ស្វែង​យល់​ពាក្យ​បច្ចេកទេស​ និង​គន្លឹះទាក់ទងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ

មាន​ភស្តុតាង​ជាច្រើនបានបញ្ជាក់ថា អាកាសធាតុ​ភពផែនដី​នា​ពេលបច្ចុប្បន្ន​ បាន​ប្រែប្រួលរួច​ទៅ​ហើយ។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត​​បាន​រកឃើញ​ថា ការកើនឡើងកម្តៅសកល កើត​ឡើង​​ដោយសារ​សកម្មភាព​របស់​មនុស្ស។

ផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជាព្រឹត្តការណ៍​ដែលបាន​កើតមាន​ឡើង និង​កំពុង​បន្តកើតមានឡើងនាពេលអនាគត ដែលចាំបាច់ត្រូវមានវិធានការរួមគ្នាឆ្លើយតប។

បន្ត​ទៀត​នេះ កម្ពុជា​ថ្មី​បង្ហាញ​ពី​ពាក្យ​បច្ចេកទេស​ និង​គន្លឹះ​ទាក់ទង​នឹងការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ៖

ក. ធាតុអាកាស (សភាព​ពេល)

គឺជាសា្ថនភាពបរិយាកាសនៅ​ពេល​ណាមួយ ឬនៅក្នុងរយៈ​ពេល​ខ្លី និង​នៅកន្លែង​ណាមួយ ដែល​បញ្ជាក់​ដោយបាតុភូត​ឧតុភូតនានា ដូចជា​សម្ពាធ​បរិយាកាស សីតុណ្ហភាព សំណើម​ទឹកភ្លៀង​ ពពក ខ្យល់​ជាដើម។ ភាគច្រើនធាតុអាកាសប្រែប្រួលតាម​ម៉ោងនិងថ្ងៃ។ ឧទាហរណ៍៖ រាជធានី​ភ្នំពេញថ្ងៃទី១២ ខែ​សីហា ឆ្នាំ២០២៤ មានសីតុណ្ហភាពអប្បរមា ២៦ ^oC និង​អតិបរមា ៣៤ ^oC។

ខ. អាកាសធាតុ

ជា​លក្ខខណ្ឌ​បរិយាកាស ​ដែល​ជាស្ថិតិ​មធ្យម​ភាគ​របស់​តំបន់​ណាមួយ​​ដែល​ពិនិត្យ​ឃើញរយៈពេលយូរឆ្នាំ (៣០ឆ្នាំ)។ ឧទាហរណ៍៖ អាកាសធាតុ​នៅប្រទេសកម្ពុជា មានលក្ខណៈក្តៅហើយសើម។

គ. មណ្ឌលបរិយាកាស

គឺជាស្រទាប់ឧស្ម័ន​ច្រើនជាន់ គ្រប​ដណ្តប់​ជុំវិញ​ផែនដី។ បរិយាកាស​ស្ងួត​ផ្សំស្ទើរ​ទាំងស្រុង​ពី​ល្បាយ​នៃឧស្ម័ន​អាសូត ៧៨% នៃ​ល្បាយ​គិតជា​មាឌ ​អុកស៊ីសែន ២១% នៃ​ល្បាយ​គិតជាមាឌ និង​ឧស្ម័ន​មួយចំនួន​ទៀត​ដូចជា​អាកុង ០.៩៣% នៃល្បាយគិតជាមាឌ អេល្យូមនិង​ឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់ដូចជា ឧស្ម័ន​កាបូនិក ០.០៣៥% នៃល្បាយ​គិត​ជាមាឌ និងអូសូន​ជាដើម។ បរិយាកាស​ក៏ផ្សំ​ឡើង​ពី​ចំហាយ​ទឹក ពពក និង​អាអេរ៉ូសូលផងដែរ។

ឃ. ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ​គឺជាការប្រែប្រួលស្ថានភាព​អាកាសធាតុ​ដែល​អាចកំណត់​បាន (តាម​រយៈ​ការវិភាគ​សិ្ថតិ) តាមរយៈការប្រែប្រួលតួលេខ​មធ្យម​ ហើយការប្រែប្រួលនោះ​បន្តកើតឡើង​ក្នុង​រយៈពេល​វែង​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​ឬ​យូរ​ជាងនេះ។

ង. កំដៅផែនដី (Global Warming) និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change)

កំដៅ​ផែនដី​ សំដៅ​ទៅលើការកើនឡើង​សីតុណ្ហភាព​មធ្យម​ មាន​កម្រិតយឺត​នៅស្រទាប់​ក្រោម​នៃផែនដី​ ដោយសារពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលចាំងមកផែនដី ត្រូវបានចាប់យកនៅក្នុងបរិយាកាស។ ម្យ៉ាងទៀត កំដៅផែនដីត្រូវបានគេចាត់ទុកថា​ជា​កំដៅភព​ផែនដី​ទាំងមូល​ ផែ្អកទៅលើ​កម្រិត​សីតុណ្ហភាព​មធ្យមនៅលើផ្ទៃផែនដី។

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សំដៅទៅលើការប្រែប្រួល​រយៈពេលវែង​ និងខ្លាំងនៅ​ក្នុង​អាកាសធាតុ​សកល។ វាគឺជាការប្រែប្រួល​លក្ខណៈអាកាសធាតុតំបន់​ក្នុងរយៈពេលវែង​ដោយ​រួមមាន សីតុណ្ហភាព សំណើម របបទឹកភ្លៀង ខ្យល់ និងព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ។

ច. ឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់

គឺជាឧស្ម័នដែល​ស្រូបយក និង​បញ្ចេញកាំរស្មីតាម​ជំហានរលក​ជាក់លាក់​ក្នុងជំហាន​រលក​នៃ​រំភាយរសី្ម​កម្តៅក្រហមអាំងហ្វ្រា ដែលភាយចេញពីផ្ទៃផែនដី បរិយាកាស​ និងពពក។ ឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់​មាន​នៅក្នុង​បរិយាកាស និងកើតឡើងដោយធម្មជាតិ ​ឬដោយសកម្មភាព​មនុស្ស។

ឆ. ផលផ្ទះកញ្ចក់

ដំណើរ មូលហេតុ​និងផលផ្ទះកញ្ចក់មានដូចតទៅ៖ កាំរស្មីព្រះអាទិត្យឆ្លងកាត់​បរិយាកាស ​ហើយផ្តល់​កំដៅដល់​ផ្ទៃ​ផែនដី បន្ទាប់មក​ផ្ទៃផែនដីចាំងផ្លាត​កំដៅទៅក្នុងបរិយាកាសវិញ ដោយ​កំដៅ​មួយភាគ​ចូល​ទៅដល់​លំហអវកាស ស្របពេលនោះដែរឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ស្រូបយកកំដៅខ្លះ ហើយ​ជះ​កំដៅ​ត្រលប់​ទៅផ្ទៃផែនដី​វិញ។ ក្រោយមក​ នៅពេល​ដែលឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់​​កើនឡើង​កាន់តែ​ច្រើន​ក្នុង​បរិយាកាស ​កំដៅ​កាន់តែច្រើន​ក៏​ត្រូវរាំង​ខ្ទប់នៅក្នុង​បរិយាកាស ​ដែល​បណ្តាល​ឱ្យ​មានកំណើន​កំដៅ​សកល។

ជ. ប្រភេទនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់

-ឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) កើតឡើង ដោយសារការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល (ធ្យូងថ្ម ប្រេង និង​ឧស្ម័ន) និង​ការបាត់បង់​ព្រៃឈើ
-មេតាន (CH4) មានប្រភពចំបង​មកពីការពុកផុយ​ នៃអង្គធាតុ​សរីរាង្គ​ផ្សេងៗ ដែល​កង្វះអុកស៊ីសែន ការ​ធ្វើស្រែ ការចិញ្ចឹមសត្វ និងសំណល់។ល។
-ឌីអាសូតម៉ូណូអុកស៊ីត (N2O) មានប្រភពចំបង​មកពីការធ្វើកសិកម្ម ការប្រើជីគីមី។ល។
-អ៊ីដ្រូហ្លុយអរ៉ូកាបូន (HFCs) មានប្រភព​ពីដំណើរការ​ឧស្សាហកម្ម និងការប្រើប្រាស់ដូចជា៖ ការ​ប្រើ​ម៉ាស៊ីន​ត្រជាក់ ទូទឹកកក ថ្នាំ​បាញ់ និងផលិតផលនៃសារធាតុរំលាយ។ល។
-ពែរហ្លុយអរ៉ូកាបូន (PFCs) មានប្រភព​ពីដំណើរការ​ឧស្សាហកម្ម ដូចជា​ការផលិត​អាលុយមីញ៉ូម​ជាដើម។
-ស៊ុលភួអិចសាក្លរូ (SF6) មានប្រភពពីដំណើរឧស្សាហកម្មដូចជា ការផលិតម៉ាញ៉េស្យូម វិស័យ​អគ្គិសនី។ល។
-អូសូន (O3) នៅក្នុងបរិយាកាសជិតផ្ទៃផែនដី។ ស្រទាប់អូសូន​ជាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយនៃបរិយាកាស។ ស្រទាប់​អូសូននេះ ជួយការពារជីវិតនៅលើផែនដីពីគ្រោះថ្នាក់នៃកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ។
-ចំហាយទឹក (H2O) ជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មួយប្រភេទ​ដែលកើតឡើង​ដោយសារ​ធម្មជាតិ​តាមរយៈ​វត្តទឹក។

ឈ. ការកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាអ្វី?

គឺការកាត់បន្ថយឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បីបន្ថយការកើនឡើង​នូវកំដៅផែនដី​ តាមរយៈការចាត់វិធាន​ការនានា ដូចជាកា​រប្តូរការ​ប្រើប្រាស់ប្រភពថាមពល ការអភិរក្ស ​និងការដាំដុះព្រៃឈើ និង​ការកែលម្អ​ស្តង់ដា និងបច្ចេកវិទ្យា​ការបង្កើនប្រសិទ្ធភាព​ថាមពល។

ញ. ការបន្ស៊ាំនឹងការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុជាអ្វី?

គឺជាលទ្ធភាពសម្របខ្លួន​របស់មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ទៅនឹងការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ ដើម្បីកាត់បន្ថយ​ផលប៉ះពាល់​អវិជ្ជមាន និងទាញយកកាលានុវត្តភាព ឬដោះស្រាយ​ផលវិបាកនានា​នៃការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ។

ដ. ការ​កសាងភាពធន់នឹង​ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ​ជាអ្វី?

សំដៅលើសមត្ថភាពរបស់សហគមន៍ ឬ​សង្គមណាមួយ ​ដែលមានលក្ខណៈជា​ប្រព័ន្ធដែលប្រឈម​ទៅនឹងសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់នានា ដើម្បីធ្វើការបន្ស៊ាំតាមរយៈការទប់ទល់ឬ​កែប្រែដើម្បីឈានដល់ ឬរក្សា​មុខងារ ឬ​រចនាសម្ព័ន្ធ​ក្នុងកម្រិតដែលទទួលយកបាន។ ជារួមភាព​ធន់សំដៅលើ៖ (១)​ សមត្ថភាព​ក្នុងការងើប​ចេញពីព្រឹត្តិការណ៍​អាកាសធាតុអាក្រក់ និង (២) សមត្ថភាព​ធន់នឹង​សម្ពាធអាកាសធាតុ​មិនប្រក្រតី។

សមត្ថភាពធន់ខ្ពស់គឺដោយសារភាព​ងាយរងគ្រោះ​ទាប រីឯសមត្ថភាពធន់ទាប​គឺ​ដោយសារភាព​ងាយរងគ្រោះ​ខ្ពស់៕