាននៃរបាំបុរាណ។

ពេលចេះក្បាច់បាតស្ទាត់ ទើបសិស្សអាចចាប់ផ្តើមហាត់របាំ ព្រោះក្បាច់នៅក្នុងរបាំសុទ្ធក្តី របាំរឿងក្តី សុទ្ធតែមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងក្បាច់បាតនេះ ហើយបើទោះ ជាអ្នករបាំរាំបានស្ទាត់ជំនាញហើយក៏ដោយ ក៏នៅតែបន្តពត់ជើងពត់ដៃ និងហាត់ក្បាច់បាតនេះជាប្រចាំ ដើម្បីឲ្យរាងកាយទន់ រស់រវើក និងរឹងមាំ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ គេនៅតែតាមកែនិងកាច់ក្បាច់អ្នករបាំជាប់ជានិច្ច។ ក្បាច់បាតខ្លីមាន រយៈពេល១៥នាទី រីឯក្បាច់បាតវែងមានរយៈពេល ៥០ នាទី។

ជាទូទៅសំលៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការសម្រាប់រាំរបាំបុរាណ មិនខុសពីព្រះពស្ត្រ និងគ្រឿងអលង្ការព្រះមហាក្សត្រទ្រង់គ្រឿងពេញយសនោះទេ។ ចំណែកតួយក្ស និងតួស្វាដែលជាស្តេច ឬមេទ័ព មានពាក់មុខ ហើយមុខនោះមានលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់សម្គាល់តួអង្គនីមួយៗផង។

សំលៀកបំពាក់របាំត្រូវចំណាយពេលរាប់ខែដើម្បីដេរប៉ាក់។ រីឯការតុបតែងមុខនិងស្លៀកពាក់ត្រូវ ចំណាយពេលយ៉ាងតិចក៏ ៣ ទៅ ៤ ម៉ោងដែរ ព្រោះទាំងសំលៀកបំពាក់ ទាំងគ្រឿងអលង្ការត្រូវដេរភ្ជាប់ដើម្បីកុំឲ្យជ្រុះ ឲ្យមានផ្នត់ត្រឹមត្រូវ និងរឹបរាងល្អ ហើយពុំអាចស្លៀកពាក់ដោយខ្លួនឯងបានទេ គឺត្រូវតែមានអ្នកជួយ។

របាំបុរាណនេះ ប្រសិនបើសម្តែងតែរបាំសុទ្ធ ពុំមានរឿងទេ គេហៅថា “របាំ”។ ឧទាហរណ៍ របាំជូនពរ, របាំផ្កាមាស-ផ្កាប្រាក់, របាំទេពប្រណម្យជាដើម។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគេដកស្រង់យករឿងមករាំនោះគេហៅថា” ល្ខោន” ឬ “របាំរឿង”។ ឧទាហរណ៍ ល្ខោនរឿងព្រះវេស្សន្តរជាដើម។ រឿងដែលគេនិយមសម្តែងនោះមានដូចជា៖ រឿងរាមកេរ្តិ៍, រឿងក្នុងជាតក, រឿងព្រេងនិទានផ្សេងៗទៀត។

ភ្លេងសម្រាប់របាំបុរាណ គឺភ្លេងពិណពាទ្យ។ របាំបុរាណប្រើកាយវិការជំនួស សម្ពី ម៉្លោះហើយទស្សនិកជនដែលពុំធ្លាប់ហាត់រៀនរបាំនេះ ឬពុំធ្លាប់អានរឿងដែលលើកមកសម្ដែងនេះ គឺត្រូវការជំនួយពីអ្នកចម្រៀង ដើម្បីយល់បានពីកាយវិការនិងអត្ថន័យ។ ដូច្នេះ អ្នកចម្រៀងក៏មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងក្រុមរបាំបុរាណដែរ។

របាំឬល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ បានចុះក្នុងបញ្ជីមរតកវប្បធម៌អរូបីនៃមនុស្សជាតិ របស់អង្គការយូណេស្កូ នៅថ្ងៃទី ៧ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៣។

អត្ថបទក្រោយ កម្ពុជាថ្មីនឹងលើកយករបាំប្រពៃណីយកមកចុះផ្សាយដើម្បីឲ្យប្រិយមិត្តស្វែងយល់បន្ថែមទៀត៕

អត្ថបទ៖ ប៊ុណ្ណារ៉ា