តើក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញមានសិទ្ធិអំណាច និងសមត្ថកិច្ចយ៉ាងណាខ្លះ?

ក្រោយការពិនិត្យដោយផ្អែកលើគតិច្បាប់ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញកាលពីពេលថ្មីៗនេះ បានសម្រេចបដិសេធចោលលើការទាមទាររបស់គណបក្សចំនួនពីរក្នុងការចុះឈ្មោះក្នុងបញ្ជីគណបក្សឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត នីតិកាលទី៧ ឆ្នាំ២០២៣នេះ ។ ការសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ជាសេចក្ដីសម្រេចចុងក្រោយបិទផ្លូវតវ៉ា ដោយមិនអនុញ្ញាតឲ្យគណបក្សទាំងពីរនេះចូលរួមការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ នៅពេលខាងមុខឡើយ។

នៅថ្ងៃនេះ សារព័ត៌មានកម្ពុជាថ្មី សូមលើកបង្ហាញអំពីសាវតាខ្លះៗរបស់ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ថាតើស្ថាប័ននេះមានសិទ្ធិអំណាច និងសមត្ថកិច្ចយ៉ាងណាខ្លះ?

ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ជា​ស្ថាប័ន​កំពូល​មួយមាន​ចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលមានសមត្ថកិច្ចធានាការពារ​ ការគោរព និងបកស្រាយ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់​នានាដែលស្ថាប័ន​សភា​បានពិនិត្យ-អនុម័តរួចរាល់។ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ មានសិទ្ធិអំណាចពិនិត្យ និងសម្រេច​លើ​ករណី​វិវាទកម្ម​ទាក់ទង​នឹង​ការបោះ​ឆ្នា​ត​ជ្រើសតាំង​តំណាងរាស្ដ្រ និង​ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំង​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា។

ជាគោលការណ៍ គឺក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​មិនអាច​យក​បញ្ហា​ណាមួយ​មក​ពិនិត្យ​ដោយ​ខ្លួនឯង​បានឡើយ។ ក្នុងនោះមានតែព្រះមហាក្សត្រ ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ប្រធានរដ្ឋសភា នាយករដ្ឋមន្ដ្រី សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ តំណាងរាស្ត្រ ឬ​ស្ថាប័នតុលាការ​ប៉ុណ្ណោះដែល​អាច​សុំ​ទៅ​ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញក្នុងការពិនិត្យធម្មនុញ្ញភាពនៃ​ច្បាប់​បាន។ ប្រជាពលរដ្ឋ និង​គណបក្ស​អាចលើកសំណើ ឬ​ប្ដឹងទៅ​ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​បាន​តាម​លក្ខខណ្ឌ និងនីតិវិធីដែលច្បាប់បានកំណត់។

ទន្ទឹមនេះ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ​ជា​ស្ថាប័ន​តែមួយគត់ដែលមាន​សមត្ថកិច្ច​ស​ម្រេច​​មោឃភាពនៃ​ការអនុម័ត​ទាំងឡាយ​របស់​រដ្ឋសភាក្នុងករណី​ផ្ទុយ​នឹង​គោលការណ៍​រក្សាការពារ ឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាព​ទឹកដី​នៃ​កម្ពុជា ជាពិសេស​ដែលនាំឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ឯកភាព​នយោបាយ ឬការគ្រប់គ្រង​រដ្ឋបាល​របស់ប្រទេសជាតិ។ សេចក្ដី​ស​ម្រេច​របស់​ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ជា​សេចក្ដីសម្រេច​បិទផ្លូវ​តវ៉ា ហើយ​មាន​អានុភាព​អនុវត្ដ​ទៅលើ​គ្រប់​អំណាច​ទាំងអស់ដែល​មានចែង​ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

កិច្ចប្រជុំរបស់ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ អាចចាត់ទុកជាបានការលុះត្រាតែមានសមាជិកចំនួន៥រូបយ៉ាងតិចចូលរួមប្រជុំតាមការ កោះអញ្ជើញរបស់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ឬដោយសមាជិកដែលមានអាយុច្រើនជាងគេ ក្នុងករណីប្រធានមានធុរៈមិនអាចធ្វើបាន។ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ត្រូវសម្រេចសេចក្ដីតាមមតិភាគច្រើនដាច់ខាតនៃសមាជិកទាំងមូល ពោលគឺសម្រេចសេចក្ដីតាមមតិយ៉ាងតិច៥សំឡេង។

បើនិយាយអំពីសមាសភាព​របស់​ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​មានចំនួន៩រូប គឺ​ប្រធាន១រូប និង​សមាជិក​ចំនួន៨រូប ហើយមានអាណត្តិការងាររយៈពេល៩ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែ សមាជិកចំនួន៣រូប ត្រូវជ្រើសតាំង ឬតែងតាំង រាល់រយៈពេល៣ឆ្នាំម្ដង។ ក្នុងចំណោមសមាសភាពក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញទាំង៩រូប គឺចំនួន៣រូប តែងតាំង​ដោយព្រះមហាក្សត្រ​ផ្ទាល់ ចំនួន៣រូប ជ្រើសតាំង​ដោយ​រដ្ឋសភា និងចំនួន៣រូប​ទៀត ជ្រើសតាំង​ដោយ​ឧត្ដមក្រុមប្រឹក្សា​នៃ​អង្គចៅក្រម។

ចំពោះការជ្រើសតាំងប្រធាន​ គឺត្រូវធ្វើតាមរយៈការបោះឆ្នោត​ដោយសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ក្នុងសំឡេងភាគច្រើនដាច់ខាត​រៀងរាល់បីឆ្នាំម្តងក្រោយ​ពីសមាជិកថ្មី៣រូបចូលកាន់តំណែង។ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ​មាន​ឋានៈ និង​បុព្វសិទ្ធិ​ស្មើប្រធានរដ្ឋសភា ខណៈសមាជិក​មាន​ឋានៈ និង​បុព្វសិទ្ធិ​ស្មើ​អនុប្រធានរដ្ឋសភា។ សមាសភាពក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ​ត្រូវ​បានតែងតាំង ឬជ្រើស​តាំងក្នុងចំណោមឥស្សរជនដែលមាន​ស​ញ្ជា​តិ​ខ្មែរ​ពី​កំណើត (ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញត្រូវមានសញ្ជាតិខ្មែរតែមួយ) មាន​អាយុ​យ៉ាងតិច៤៥ឆ្នាំ មានបទពិសោធន៍​ការងារ​យ៉ាងតិច១៥ឆ្នាំ និងមាន​សញ្ញាបត្រឧត្ដមសិក្សា​ឡើងទៅក្នុង​វិស័យ​ច្បាប់ រដ្ឋបាល ការទូត និងសេដ្ឋកិច្ច៕

ដោយ៖ ធឿន វ៉ាន់សុង