វិចារណកថា៖ «សុឆន្ទៈនិងភាពស្មោះត្រង់៖ គន្លឹះតែមួយគត់ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ»

បញ្ហាព្រំដែន គឺជាបញ្ហាមហាសាលដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដី ដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។ កន្លងមក កម្ពុជាបានបង្ហាញជំហរយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះតាមរយៈយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ និងការចរចាដោយសន្តិវិធី។ ប៉ុន្តែ ទោះបីជាមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកម្រិតណាក៏ដោយ បើភាគីថៃនៅតែមិនទាន់មាន«ភាពស្មោះត្រង់» និងមិនព្រម«ប្តូរឥរិយាបថគឃ្លើន»ដូចសព្វថ្ងៃនេះទេ នោះ​ដំណោះស្រាយដែលប្រកបដោយយុត្តិធម៌និងយូរអង្វែង នឹងនៅតែជារឿងមិនអាចទៅរួច។

១. ភាពស្មោះត្រង់លើមូលដ្ឋានច្បាប់៖

ការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនមិនអាចធ្វើទៅបានតាមរយៈការប្រើប្រាស់«ផែនទីឯកតោភាគី» ឬការបកស្រាយច្បាប់តាមទំនើងចិត្តនោះឡើយ។ ប្រសិនបើភាគីថៃនៅតែបន្តប្រកាន់យកផែនទីដែលផ្ទុយពីខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនដែលទទួលស្គាល់ដោយអន្តរជាតិ (ជាពិសេសខ្សែបន្ទាត់ដែលកំណត់ក្នុងផែនទីដងរែក) នោះរាល់ការចរចានឹងក្លាយទៅជាគ្រាន់តែជាការបង្កើនភាពតានតឹងតែប៉ុណ្ណោះ។

២. ការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថពី «មហិច្ឆតា» មកជា «កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ»៖

កន្លងមក ឥរិយាបថនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ថៃ ជារឿយៗ បានយកបញ្ហាព្រំដែនធ្វើជាឧបករណ៍ចំណេញខាងនយោបាយ ដែលបង្កឱ្យមានអស្ថិរភាពតាមបន្ទាត់ព្រំដែន។ ដរាបណាភាគីថៃមិនបោះបង់នូវឥរិយាបថ«ឈ្លានពាន»ឬការចង់បានផលចំណេញលើសពីអ្វីដែលច្បាប់ផ្តល់ឱ្យ នោះទំនុកចិត្តរវាងប្រទេសជិតខាងទាំងពីរនឹងមិនអាចកសាងឡើងវិញបានឡើយ។

៣. សន្តិភាពយូរអង្វែងត្រូវការដៃគូពីរនាក់៖

កម្ពុជាបានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចក្នុងការបញ្ចប់ជម្លោះ ដើម្បីប្រែក្លាយតំបន់ព្រំដែនទៅជាតំបន់អភិវឌ្ឍន៍និងពាណិជ្ជកម្ម។ ប៉ុន្តែ សន្តិភាពមិនអាចកើតឡើងដោយសារភាគីម្ខាងនោះទេ។ វាទាមទារឱ្យភាគីថៃបង្ហាញនូវ«មនសិការជិតខាងល្អ» និងការគោរពតាមសាលដីកាតុលាការអន្តរជាតិ (ICJ) ដោយឥតលក្ខខណ្ឌ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖

បច្ចេកទេសនិងផែនទី គ្រាន់តែជាឧបករណ៍សម្រាប់វាស់វែងប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ«សុឆន្ទៈ» គឺជាអ្នកសម្រេចជោគវាសនានៃដំណោះស្រាយជម្លោះរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ បើអ្នកដឹកនាំនិងអ្នកនយោបាយថៃមិនប្តូរឥរិយាបថពីការប្រកួតប្រជែងមកជាការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយនៅតែបន្តលេងល្បែងនយោបាយលើបញ្ហាព្រំដែន នោះទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រនៃជម្លោះនេះនឹងមិនអាចបិទបញ្ចប់បានឡើយ ហើយអ្នកដែលខាតបង់ពិតប្រាកដ គឺប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ។

ហេតុនេះ ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ ត្រូវតែយល់ដឹងរឿងនេះនិងត្រូវតែជំរុញ​និងដាក់សម្ពាធឱ្យរដ្ឋាភិបាល អ្នកនយោបាយ និងក្រុមជ្រុលនិយម វិលមករកដំណោះស្រាយ​ដោយសន្តិវិធីផ្អែកលើច្បាប់ ភាពស្មោះត្រង់ និងសុឆន្ទៈ ជាជាងប្រើល្បិចនិងកម្លាំង​ដែលផ្ទុយពីច្បាប់អន្តរជាតិ។ បើមិនដូច្នោះទេ សន្តិភាពយូរអង្វែង និងការរស់នៅក្នុងនាមជាអ្នកជិតខាងល្អ ប្រកបដោយសហអត្ថិភាព អភិវឌ្ឍន៍ និងការពឹងអាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមកនឹងមិនអាចកើតមានបានឡើយ៕   ​

ដោយ៖ បណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង អ្នកជំនាញទស្សនវិជ្ជានិងអ្នកតាមដានហេតុការណ៍សង្គម