លោកបណ្ឌិត ជា ច័ន្ទបរិបូណ៌ ៖ « ភ្នំខ្មោច វាលពិឃាតទី២ »

ក្រោយមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានថៃ ស្តីពីស្ថានភាពព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា បង្ហាញប្រតិកម្មជុំវិញការផលិតភាពយន្តជាប្រវត្តិសាស្ត្រទាក់ទងនឹងសោកនាដកម្មនៅភ្នំខ្មោច របស់ផលិតកម្ម LD លោកបណ្ឌិត ជា ច័ន្ទបរិបូណ៌ ឯកអគ្គរាជទូតខ្មែរ ប្រចាំនៅសាធារណរដ្ឋប៊ុលហ្គារី បានចេញវិចារណកថាមួយ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីមូលហេតុនៃប្រតិកម្មរបស់ថៃ លើគម្រោងខ្សែភាពយន្ត «សោកនាដកម្មភ្នំខ្មោច» ។

បើតាមលោកបណ្ឌិត ការប្រតិកម្មនឹងការផលិតភាពយន្តនេះ មិនមែនជាបញ្ហាសិល្បៈប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាចំណុចប្រសព្វរវាងប្រវត្តិសាស្ត្រ នយោបាយ សិទ្ធិមនុស្ស និងការគ្រប់គ្រងអនុស្សាវរីយ៍សង្គម ខណៈដែលថៃចង់បន្តរក្សាដំណើររឿងពីអតីតកាលទាំងស្រុង ថាខ្លួនជា “អ្នកផ្តល់ជំនួយ” មិនមែនជា “ភាគីពាក់ព័ន្ធ” ក្នុងវិបត្តិ។

តាមរយៈសារពីគណនីហ្វេសប៊ុក ថ្ងៃទី១៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ លោក ជា ច័ន្ទបរិបូណ៌ រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងព័ត៌មាន បានលើកឡើងកត្តាមួយចំនួន ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីហេតុផលដែលអាចទៅរួច ចំពោះប្រតិកម្មរបស់ថៃលើគម្រោងខ្សែភាពយន្ត Ghost Mountain – The Second Killing Fields of Cambodia in Thailand ដូចតទៅ៖

១. ន័យនៃឈ្មោះ «ភ្នំខ្មោច»
ភ្នំខ្មោច គឺជាឈ្មោះដែលប្រជាជនខ្មែរ និងអ្នករស់នៅតំបន់ព្រំដែន បានហៅតំបន់ភ្នំមួយស្ថិតនៅជិតព្រំដែន កម្ពុជា–ថៃ ក្បែរ ប្រាសាទព្រះវិហារ ។ លោកគូសបញ្ជាក់ទៀតថា ឈ្មោះនេះ កើតឡើងពីការសម្លាប់យ៉ាងសាហាវលើជនស៊ីវិលខ្មែរ ដែលរត់គេចពីសង្គ្រាម និងរបបខ្មែរក្រហម នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ។

២. បរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ
បន្ទាប់ពីរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រជាជនខ្មែររាប់សែននាក់បានរត់គេចខ្លួនចេញពីប្រទេស ដោយសង្ឃឹមថានឹងទៅរកសុវត្ថិភាពនៅប្រទេសថៃ។ ផ្លូវរត់គេចមួយចំនួនបានឆ្លងកាត់តំបន់ភ្នំ និងព្រៃជិតប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាតំបន់មានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង។

៣. មូលហេតុដែលហៅថា «វាលពិឃាតទី២»
ពាក្យ «វាលពិឃាតទី២» ត្រូវបានប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបនឹងវាលពិឃាតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមរបបខ្មែរក្រហម។
នៅភ្នំខ្មោច មានប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន ស្លាប់ដោយអត់អាហារ និងទឹក, ស្លាប់ដោយជំងឺ, ស្លាប់ដោយគ្រាប់មីន, ស្លាប់ដោយការបាញ់ប្រហារ និងការប្រយុទ្ធតាមព្រំដែន, ស្លាប់ដោយការបណ្តេញត្រឡប់ (push back) នៅពេលព្យាយាមឆ្លងចូលដែនថៃ។ សពជាច្រើនមិនត្រូវបានបញ្ចុះត្រឹមត្រូវ បណ្តាលឲ្យតំបន់នេះ ត្រូវបានគេជឿថា មានខ្មោច និងវិញ្ញាណអ្នកស្លាប់ច្រើន។

៤. តួនាទីប្រាសាទព្រះវិហារ
តំបន់ជុំវិញ ប្រាសាទព្រះវិហារ មិនត្រឹមតែជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ក្នុងសង្គ្រាម។ ការប្រយុទ្ធរវាងកងទ័ព ក្រុមប្រដាប់អាវុធ និងការគ្រប់គ្រងព្រំដែន បានធ្វើឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើនជាប់គាំង និងស្លាប់នៅតំបន់ភ្នំនេះ។

៥. ភ្នំខ្មោចក្នុងការចងចាំសង្គម
សម្រាប់ជនភៀសខ្លួន និងអ្នករស់រានមានជីវិត «ភ្នំខ្មោច» ជានិមិត្តរូបនៃទុក្ខវេទនា, ជាសាក្សីនៃការបាត់បង់ជីវិតពលរដ្ឋខ្មែរ និងជាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមិនគួរភ្លេច។ លោកថា សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកផលិតឯកសារ ប្រធានបទនេះត្រូវបានហៅថា “Ghost Mountain – The Second Killing Fields of Cambodia in Thailand” ដើម្បីឱ្យពិភពលោកយល់ថា ទុក្ខវេទនារបស់ជនជាតិខ្មែរ មិនបានបញ្ចប់ត្រឹមក្នុងព្រំដែនប្រទេសកម្ពុជានោះទេ។

៦. សារៈសំខាន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ភ្នំខ្មោច គឺជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រឈឺចាប់របស់ជាតិខ្មែរ ដែលបង្ហាញថា៖
• សង្គ្រាម និងនយោបាយអាចសម្លាប់ជីវិតជនស៊ីវិលដោយអមនុស្សធម៌។
• ជនភៀសខ្លួន គឺជាជនរងគ្រោះ មិនមែនជាអ្នកបង្កសង្គ្រាម។
• ប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវតែត្រូវបានរំលឹក ដើម្បីមិនឲ្យកើតឡើងម្ដងទៀត។

ដោយឡែក ពាក់ព័ន្ធនឹងមូលហេតុ ថាហេតុអ្វីបានជា ថៃ ប្រតិកម្មនឹងការផលិតភាពយន្ត ស្តីអំពី Ghost Mountain – The Second Killing Fields of Cambodia in Thailand នោះ លោក ជា ច័ន្ទបរិបូណ៌ បានគូសបញ្ជាក់ថា ៥ ចំណុច៖

១. បរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ និងនយោបាយឆ្លងដែន
ភាពយន្តនេះពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់នឹងអតីតកាលដ៏ឈឺរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម និងការរត់ភៀសខ្លួនរបស់ជនភៀសខ្លួនចូលទៅក្នុងទឹកដីថៃ។ ការរំលឹក និងបង្ហាញព្រឹត្តិការណ៍ហិង្សា ការសម្លាប់ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សលើដែនដីថៃ បង្កើតសំណួរធ្ងន់ធ្ងរចំពោះតួនាទីរបស់រដ្ឋថៃ និងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធក្នុងអតីតកាល។ ដូច្នេះ ប្រតិកម្មរបស់ថៃមិនមែនជាបញ្ហាវប្បធម៌សាមញ្ញទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហានយោបាយប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអាចប៉ះពាល់ដល់អធិបតេយ្យភាព និងភាពស្របច្បាប់របស់រដ្ឋ។

២. សិទ្ធិសម្របសម្រួលអំណាចលើអនុស្សាវរីយ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ (Historical Memory)
តាមទ្រឹស្តីអាកាដេមិក សង្គម និងរដ្ឋមាននិន្នាការត្រួតពិនិត្យ “អនុស្សាវរីយ៍សាធារណៈ” (collective memory) ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពនយោបាយ និងអត្តសញ្ញាណជាតិ។ ភាពយន្តនេះអាចត្រូវបានមើលឃើញថា បញ្ចេញនូវនារាទិវ (narrative) ផ្សេងពីនារាទិវផ្លូវការរបស់រដ្ឋថៃ ដែលធ្វើឱ្យមានការប៉ះទង្គិចអំពី “អ្នកណាមានសិទ្ធិប្រាប់អតីតកាល”។ ដោយហេតុនេះ ការប្រតិកម្ម ឬការគ្រប់គ្រងការបង្ហាញភាពយន្ត គឺជាមធ្យោបាយមួយក្នុងការការពារនារាទិវផ្លូវការនោះ។

៣. ការព្រួយបារម្ភអំពីសិទ្ធិមនុស្ស និងភាពទទួលខុសត្រូវ
ភាពយន្តបានលើកឡើងអំពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ការស្លាប់ និងការបាត់ខ្លួនរបស់ជនភៀសខ្លួនខ្មែរ លើទឹកដីថៃ។ ពីទស្សនៈអន្តរជាតិ ប្រធានបទទាំងនេះអាចនាំឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញអំពីភាពទទួលខុសត្រូវរបស់រដ្ឋថៃ ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ និងបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយតំបន់។ ដូច្នេះ ប្រតិកម្មរបស់ថៃអាចត្រូវបានយល់ថា ជាការការពារពីសម្ពាធសិទ្ធិមនុស្ស និងការរិះគន់អន្តរជាតិ។

៤. តួនាទីភាពយន្តជាឧបករណ៍នយោបាយ និងវប្បធម៌
ភាពយន្តមិនត្រឹមជាសិល្បៈប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាឧបករណ៍ “អំណាចទន់” (soft power) ដែលអាចបង្កើត ឬបំផ្លាញការយល់ឃើញសាធារណៈ។ ការផលិត ឬការឆ្លើយតបរបស់ថៃចំពោះភាពយន្តនេះ បង្ហាញថា រដ្ឋយល់ដឹងពីសមត្ថភាពរបស់មេឌៀក្នុងការបង្កើតវប្បធម៌នយោបាយ និងការពិភាក្សាសាធារណៈអំពីអតីតកាល។

៥. សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ជាមួយគ្នានេះ លោកក៏បានធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានសរុបដូច្នេះថា ប្រតិកម្ម និងការផលិតភាពយន្តខាងលើ មិនមែនជាបញ្ហាសិល្បៈប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាចំណុចប្រសព្វរវាងប្រវត្តិសាស្ត្រ នយោបាយ សិទ្ធិមនុស្ស និងការគ្រប់គ្រងអនុស្សាវរីយ៍សង្គម។ ពីទស្សនៈសិក្សា វាបង្ហាញពីរបៀបដែលរដ្ឋមួយព្យាយាមចាត់ចែងអតីតកាលដ៏ឈឺចាប់ ដើម្បីរក្សាភាពស្ថិតស្ថេរ និងអត្តសញ្ញាណជាតិរបស់ខ្លួន។

លោក ជា ច័ន្ទបរិបូណ៌ ក៏បានលើកឡើងពីផលប្រយោជន៍ដែល ថៃ ទទួលបានពីការយល់ព្រមជួលដី ឬអនុញ្ញាតឱ្យ UNHCR បើកជំរុំជនភៀសខ្លួនលើទឹកដីខ្លួនផងដែររួមមាន៖

១. បរិបទទ្រឹស្តី (Analytical Context)
ការយល់ព្រមរបស់រដ្ឋមួយចំពោះការបើកជំរុំជនភៀសខ្លួន មិនមែនជាការសម្រេចចិត្តមនុស្សធម៌សុទ្ធសាធទេ ប៉ុន្តែជាការគណនាផ្នែក នយោបាយ–សេដ្ឋកិច្ច–អន្តរជាតិ (political–economic–international calculus)។ ក្នុងករណីថៃ វាអាចត្រូវបានវិភាគតាមទ្រឹស្តី Political Economy of Refugees, International Relations (IR) និង Humanitarian Governance។

២. ផលចំណេញផ្នែកនយោបាយអន្តរជាតិ (International Political Gains)
– ការកែលម្អភាពស្របច្បាប់ និងភាពស្មោះត្រង់អន្តរជាតិ (International Legitimacy) ដោយអនុញ្ញាតឱ្យ UNHCR បើកជំរុំជនភៀសខ្លួន ថៃអាចបង្ហាញខ្លួនជា “រដ្ឋទទួលខុសត្រូវ” (responsible state) ក្នុងប្រព័ន្ធអន្តរជាតិ។ បើទោះបីថៃមិនមែនជាសមាជិកពេញលេញ នៃអនុសញ្ញាជនភៀសខ្លួនឆ្នាំ១៩៥១ ក៏ដោយ តែការសហការជាមួយ UNHCR បានជួយកាត់បន្ថយការរិះគន់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស។
ពីទស្សនៈ constructivist IR theory ការអនុវត្តអាកប្បកិរិយាមនុស្សធម៌បែបនេះ ជួយបង្កើតអត្តសញ្ញាណរដ្ឋ (state identity) ដែលអាចបម្លែងការយល់ឃើញរបស់អន្តរជាតិចំពោះថៃ។

– អំណាចទន់ (Soft Power) និង ការទូត (Diplomatic Capital)
ការធ្វើជាប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ (host state) សម្រាប់ប្រតិបត្តិការមនុស្សធម៌អន្តរជាតិ អនុញ្ញាតឱ្យថៃប្រមូលអំណាច់ទន់ និងចំណងការទូត ដោយអាចប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍ចរចានយោបាយ ជាពិសេសក្នុងបរិបទសង្គ្រាមត្រជាក់ និងក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលថៃចង់រក្សាទំនាក់ទំនងល្អជាមួយអង្គការអន្តរជាតិ និងប្រទេសបរិច្ចាគ។

៣. ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច (Economic Gains)
– ថៃបានចំណូលផ្ទាល់ និងផលប្រយោជន៍តំបន់ ៖ ការជួលដី ឬការអនុញ្ញាតប្រើប្រាស់ដីរដ្ឋ បានបង្កើតចំណូលផ្ទាល់ ឬអត្ថប្រយោជន៍មិនផ្ទាល់ដល់រដ្ឋ និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន។ លើសពីនេះ ការចូលមករបស់ UNHCR និងអង្គការអភិវឌ្ឍន៍ (NGOs) បង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជំរុំ (camp economy) ដូចជា ការងារសម្រាប់ប្រជាជនក្នុងស្រុក, ការប្រើប្រាស់សេវាកម្ម និងទំនិញមូលដ្ឋាន ក៏ដូចជា ការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ផ្លូវ ទឹក ភ្លើង) ជាដើម។ បើតាមទ្រឹស្តី development-security nexus ជំនួយមនុស្សធម៌អាចក្លាយជាឧបករណ៍អភិវឌ្ឍន៍តំបន់ព្រំដែនដែលធ្លាប់ត្រូវបានមើលរំលង។

– ការផ្ទេរបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុ (Cost Externalization) ៖ ដោយឱ្យ UNHCR និងអ្នកបរិច្ចាគអន្តរជាតិគ្រប់គ្រងជំរុំ ថៃអាចផ្ទេរបន្ទុកចំណាយលើអាហារ សុខាភិបាល និងសន្តិសុខមនុស្ស ទៅឱ្យប្រព័ន្ធអន្តរជាតិ។ នេះជាគោលការណ៍ burden-sharing ដែលអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះរក្សាទុនសាធារណៈរបស់ខ្លួន។

៤. ផលចំណេញផ្នែកសន្តិសុខ (Security Gains)
– ការគ្រប់គ្រងចលនាប្រជាជន (Population Management) ៖ ពីទស្សនៈ security studies ជំរុំជនភៀសខ្លួនជួយឱ្យរដ្ឋថៃ គ្រប់គ្រងចលនាជនភៀសខ្លួន, កំណត់ទីតាំង និងការចល័ត និង បំបែកជនស៊ីវិលចេញពីក្រុមយុទ្ធជន។ នេះជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យសន្តិសុខនៅតំបន់ព្រំដែន និងការលាយឡំជាមួយសង្គមក្នុងស្រុក។

– Buffer Zone នយោបាយ ៖ ជំរុំជនភៀសខ្លួនអាចដើរតួនាទីជាប្រភេទ buffer zone រវាងថៃ និងវិបត្តិនយោបាយពីប្រទេសជិតខាង (ជាពិសេសកម្ពុជា)។ វាជួយឱ្យថៃរក្សាចម្ងាយនយោបាយពីជម្លោះ ខណៈនៅតែអាចគ្រប់គ្រងផលប៉ះពាល់របស់វា។

៥. ផលចំណេញផ្នែកអំណាចអនុស្សាវរីយ៍ និងនារាទិវ (Narrative Control)
ដោយអនុញ្ញាតឱ្យ UNHCR គ្រប់គ្រងជំរុំ ជំនួសឱ្យការបញ្ចូលជនភៀសខ្លួនចូលសង្គមថៃដោយផ្ទាល់ រដ្ឋថៃអាចរក្សាដំណើរព្រឹត្តិការណ៍ទាំងស្រុង ថាខ្លួនជា “អ្នកផ្តល់ជំនួយ” (humanitarian host) មិនមែនជា “ភាគីពាក់ព័ន្ធ” ក្នុងវិបត្តិនោះទេ ដែលនេះស្របនឹងទ្រឹស្តី memory politics និង state responsibility avoidance។

ក្នុងសេចក្តីសន្និដ្ឋានរបស់លោក បញ្ជាក់ដែរថា ការយល់ព្រមរបស់ថៃ ដែលឱ្យ UNHCR ជួល ឬប្រើប្រាស់ដីបើកជំរុំជនភៀសខ្លួន អាចត្រូវបានយល់ថា ជាការសម្រេចចិត្តមានហេតុផលយុទ្ធសាស្ត្រ មិនមែនសេចក្តីមេត្តាករុណាសុទ្ធសាធ។ តួយ៉ាង ថៃទទួលបានដូចជា ភាពស្របច្បាប់ និងអំណាចទន់អន្តរជាតិ, ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍតំបន់, ការគ្រប់គ្រងសន្តិសុខ និងចលនាប្រជាជន ព្រមនិងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងដំណើរព្រឹត្តិការណ៍ជាក់ស្តែង និងអតីតកាលនយោបាយ។

គួររំលឹកថា មជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានថៃ បានបង្ហាញក្តីព្រួយបារម្ភជុំវិញការផលិតភាពយន្តជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ផលិតកម្ម LD ចំណងជើងថា «សោកនាដកម្មភ្នំខ្មោច» ដោយយល់ថា ភាពយន្តនេះ មិនឆ្លុះបញ្ចាំងការពិត ហើយអាចញុះញ៉ង់ឱ្យមានការស្ពប់ខ្ពើមរវាងប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ ក៏ដូចជាអាចប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងតាមតំបន់ព្រំដែន រវាងប្រទេសទាំងពីរកន្លងមក។ យ៉ាងណា ជុំវិញប្រតិកម្មនេះ លោក លៀក លីដា ម្ចាស់ផលិតកម្ម និងជាអ្នកដឹកនាំផ្ទាល់ បានបញ្ជាក់ទៅវិញដែរថា ភាពយន្តនេះគឺផ្អែកលើរឿងពិតទាំងស្រុង៕