បទវិចារណកថា៖ តើអាជីវកម្មស្របច្បាប់ អាចបើកបានគ្រប់ទីកន្លែងមែនទេ?

សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតនិងការធ្វើអាជីវកម្ម គឺជាសិទ្ធិមូលដ្ឋានដែល​ត្រូវ​បានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងច្បាប់នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែសំណួរគន្លឹះមួយដែលកំពុងលេចឡើងក្នុងស្រទាប់មហាជន និងស្រ​បនឹងបច្ចុប្បន្នភាពគឺ៖ តើឱ្យតែអ្វីមួយជា «មុខរបរស្របច្បាប់» សុទ្ធតែអាចបើកបានគ្រប់ទីកន្លែង និងមានសិទ្ធិប្រតិបត្តិការដោយរំលោភលើសេចក្ដីសុខសាន្តរបស់សហគមន៍?

ករណីផ្ទុះការរិះគន់និងការជជែកដេញដោលនាពេលថ្មីៗនេះ ជុំវិញលិខិតអញ្ជើញម្ចាស់គ្រឹះស្ថានសិក្សាមួយមកសាកសួរ តាមបណ្ដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍រឿងការរំខាន បានបើកកកាយនូវតថភាពសង្គមដ៏ធំមួយ ពោលគឺ «តុល្យភាពរវាងការអភិវឌ្ឍអាជីវកម្មនិងសិទ្ធិរស់នៅដោយសុខសាន្តរបស់ពលរដ្ឋ»។ នេះជាសញ្ញាដាស់តឿនមួយថា អាជីវកម្មទោះបីជាមានច្បាប់អនុញ្ញាត ឬមានតម្លៃចំពោះសង្គមយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចឈរជើងដាច់ដោយឡែកពីក្រមសីលធម៌ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្នកជិតខាងបានឡើយ។

១. ផលវិជ្ជមាន៖ សសរស្តម្ភសេដ្ឋកិច្ចនិងការអភិវឌ្ឍ

យើងមិនអាចបដិសេធថា វត្តមាននៃអាជីវកម្មគ្រប់ប្រភេទ រាប់ចាប់តាំងពីសាលារៀន ភោជនីយដ្ឋាន ផ្ទះសំណាក់ សណ្ឋាគារ ផ្ទះជួល រហូតដល់ទីតាំងរោងជាង ផ្ទះផ្សារដែក ក្លឹបកម្សាន្ត ខារ៉ាអូខេ រមណីយដ្ឋាន និងកាស៊ីណូ សុទ្ធតែជាកាតាលីករជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិយ៉ាងសំខាន់បានឡើយ ពីព្រោះពួកវា៖

• បង្កើតឱកាសការងារ៖ ស្រូបយកកម្លាំងពលកម្មរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺននាក់ ជួយកាត់បន្ថយអត្រាអត់ការងារធ្វើ និងចំណាកស្រុក។
• បង្វិលចរន្តសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន៖ បង្កើតចំណូលជូនរដ្ឋតាមរយៈពន្ធដារ និងបង្កើនជីវភាពពលរដ្ឋក្នុងតំបន់តាមរយៈការលក់ដូរតូចតាចតភ្ជាប់ជុំវិញទីតាំងអាជីវកម្មទាំងនោះ។
• អភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ៖ ទីណាមានអាជីវកម្មរីកដុះដាល ទីនោះតែងមានការអភិវឌ្ឍផ្លូវថ្នល់ ប្រព័ន្ធទឹក-ភ្លើង និងការកើនឡើងនៃតម្លៃអចលនទ្រព្យ។

២. ផលអវិជ្ជមាននិងផលប៉ះពាល់៖ តម្លៃដែលសហគមន៍ត្រូវបង់

ទោះជាយ៉ាងណា កាលបើការរីកដុះដាលនៃអាជីវកម្មទាំងនេះខ្វះការគ្រប់គ្រង វានឹងក្លាយជា«សុបិនអាក្រក់» បំផ្លាញសេចក្ដីសុខរបស់សហគមន៍ជុំវិញតាមរយៈផលប៉ះពាល់ជាក់ស្ដែងដែលរួមមាន៖

• ការរំខានផ្លូវចិត្តនិងសុខភាព៖ ការចាក់គ្រឿងរំពងសំឡេង ឬធុងបាស់កម្រិតខ្លាំងៗពីក្លឹប ខារ៉ាអូខេ និងភោជនីយដ្ឋាន ការស្រែកឡូឡា និងការផឹកស៊ីបង្កជម្លោះ ឬការឈ្លោះប្រកែកប្រើហិង្សានាពេលយប់ ព្រមទាំងសំឡេងរោម៉ាស៊ីនខ្លាំងៗពេលចេញចូលក្នុងសហគមន៍ គឺជាការរំលោភលើសិទ្ធិសម្រាកលំហែកាយរបស់ពលរដ្ឋ បង្កជាជំងឺស្ត្រេស និងប៉ះពាល់ដល់ការសិក្សារបស់កុមារតូចៗ។
• មហន្តរាយចរាចរណ៍និងសណ្ដាប់ធ្នាប់៖ អាជីវកម្មខ្វះការគិតគូរ ដូចជា សាលារៀន ភោជនីយដ្ឋាន ឬផ្ទះជួលធំៗ ដែលគ្មានចំណតខាងក្នុងខ្លួនឯង បង្ខំឱ្យមានការឈប់ និងការចតពាសវាលពាសកាលលើទ្រូងផ្លូវសាធារណៈ បង្កជាការកកស្ទះចរាចរណ៍យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងការបើកបរលឿនពេកក្នុងភូមិដែលងាយបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកដំណើរ។
• ការបំពុលបរិស្ថាននិងសន្តិសុខ៖ ផ្ទះផ្សារដែកបង្កសំឡេងរំខាននិងកម្ទេចកំទីលោហៈ ផ្ទះចិញ្ចឹមជ្រូកបង្ហូរទឹកកខ្វក់និងភាយក្លិនស្អុយ ខណៈដែលទីតាំងល្បែងស៊ីសង ឬកាស៊ីណូមួយចំនួនដែលខ្វះការគ្រប់គ្រងល្អ អាចក្លាយជាប្រភពនៃអសន្តិសុខសង្គម និងបទល្មើសផ្សេងៗ។

ទស្សនៈច្បាប់និងសីលធម៌៖ ក្នុងទស្សនវិជ្ជាអំពីច្បាប់ «សិទ្ធិរបស់អ្នកបញ្ចប់នៅត្រង់ច្រមុះរបស់អ្នកដទៃ»។ ក្រមរដ្ឋប្បវេណីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក៏បានចែងច្បាស់អំពី «ការមិនត្រូវឱ្យមានការរំខានហួសពីកម្រិតធម្មតាដែលសហគមន៍អាចទ្រាំទ្របាន»។ ករណីសាលារៀនដែលរងការរិះគន់រឿងលិខិតអញ្ជើញ គឺជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង៖ សាលារៀនជាកន្លែងបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវន្តនិងសីលធម៌ ដូច្នេះហើយ ដំណើរការរបស់សាលាក៏ត្រូវតែជាគំរូក្នុងការគោរពសណ្ដាប់ធ្នាប់ ចរាចរណ៍ និងមិនបង្កការរំខានដល់អ្នកជិតខាងជុំវិញខ្លួនដែរ។

៣.ដំណោះស្រាយឈ្នះ-ឈ្នះ នាំឱ្យអាជីវកម្មរីកចម្រើន សហគមន៍សុខសាន្ត

ដើម្បីកុំឱ្យភាពស្របច្បាប់នៃអាជីវកម្ម ក្លាយជាសំបុត្របើកដៃបំផ្លាញសហគមន៍ យន្តការឈ្នះ-ឈ្នះ របស់ភាគីពាក់ព័ន្ធត្រូវតែអនុវត្តដោយម៉ឺងម៉ាត់៖

• ភាគីម្ចាស់អាជីវកម្ម (សកម្មភាពគន្លឹះនិងផលប្រយោជន៍)៖ ត្រូវវិនិយោគលើប្រព័ន្ធការពារផលប៉ះពាល់ជាមុន ដូចជា ការធ្វើបន្ទប់ខ្ទប់សំឡេង ១០០% (សម្រាប់ក្លឹប/KTV) និងរៀបចំប្រព័ន្ធចម្រោះកាកសំណល់ឬក្លិន (សម្រាប់កសិកម្ម/រោងជាង)។
  • ត្រូវរៀបចំទីធ្លាចតយានយន្តខាងក្នុងឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់និងដាក់សន្តិសុខសម្រួលចរាចរណ៍ មិនឱ្យប៉ះពាល់ផ្លូវសាធារណៈ។
  • ផលប្រយោជន៍ទទួលបាន៖ អាជីវកម្មនឹងទទួលបានការគាំទ្រពីសហគមន៍ មិនប្រឈមនឹងការប្ដឹងផ្ដល់ឬការបិទទ្វារ និងកសាងកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អក្នុងការទទួលខុសត្រូវសង្គម។
• ភាគីអាជ្ញាធរដែនដី (សកម្មភាពគន្លឹះ និងផលប្រយោជន៍)៖
  • ត្រូវពង្រឹងការរៀបចំដែនដីនិងនគរូបនីយកម្មច្បាស់លាស់ ដោយបំបែកតំបន់លំនៅឋានស្ងប់ស្ងាត់ ចេញពីតំបន់ពាណិជ្ជកម្មធុនធ្ងន់ និងការកម្សាន្តរាត្រី។
  • ត្រូវដោះស្រាយបណ្ដឹងរបស់ពលរដ្ឋដោយតម្លាភាព ផ្អែកលើបច្ចេកទេសជាក់ស្ដែង (ដូចជាការវាស់កម្រិតសម្លេងជាដេស៊ីប៊ែល) ដោយតម្កល់ផលប្រយោជន៍រួមជាធំ។
  • ផលប្រយោជន៍ទទួលបាន៖ រក្សាបាននូវសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ធានាបានទាំងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងសេចក្ដីសុខសាន្តរបស់ពលរដ្ឋទូទៅ។
• ភាគីសហគមន៍ (សកម្មភាពគន្លឹះ និងផលប្រយោជន៍)៖
  • ត្រូវប្រើប្រាស់យន្តការដោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់និងការសម្របសម្រួលប្រកបដោយ​សន្តិវិធី ជៀសវាងការប្រើប្រាស់ហិង្សា ឬការរើសអើងទាំងស្រុងលើអាជីវកម្ម។
  • ផលប្រយោជន៍ទទួលបាន៖ រក្សាបាននូវសិទ្ធិរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ ភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងទទួលបានសេវាកម្មងាយស្រួលជិតៗផ្ទះ។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ត្រូវតែដើរទន្ទឹមគ្នានឹងការកសាងសង្គមមួយដែលមានភាពសុខដុមរមនានិងសីលធម៌។ «មុខរបរស្របច្បាប់» នឹងកាន់តែមានតម្លៃលុះត្រាតែអាជីវកម្មនោះ ដំណើរការឡើងដោយការគោរពច្បាប់ គោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ និងមានសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរចំពោះសហគមន៍ដែលខ្លួនកំពុងរស់នៅជុំវិញ។ ការរួមរស់ដោយសន្តិសហវិជ្ជមានរវាងសហគមន៍និងវិស័យឯកជន គឺជាគ្រឹះដ៏រឹងមាំតែមួយគត់នៃវឌ្ឍនភាពសង្គមកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព៕ 

ដោយបណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង អ្នកជំនាញទស្សនវិជ្ជា