ព័ត៌មានជាតិ

[អត្ថបទវិភាគ] បេក្ខបណ្ឌិតនៃសាកល Harvard លោក Taylor Coplen៖ ចំណងទាក់ទង់ដ៏កក់ក្តៅរវាងកម្ពុជានិងអាមេរិកបញ្ជាក់ការឆ្ពោះទៅមុខរបស់កម្ពុជា

បានផុស

៦ ខែ មុន

នៅ

ថ្ងៃសៅរ៍ ៦ ធ្នូ ២០២៥

ដោយ

កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពរវាងកម្ពុជានិងថៃ ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ម៉ាឡេស៊ី និង ការតាមដានឃ្លាំមើលដោយយកចិត្តទុកដាក់ពីមហាអំណាចសហរដ្ឋអាមេរិក និង អាចមានចិនចូលរួមផងដែរនោះ បានក្លាយជាបុព្វហេតុនៃការវិភាគពីមជ្ឈដ្ឋានអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ ទាំងជាតិនិងអន្តរជាតិ។

ភាពស្និទ្ធស្នាលរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត និង ប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ ក្នុងថ្ងៃចុះហត្ថលេខាសន្តិភាពនៅថ្ងៃទី២៦ខែតុលាឆ្នាំ២០២៥នៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួ។

សូមចុច Subscribe Channel Telegram កម្ពុជាថ្មី ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មានថ្មីៗទាន់ចិត្ត

ជាក់ស្តែងណាស់ បេក្ខជនបណ្ឌិត (PhD) នៃសាកលវិទ្យាល័យ Harvard លោក Taylor Coplen ដែលសិក្សាផ្នែកប្រវត្តិនៃវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលស្រាវជ្រាវពីការវិវត្តនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ និងសក្ដានុពលរយៈពេលវែងនៃការប្រកួតប្រជែងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិននៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បានសរសេរអត្ថបទវិភាគដ៏ស៊ីជម្រៅមួយ អំពីដំណើរគោលនយោបាយការបរទេសរបស់កម្ពុជា សំដៅទៅមហាអំណាចសហរដ្ឋអាមេរិកនិងចិន។

ការឈានជើងចូលដោយចំហក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយក្នុងជម្លោះកម្ពុជាជាមួយប្រទេសថៃចុងក្រោយនេះពីសំណាក់មហាអំណាចសហរដ្ឋអាមេរិក គឺធ្វើឲ្យកម្ពុជាទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាអន្តរជាតិ ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវយល់ថាដំណើរការទូតមួយនេះជាការបន្តដំណើររបស់កម្ពុជា មិនមែនជាការផ្លាស់ប្តូរនោះទេ។

អត្ថបទវិភាគរបស់បេក្ខជនបណ្ឌិតលោក Taylor Coplen បានពិនិត្យមើលពីរបៀបដែលប្រទេសតូចដូចជាកម្ពុជាប្រើប្រាស់ភាពបត់បែនផ្នែកយុទ្ធសាស្រ្ត ដើម្បីស្វែងរកការផ្លាស់ប្តូរសម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ លោក Taylor Coplen បានហៅ «ការរក្សាភាពបត់បែនក្នុងទំនាក់ទំនងការទូតរបស់កម្ពុជាឆ្ពោះទៅកាន់មហាអំណាចធំពីរ គឺជាជម្រើសប្រាកដនិយមក្នុងបរិយាកាសភូមិសាស្ត្រនយោបាយនាពេលបច្ចុប្បន្ន»។

អត្ថបទវិភាគរបស់បេក្ខជនបណ្ឌិតលោក Taylor Coplen ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅលើគេហទំព័រ «fulcrum.sg» ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសសិង្ហបុរី ដោយបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពទំនាក់ទំនងការទូតរបស់កម្ពុជាជាមួយមហាអំណាចចិននិងសហរដ្ឋអាមេរិក។

ខាងក្រោមជាខ្លឹមសារសំណេរស្រាវជ្រាវរបស់បេក្ខជនបណ្ឌិតលោក Taylor Coplen ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលដូចតទៅ៖

នៅក្នុងប្រទេសមួយដែលជារឿយៗត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាដៃគូដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតរបស់ទីក្រុងប៉េកាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការមើលឃើញនាពេលថ្មីៗនេះនៃព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាដែលដង្ហែតាមដងផ្លូវនានាក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញជាមួយនឹងរូបថតរបស់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ (Donald Trump) កំពុងមានភាពទាក់ទាញ។ បន្ទាប់ពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយកម្ពុជាបានលើកឡើងពីតួនាទីរបស់ប្រធានាធិបតីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ អ្នកគាំទ្រនៅលើបណ្តាញសង្គមបានឈានទៅដល់ការស្នើសុំឱ្យប្តូរឈ្មោះផ្លូវជាតិលេខ៤ ជំនួសដោយឈ្មោះ «លោក Trump» វិញ។

មន្តស្នេហ៍ដ៏គួរស្រឡាញ់នេះមានប្រសិទ្ធភាព។ បន្ទាប់ពីការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកការបម្រាមលើអាវុធរបស់ខ្លួន ចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីថ្មី និងបានប្រកាសចាប់ផ្តើមសមយុទ្ធយោធារួមគ្នាជាមួយកម្ពុជាដែលបានផ្អិបទុកចោលតាំងពីឆ្នាំ២០១៧។ ទោះបីជាព័ត៌មានលម្អិតនៅតែស្ថិតក្រោមការចរចានៅឡើយក៏ដោយ ការវិវត្តន៍ទាំងនេះផ្តល់សញ្ញានូវភាពប្រសើរឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងកម្ពុជា។

ចំណុចប្រសព្វនេះផុសឡើងដើម្បីដៅពីការផ្លាស់ប្តូរភ្លាមៗក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់កម្ពុជា។ អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ការវិភាគអំពីប្រទេសកម្ពុជាបានផ្តោតលើតួនាទីកើនឡើងរបស់ប្រទេសចិនក្នុងនាមជាអ្នកវិនិយោគ អ្នកផ្តល់ប្រាក់កម្ចី និងដៃគូការពារជាតិដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះ។ អ្នកវិភាគបានចាត់ទុកប្រទេសកម្ពុជាជារដ្ឋអតិថិជនចិនជាយូរមកហើយ និងជាការតាំងបង្ហាញអំពីការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ទីក្រុងប៉េកាំងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពប្រសើរឡើងនាពេលថ្មីៗនេះនៅក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងកម្ពុជា បានបន្ថយការនិទានកថា អំពីឥទ្ធិពលមិនអាចរង្គោះរង្គើរបស់ទីក្រុងប៉េកាំងនាពេលចុងក្រោយនេះ។ មិនត្រឹមប៉ុណ្ណោះទេ ការឲ្យយកចិត្តគ្នានៅពេលនេះជាភស្តុតាងនៃហានិភ័យដែលកាត់តម្រឹមឡើងវិញដែលធ្វើនូវកំហុសម្តងទៀត ដែលពីមុនបានបំផ្លើសអានុភាពរបស់ប្រទេសចិន ពោលគឺ ការធ្វើឲ្យភាន់ច្រឡំលនូវភាពបត់បែនជាយុទ្ធសាស្រ្តរបស់កម្ពុជាសម្រាប់ការតម្រង់មនោគមវិជ្ជា។

ការប៉ុនប៉ងលើកដំបូងរបស់កម្ពុជាក្នុងការរុញទៅមុខនូវឥទ្ធិពលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិននៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ជួយបញ្ជាក់នូវភាពត្រឹមត្រូវនៅពីក្រោយការរំកិលផ្នែកការទូតបច្ចុប្បន្នរបស់ខ្លួន។ ក្រោយទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៥៣ មន្ត្រីកម្ពុជាបានចាត់ទុកជំនួយបរទេសជាឧបករណ៍ជាក់ស្តែង ដើម្បីបំពេញតម្រូវការអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ។

ឧទាហរណ៍ នៅពេលដែលកម្ពុជាកសាងស្ថានីយ៍វិទ្យុជាតិដំបូងរបស់ខ្លួននៅក្នុងឆ្នា១៩៥៨ ការផ្តល់មូលនិធិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានបំពាក់សម្ភារៈនៅបន្ទប់ផ្សាយ (ស្ទូឌីយោ) ខណៈដែលប្រទេសចិនបានផ្តល់ និងដំឡើងឧបករណ៍បញ្ជូន។ សម្រាប់មន្ត្រីកម្ពុជា ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវធាតុផ្សំទាំងពីរនៃជំនួយ គឺជាមធ្យោបាយសេដ្ឋកិច្ចតែមួយគត់ដើម្បីធ្វើឲ្យកិច្ចការនោះពេញលេញ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងទីក្រុងប៉េកាំងបានឆ្លើយតបទៅនឹងយុទ្ធសាស្ត្រសមាហរណកម្មនេះតាមវិធីផ្សេងៗគ្នាទៅវិញ។

បុគ្គលិកសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាត់ទុកស្ថានីយ៍វិទ្យុរួមនេះថាជាការលាយបញ្ចូលគ្នាដែលមិនអាចទទួលយកបាននៃជំនួយរបស់គូប្រជែង ហើយបានជំរុញក្រសួងនានារបស់កម្ពុជាឱ្យរារាំងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបែបនេះនាពេលអនាគត។ ផ្ទុយទៅវិញ ទីក្រុងប៉េកាំងបានអនុញ្ញាតឱ្យក្រសួងនានាឲ្យធ្វើអ្វីតាមតែចិត្តចង់ និងបានលើកទឹកចិត្តឱ្យមានសមាហរណកម្មជាក់ស្តែងនៃសម្ភារៈរបស់ចិនជាមួយនឹងអ្នកផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយដៃគូលោកខាងលិច។

យូរៗទៅ ភាពរឹងត្អឹងរបស់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានបំផ្លាញសុច្ឆន្ទៈរបស់កម្ពុជា ហើយបានរួមចំណែកដល់ការដួលរលំនៃទំនាក់ទំនងជំនួយនៅឆ្នាំ១៩៦៣ ខណៈពេលដែលភាពបត់បែនរបស់ចិនបានបង្កើតដើមទុននយោបាយ បើទោះបីជាការដាក់ទុនហិរញ្ញវត្ថុតិចតូចស្តួចស្តើងជាងក៏ដោយ។ លទ្ធផលនោះគឺជាគំរូជាប់លាប់មួយដែលមេដឹកនាំកម្ពុជាបានយកចេញពីប្រទេសមហាអំណាចនីមួយៗ ដែលជាអ្វីបម្រើដល់គោលដៅជាតិរបស់ខ្លួននោះ ដោយភាពមុតស្រួចនៃភាពបត់បែននោះផ្លាស់ប្តូរទៅតាមអាទិភាពនៅក្នុងប្រទេស។

ការប៉ុនប៉ងលើកដំបូងរបស់កម្ពុជាក្នុងការរុញឥទ្ធិពលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិននៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ជួយឱ្យបញ្ជាក់អំពីភាពសមហេតុផល (logic)នៅពីក្រោយការទូតបច្ចុប្បន្នរបស់កម្ពុជា។

ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននេះផ្សេងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងពីការប្រកួតប្រជែងដែលជំរុញដោយជំនួយនៃសម័យកាលសង្គ្រាមត្រជាក់។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការយល់ដឹងពីសម័យកាលមុននៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជាជួយឲ្យយល់ដឹងអំពីពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ទស្សនវិស័យប្រវត្តិសាស្ត្រនេះបញ្ជាក់ច្បាស់ពីមូលហេតុដែលទំនាក់ទំនងកាន់តែប្រសើរឡើងរបស់ទីក្រុងភ្នំពេញជាមួយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ដោយមិនត្រូវការផ្តល់សញ្ញាត្រូវងាកចេញពីទីក្រុងប៉េកាំងនោះទេ។ ការវិនិយោគរបស់ចិននៅតែជាចំណុចស្នូលនៃយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍របស់កម្ពុជា។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធានៅតែបន្តដដែល ដោយមានសមយុទ្ធនាគមាសនៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ការផ្លាស់ប្តូរទស្សនកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ជាញឹកញាប់ និងកម្មវិធីហ្វឹកហ្វឺនប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ កម្ពុជាមានការលើកទឹកចិត្តខ្លាំងក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពទំនាក់ទំនងជាមួយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន។ ការចូលទៅកាន់ទីផ្សារសហរដ្ឋអាមេរិកមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការនាំចេញវាយនភណ្ឌ និងផលិតស្បែកជើងរបស់កម្ពុជា ហើយការចុះខ្សោយនៃទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីបានបង្កើនហានិភ័យនៃពន្ធគយខ្ពស់ដែលនឹងធ្វើឱ្យខូចដល់ការប្រកួតប្រជែងនាំចេញយ៉ាងខ្លាំង។ មន្ត្រីកម្ពុជាមើលឃើញកាន់តែខ្លាំងឡើងនូវទំនាក់ទំនងដែលប្រសើរឡើងជាមួយរដ្ឋបាល ត្រាំ ថា ជាមធ្យោបាយដែលអាចសម្រេចបានតែមួយគត់ដើម្បីជៀសវាងការយកពន្ធដ៏អាក្រក់បំផុត និងរក្សាការចូលទៅកាន់ទីផ្សារ ដែលកម្មករកម្ពុជារាប់សែននាក់ពឹងផ្អែក។ ការចូលរួមឡើងវិញជាមួយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនក៏បម្រើដល់តម្រូវការផែ្នកសន្តិសុខផងដែរ៖ ឧបករណ៍សម្ភារៈ និងការបណ្តុះបណ្តាលរបស់អាមេរិកនៅតែចង់បានដដែលទេ។ សូម្បីតែកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមានកម្រិត នឹងជួយធ្វើពិពិធកម្មទំនាក់ទំនងការពារជាតិរបស់កម្ពុជា។

ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី ឧបសគ្គផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធកំណត់នូវលទ្ធភាពរបស់កម្ពុជាសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរដ៏ប៉ិនប្រសព្វទាំងនេះ។ ទាំងនេះរួមបញ្ចូលការពឹងផ្អែកនៃការនាំចេញដែលប្រមូលផ្តុំ ទំហំនៃការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានរបស់ចិន និងបរិយាកាសនយោបាយដែលពឹងផ្អែកលើការវិនិយោគបរទេសដើម្បីរក្សាភាពស្របច្បាប់ក្នុងស្រុក។

សរុបមក កត្តាទាំងនេះបង្ហាញថា ទំនាក់ទំនងការទូតរបស់កម្ពុជាត្រូវបានដឹកនាំដោយភាពសមស្របស្រដៀងគ្នាទៅនឹងជំហរសង្គ្រាមត្រជាក់របស់ខ្លួន៖ ពង្រីកជម្រើស ធានាភាពបត់បែន និងជៀសវាងការពឹងផ្អែកលើដៃគូទោល។ កាយវិការនាពេលបច្ចុប្បន្នឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនត្រូវបានគេយល់ដឹងល្អបំផុត ថា ជាការពង្រីកដៃគូ ប្រសើរជាងការបោះបង់ចោលដៃគូផ្សេងទៀត។ ជម្រើសរបស់កម្ពុជាឆ្លុះបញ្ចាំងពីទម្លាប់ក្នុងតំបន់កាន់តែធំទូលំទូលាយក្នុងការផ្តល់អាទិភាពដល់ភាពបត់បែនជាយុទ្ធសាស្ត្រលើការកាត់តម្រឹម។

សម្រាប់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន មេរៀនគឺត្រង់ទៅមុខ។ ការផ្សព្វផ្សាយរបស់កម្ពុជាទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិកនាពេលថ្មីៗនេះផ្តល់ឱកាសមួយ ប៉ុន្តែមិនមែនដោយសារតែប្រទេសនេះកំពុងផ្លាស់ប្តូរជំរុំនោះទេ។ វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីយុទ្ធសាស្រ្តយូរអង្វែងនៃការទាញយកតម្លៃពីទំនាក់ទំនងជាច្រើនខណៈពេលដែលរក្សានូវ«ស្វ័យភាព»។ សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីទទួលបានឥទ្ធិពលជាប់លាប់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ការយកចិត្តទុកដាក់ដែលជំរុញដោយការប្រជែងអំណាចដ៏អស្ចារ្យនឹងមិនគ្រប់គ្រាន់នោះទេ។ ការកែលម្អទំនាក់ទំនងនាពេលថ្មីៗនេះ ត្រូវតែអនុវត្តតាមការជាប់ពាក់ព័ន្ធផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងសន្តិសុខ រួមទាំងការសន្ទនាកម្រិតខ្ពស់ជាទៀងទាត់ និងបណ្តាញពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគដែលអាចព្យាករណ៍បាន។ ការទូតរបស់កម្ពុជាធ្វើឲ្យរឿងនេះច្បាស់លាស់ រំលឹកដល់អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយថា ភាពបត់បែន គឺមិនមែនកាត់តម្រឹមទេ នៅតែជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់តំបន់ និងជាយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសតូចមួយនេះ៕

ព័ត៌មានអន្ដរជាតិ១៣ ម៉ោង ago

អស់សង្ឃឹមហើយ ក្នុងការសង្គ្រោះជីវិត បុរស ២នាក់ទៀត ដែលជាប់ក្នុងរូងភ្នំ នៅឡាវ

សេដ្ឋកិច្ច២ ថ្ងៃ ago

ធនាគារ ARDB ចាក់បញ្ចូលទុនលើស្វាយចន្ទី និងដំឡូងមី

ព័ត៌មានជាតិ១ សប្តាហ៍ ago

រដ្ឋបាលខណ្ឌកំបូល សហការជាមួយក្រុមហ៊ុនមីនេបៀ ប្រើប្រាស់កម្លាំងជាង ៨០០នាក់ សម្អាតអនាម័យនៅតាមដងផ្លូវ

កីឡា៤ ថ្ងៃ ago

មូលហេតុកីឡាករអាមេរិ Penrose ធ្វើមិនបានល្អជាមួយក្រុមស្នងការខេត្តស្វាយរៀង

ព័ត៌មានអន្ដរជាតិ៦ ថ្ងៃ ago

អ៊ីរ៉ង់ បើកច្រកចូលរូងភ្នំ ផ្ទុកមីស៊ីលសម្ងាត់របស់ខ្លួនឡើងវិញ ទោះរងការវាយប្រហារយ៉ាងដំណំ

សេចក្ដីជូនដំណឹង២ ថ្ងៃ ago

ក្រុមហ៊ុន Danone ប្រារព្ធទិវាកុមារអន្តរជាតិ និងយុទ្ធនាការសុវត្ថិភាពចំណីអាហារដើម្បីបន្តកាត់បន្ថយភាពស្លេកស្លាំងដោយសារកង្វះជាតិដែកក្នុងភាពជាដៃគូជាមួយក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា