អត្ថាធិប្បាយ

បទវិចារណកថា ៖ វប្បធម៌ «ស៊ីជោរ» និង «ការបញ្ជោរ» ក្នុងសង្គម

បានផុស

៣៧ វិនាទី មុន

នៅ

ថ្ងៃអាទិត្យ ២៨ មិថុនា ២០២៦

ដោយ

កម្ពុជាថ្មី

តើកត្តាអ្វីខ្លះដែលធ្វើឱ្យស្ថាប័នមួយរលំរលាយដោយស្ងៀមស្ងាត់ ទាំងដែលគ្មានការវាយប្រហារពីខាងក្រៅ? ចម្លើយពិតជាគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល៖ វាកើតចេញពីភាពផ្អែមល្ហែមដែលប្រែក្លាយជាថ្នាំពុល ក្នុងទំនាក់ទំនងរបស់មនុស្ស។ ចាប់តាំងពីសម័យបុរាណរហូតដល់យុគសម័យឌីជីថល អាកប្បកិរិយានៃការសរសើរ ការលើកតម្កើង និងការអែបអប តែងតែត្រូវបានគេយល់ច្រឡំថា ជាអំពើប្រកបដោយសីលធម៌ដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែតាមការណ៍ពិត «ការបញ្ជោរ» និង «ការស៊ីជោរ» មានព្រំដែនដាច់ស្រឡះពីគ្នា ហើយមធម្មជាតិរបស់វាក៏ខុសគ្នាដែរ។ «ការបញ្ជោរ» ជាយុទ្ធសាស្ត្រផ្អែមល្ហែមដើម្បីសម្រេចគោលដៅ ចំណែកឯ«ការស៊ីជោរ» គឺជាជម្ងឺសង្គមដ៏រ៉ាំរ៉ៃ ដែលកើតចេញពីការញៀននឹងភាពមិនពិត និងការមិនស្គាល់គុណភាពពិតរបស់ខ្លួនឯង។ ការយល់ដឹងពីភាពខុសគ្នានេះ មិនមែនជាការវែកញែកពាក្យពេចន៍ទទេៗឡើយ ប៉ុន្តែគឺជាការរកឃើញ «មេរោគ» ដែលកំពុងបំផ្លាញខ្លួនឯងឬស្ថាប័នរបស់យើងពីខាងក្នុងយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់។ តើយើងអាចស្គាល់មុខមាត់ពិតនៃវប្បធម៌ដ៏គ្រោះថ្នាក់នេះ ហើយងាកមកកសាងខ្លួន និងស្ថាប័នមួយដែលឈរលើគ្រឹះនៃសច្ចភាពបានយ៉ាងដូចម្តេច?»

សូមចុច Subscribe Channel Telegram កម្ពុជាថ្មី ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មានថ្មីៗទាន់ចិត្ត

ការបញ្ជោរ គឺជាសកម្មភាពនៃការប្រើពាក្យសំដីផ្អែមល្ហែម បញ្ចើចបញ្ចើ លើកជើង ដើម្បីធ្វើឱ្យអ្នកដទៃសប្បាយចិត្ត។ វាអាចជាសិល្បៈនៃការផ្តល់កម្លាំងចិត្ត ប៉ុន្តែប្រសិនបើហួសព្រំដែន វាប្រែជាការបោកបញ្ឆោតទៅវិញ។
ការស៊ីជោរ គឺជាសកម្មភាពនៃការ«ត្រេកអរនឹងការបញ្ជោរ ពាក្យបញ្ចើចបញ្ចើ និងពាក្យលើកជើង»។ អ្នកស៊ីជោរ គឺជាមនុស្សដែល «ញៀននឹងបរិយាកាសបញ្ជោរ»។ ពួកគេមិនត្រឹមតែចង់ឱ្យគេលើកជើងនោះទេ តែពួកគេត្រូវការភាពផ្អែមល្ហែមនោះមកបំពេញចិត្តខ្លួនឯង។ នេះគឺជាការបង្កើត«ពិភពស្រមើស្រមៃរួម» ដែលភាគីទាំងសងខាងចូលចិត្តភាពមិនពិតជាងសច្ចភាព។

ក្នុងទស្សនវិជ្ជានយោបាយរបស់ ម៉ាក់គីអាវេលលី(Machiavelli) បានព្រមានថា អ្នកដឹកនាំត្រូវការពារខ្លួនពី«អ្នកបញ្ជោរ» ពីព្រោះពួកគេបំផ្លាញប្រភពព័ត៌មានពិត។ ផ្ទុយទៅវិញ សិស្សរបស់ សូក្រាត គឺ ផ្លេតូ បានសង្កត់ធ្ងន់លើ«សច្ចភាព»ជាសំខាន់។ សម្រាប់មនុស្សស៊ីជោរ ការបញ្ជោរគឺជា«គ្រឿងញៀនផ្លូវចិត្ត» ដែលជួយឱ្យពួកគេរត់គេចពីការណ៍ពិត។

គោលបំណងរបស់ «អ្នកបញ្ជោរ» និង «អ្នកស៊ីជោរ»

គោលបំណងរបស់អ្នកបញ្ជោរ គឺ «ផលប្រយោជន៍ក្រៅខ្លួន»។ ពួកគេគឺជាអ្នកយុទ្ធសាស្ត្រដែលប្រើប្រាស់ពាក្យផ្អែមល្ហែមជាឧបករណ៍ ដើម្បីសម្រេចបាននូវកិច្ចការជាក់លាក់ណាមួយ ដូចជា ការដំឡើងតំណែង ការទទួលបានតួនាទី ឬការគេចផុតពីកំហុស។ សម្រាប់ពួកគេ «ការបញ្ជោរ» គឺជាការវិនិយោគមួយដើម្បីទទួលបានផលចំណេញ។

គោលបំណងរបស់អ្នកស៊ីជោរ គឺ «ការបំពេញចិត្តខាងក្នុង»។ អ្នកស៊ីជោរ ធ្វើអ្វីមួយតាមការបញ្ជោររបស់អ្នកដទៃដើម្បីបំពេញ«អារម្មណ៍របស់ខ្លួនឯង» ភាពត្រេកអរ, ការរត់គេចពីភាពឯកោ ឬភាពអន់ថយ ឬការចង់ឱ្យគេសរសើរ ឬពួកគេជាអ្នកញៀននឹងការបំភាន់ និងញៀននឹងបរិយាកាសនៃការលើកតម្កើងខ្លួនឯងទៀតផង។ សម្រាប់អ្នកស៊ីជោរ ការបញ្ជោរមិនមែនជារឿងឈឺចាប់នោះទេ ប៉ុន្តែវាជា«អាហារផ្លូវចិត្ត» ដែលពួកគេត្រូវការដើម្បីបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯង។

៣. ផលប៉ះពាល់៖ មហន្តរាយនៃស្ថាប័ន

នៅពេលដែលវប្បធម៌នេះជ្រៀតចូលក្នុងក្រសួង ស្ថាប័នរដ្ឋ ឬក្រុមហ៊ុនឯកជន វានាំឱ្យកើតមាននូវវិបាកដូចខាងក្រោម៖

១.ការបាត់បង់តុល្យភាពព័ត៌មាន អ្នកដឹកនាំហ៊ុមព័ទ្ធដោយអ្នកដែលនិយាយតែអ្វីដែលខ្លួនចង់ឮ ដែលនាំឱ្យការសម្រេចចិត្តខុសឆ្គង។
២. វិបត្តិសមត្ថភាព មនុស្សដែលពូកែពិតប្រាកដនឹងចាកចេញ ពីព្រោះមិនអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងអ្នកជំនាញខាង«អែបអប»បាន។

៣. ការខូចខាតវប្បធម៌អង្គភាព ការស៊ីជោរធ្វើឱ្យបរិយាកាសការងារពោរពេញដោយភាពមិនទុកចិត្តគ្នា និងការលាក់ពុត។

៤. ទិដ្ឋភាពសម័យបុរាណ និងទំនើប

សម័យបុរាណ ស្តេចដែលមានប្រាជ្ញាតែងតែរក«សេនាជំនិតដែលហ៊ានស្តីបន្ទោសឱ្យខ្លួន»។ ក្នុងសម័យទំនើប«ការស៊ីជោរ» បានវិវត្តទៅជាទម្រង់ស្មុគស្មាញ ដូចជាការបញ្ចេញមតិយល់ស្របគ្មានដែនកំណត់លើបណ្តាញសង្គម ឬការកែច្នៃរបាយការណ៍ឱ្យមានតែភាពវិជ្ជមាន ដែលផ្ទុយពីតថភាពជាក់ស្តែង។

ក្នុងសម័យកាលដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមគ្រប់ដណ្តប់ជីវិតរស់នៅ ការបញ្ជោរ និងការស៊ីជោរលែងត្រឹមតែជាពាក្យសម្តីទល់មុខគ្នាទៀតហើយ ប៉ុន្តែវាបានវិវត្តទៅជា «រូបិយវត្ថុនៃកេរ្តិ៍ឈ្មោះ» ដែលវាស់វែងតាមរយៈ Like, Share, View, និង Comment។ យុទ្ធសាស្ត្រនេះបានក្លាយជាយន្តការដ៏ស្មុគស្មាញមួយដែលរួមមាន៖

១. ការបញ្ជោរតាមបែបឌីជីថល៖ ក្នុងសម័យនេះ ការបញ្ជោរមិនមែនធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់មាត់តែមួយមុខនោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈ «ក្បួនដង្ហែរឌីជីថល»។ ការចូលទៅចុច Like រាល់ការបង្ហោះរបស់អ្នកដឹកនាំ ឬបុគ្គលដែលមានឥទ្ធិពល ការ Share ព័ត៌មានរបស់ពួកគេដោយមិនបានពិនិត្យ និងការសរសេរ Comment អែបអបជាសាធារណៈ បានក្លាយជា «ឧបករណ៍» សម្រាប់ស្វែងរកការចាប់អារម្មណ៍ ឬបង្កើតបណ្តាញទំនាក់ទំនងដែលផ្អែកលើផលប្រយោជន៍។ នេះគឺជាការបញ្ជោរដែលមានគោលបំណងច្បាស់លាស់៖ «ការបង្កើតវត្តមានក្នុងចិត្តអ្នកមានអំណាចតាមរយៈទិន្នន័យឌីជីថល»។

២. ការស៊ីជោរតាមបែបឌីជីថល៖ អ្នក«ស៊ីជោរ»ក្នុងយុគសម័យឌីជីថល គឺជាអ្នកដែល «ញៀននឹងតួលេខ»។ ពួកគេរស់នៅដោយពឹងផ្អែកលើការផ្ទៀងផ្ទាត់អារម្មណ៍ពីអ្នកដទៃ៖

ការញៀននឹងការពេញចិត្ត៖ នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់បង្ហោះអ្វីមួយ ហើយទទួលបាន Like ច្រើន ពួកគេមានអារម្មណ៍ថា ខ្លួនមានតម្លៃ។ នៅពេលដែលពួកគេមិនទទួលបានការឆ្លើយតបដូចការរំពឹងទុក ពួកគេនឹងចាប់ផ្តើមបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រ «បញ្ជោរអ្នកដទៃ» ដើម្បីឱ្យគេត្រឡប់មកផ្តល់ការពេញចិត្តដល់ខ្លួនវិញ។
បរិយាកាសនៃ«បន្ទប់ឆ្លុះបញ្ចាំង»៖ ក្នុងយុគសម័យឌីជីថល អាល់កូរីត (Algorithm) ជួយពង្រីកវប្បធម៌ស៊ីជោរនេះឱ្យកាន់តែធំ។ យើងឃើញតែអ្វីដែលយើងចង់ឃើញ និងជួបតែមនុស្សដែលយល់ស្របនឹងយើង។ កត្យតានេះធ្វើឱ្យបុគ្គលម្នាក់ៗយល់ច្រឡំថា មតិយោបល់ដែលត្រូវបាន «Like» ច្រើន គឺជា «សច្ចភាព» ទាំងដែលវាគ្រាន់តែជាការឆ្លុះបញ្ចាំងពីក្រុមអ្នកស៊ីជោរជុំវិញខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។

៣. មហន្តរាយនៃ«តួលេខបោកបញ្ឆោត»: នៅពេលដែលស្ថាប័នមួយ ឬបុគ្គលម្នាក់វាយតម្លៃជោគជ័យតាមរយៈចំនួន Like, Share ឬ View នោះពួកគេកំពុងធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់នៃ «គុណភាពសិប្បនិម្មិត»។ វប្បធម៌នេះបង្កើតឱ្យមាន៖

ការរាយការណ៍តាមបែបលម្អពណ៌៖ បុគ្គលិកខំប្រឹងរាយការណ៍តែរឿងវិជ្ជមាន ដើម្បីឱ្យ«រូបភាព» របស់អង្គភាពមើលទៅល្អក្នុងបណ្តាញសង្គម ខណៈពេលដែលបញ្ហាពិតប្រាកដនៅពីក្រោយការបង្ហោះនោះកំពុងរលួយ។
ការបាត់បង់សច្ចធម៌៖ ការបញ្ជោរដោយ«និមិត្តសញ្ញានៃការបញ្ជាក់» ឬពាក្យសរសើរខ្លីៗតាមអនឡាញ បានបិទបាំងនូវការពិភាក្សាប្រកបដោយហេតុផល។ មនុស្សលែងហ៊ានរិះគន់ក្នុង Comment ពីព្រោះខ្លាចបាត់បង់ចំណងមិត្តភាព ឬខ្លាចមានផលវិបាកតាមក្រោយ។

៥. ដំណោះស្រាយ៖ ការកសាងស្ថាប័នដោយគុណធម៌

ដើម្បីលុបបំបាត់វប្បធម៌នេះ អ្នកដឹកនាំត្រូវអនុវត្តនូវគោលការណ៍មួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖

លើកកម្ពស់វប្បធម៌រិះគន់ស្ថាបនាក្នុងស្ថាប័ន៖ បង្កើតទីកន្លែងសុវត្ថិភាពដែលបុគ្គលិកឬមន្ត្រីក្រោមបង្គាប់អាចនិយាយការណ៍ពិត ដោយមិនខ្លាចការស្តីបន្ទោស។
ការវាយតម្លៃដោយផ្អែកលើទិន្នន័យ៖ សម្រេចចិត្តដោយផ្អែកលើលទ្ធផលការងារ មិនមែនផ្អែកលើពាក្យសម្តី។
ស្គាល់ខ្លួនឯង៖ ដូចដែល ម៉ាកឹស អូរីលីស (Marcus Aurelius) បានបង្រៀនអ្នកដឹកនាំឱ្យត្រូវធ្វើជាចៅក្រមដ៏តឹងរ៉ឹងបំផុតចំពោះខ្លួនឯង ហើយត្រូវដឹងថា ការសរសើរដែលគ្មានមូលដ្ឋានគឺជា«ថ្នាំពុល»។
ការរក្សាព្រំដែនវិជ្ជាជីវៈ៖ ទំនាក់ទំនងត្រូវផ្អែកលើការគោរពវិជ្ជាជីវៈ មិនមែនការស្វែងរកការពេញចិត្តតាមផ្លូវអារម្មណ៍ទេ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

វប្បធម៌«ស៊ីជោរ» គឺជាដង្កូវស៊ីស្មៅដែលចង្រៃដល់ស្ថាប័ន។ ការបញ្ជោរអាចជាគ្រឿងលម្អសង្គម ប៉ុន្តែការស៊ីជោរគឺជាការបំផ្លាញតម្លៃនៃសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។ មូលហេតុដែលមនុស្សចូលចិត្ត «ស៊ីជោរ» ភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការរួមផ្សំរវាង កង្វះទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯង និងវប្បធម៌ឋានានុក្រម ដែលឱ្យតម្លៃលើការផ្គាប់ចិត្តគ្នាជ្រុលហួសហេតុ។ សង្គមដែលមានភាពរឹងមាំ គឺជាសង្គមដែលឱ្យតម្លៃលើការណ៍ពិត និងការវិភាគដោយសមហេតុផល មិនមែនឱ្យតម្លៃលើការអែបអបដើម្បីផលប្រយោជន៍ ឬដើម្បីបំពេញចិត្តខ្លួនឯងនោះទេ។

ការស៊ីជោរ និងការបញ្ជោរក្នុងសម័យឌីជីថល គឺគ្រោះថ្នាក់ជាងសម័យមុនទៅទៀត ពីព្រោះវាបានបង្កើត «ភាពសប្បាយរីករាយសិប្បនិម្មិត» ដែលមានទិន្នន័យបញ្ជាក់។ អ្នកដឹកនាំដែលឆ្លាតវៃក្នុងយុគសម័យនេះ មិនមែនជាអ្នកដែលមើលទៅមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងក្នុងបណ្តាញសង្គមនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាអ្នកដែលហ៊ាន«ផ្តាច់ខ្លួន»ចេញពីការញៀននឹងតួលេខទាំងនោះ ហើយងាកមកស្វែងរកការណ៍ពិតដែលគ្មានការតុបតែង។ ស្ថាប័នដែលរឹងមាំ គឺស្ថាប័នដែលហ៊ានទទួលយកការរិះគន់ប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ ទោះបីជាការរិះគន់នោះមិនមាន Like ឬ Share ច្រើនក៏ដោយ៕

ដោយ បណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង អ្នកជំនាញទស្សនវិជ្ជា និងសមាជិកបម្រុងនៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា