លិខិតមិត្តអ្នកអាន វិវាទពាណិជ្ជកម្ម និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ៖ ជំហរផ្លូវច្បាប់របស់កម្ពុជា លើសកម្មភាពពហិការ និងការអនុវត្តច្បាប់នៅតាមព្រំដែន

នៅក្នុងបរិបទនៃភាពតានតឹងផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការកើនឡើងនៃស្មារតីស្នេហាជាតិ ករណីនៃការធ្វើពហិការទំនិញដោយមហាជន ការរឹតបន្តឹងការអនុវត្តច្បាប់នៅតាមព្រំដែន បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់ដែលតម្រូវឱ្យមានការវិភាគដោយផ្អែកលើការយល់ដឹងពីច្បាប់ និងការពិតជាក់ស្តែង។

---

ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋនិងជាអ្នកវិភាគ យើងត្រូវបំបែកឱ្យច្បាស់រវាង «សិទ្ធិជ្រើសរើសរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ កាតព្វកិច្ចអនុវត្តច្បាប់ផ្ទៃក្នុង និងក្របខណ្ឌពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ»។

១. ស្មារតីជាតិនិយម និងសិទ្ធិជ្រើសរើសរបស់អ្នកប្រើប្រាស់

ការដែលប្រជាពលរដ្ឋសម្រេចចិត្តពហិការទំនិញ គឺជាការបង្ហាញចេញនូវ «សិទ្ធិជ្រើសរើសរបស់អ្នកប្រើប្រាស់» (Consumer Choice) ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសេរីភាពក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្នុងទិដ្ឋភាពនេះការពហិការមិនមែនជាទង្វើដែលកើតចេញពីការស្អប់ខ្ពើមនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «ការឆ្លើយតបដោយសន្តិវិធី» របស់ពលរដ្ឋម្នាក់ៗ ដែលមានបំណងបង្ហាញពីមនសិការស្នេហាជាតិ និងជំហររួម។

នៅពេលដែលពលរដ្ឋជ្រើសរើសគាំទ្រផលិតផលក្នុងស្រុក ពួកគេកំពុងការពារកិត្តិយសជាតិ និងចូលរួមចំណែកលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។ ក្នុងក្របខណ្ឌនៃច្បាប់អន្តរជាតិ សកម្មភាពនេះមិនមែនជាការរើសអើងសញ្ជាតិឡើយ ប៉ុន្តែជាការប្រើប្រាស់សេរីភាពបញ្ចេញមតិ ដែលជាទូទៅស្ថិតក្រៅវិសាលភាពនៃបទប្បញ្ញត្តិរបស់ WTO។

---

២. ការបង្ក្រាបការរត់ពន្ធ៖ នីតិរដ្ឋ និងកាតព្វកិច្ចអធិបតេយ្យ

ការអនុវត្តច្បាប់នៅតាមព្រំដែន មិនមែនជាការតបតនយោបាយនោះទេ ប៉ុន្តែជា«កាតព្វកិច្ចអធិបតេយ្យ» (Sovereign Duty) របស់រដ្ឋឯករាជ្យ។

• សុវត្ថិភាពជាចម្បង៖ ការបង្ក្រាបការរត់ពន្ធ គឺធ្វើឡើងដើម្បីការពារអាយុជីវិត និងសុខភាពរបស់បងប្អូនពលរដ្ឋខ្មែរយើង។ យើងមិនអាចអនុញ្ញាតឱ្យទំនិញដែលគ្មានប្រភពច្បាស់លាស់ គ្មានការត្រួតពិនិត្យគុណភាព និងគ្មានស្តង់ដារអនាម័យ ហូរចូលមកបំផ្លាញសុខភាពរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុកបានឡើយ។ ការអនុវត្តច្បាប់ដ៏ម៉ឺងម៉ាត់នេះ គឺជាការបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់កម្រិតខ្ពស់បំផុតរបស់រដ្ឋចំពោះសុវត្ថិភាពជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។
• ភាពស្របច្បាប់នៃចំណាត់ការ៖ ការបង្ក្រាបនេះអនុវត្តលើ «ទង្វើខុសច្បាប់» (Smuggling) មិនមែនលើសញ្ជាតិណាមួយឡើយ។ យោងតាមមាត្រា XX នៃកិច្ចព្រមព្រៀង GATT របស់ WTO រដ្ឋមានសិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការដាក់ចេញវិធានការការពារ «សីលធម៌សាធារណៈ» (Public Morals) ស្របតាមមាត្រា XX(a) និង «ជីវិត ឬសុខភាពមនុស្ស» ស្របតាមមាត្រា XX(b)។ វិធានការទាំងនេះត្រូវមានលក្ខណៈ «មិនរើសអើង» និង «មិនមែនជាការរឹតត្បិតពាណិជ្ជកម្មក្លែងបន្លំ» (disguised restriction on trade)។

---

៣. អំពើរត់ពន្ធ និងគោលការណ៍ Good Faith

ក្នុងន័យច្បាប់គយអន្តរជាតិ អំពើរត់ពន្ធ (Smuggling) គឺជាការនាំទំនិញចូល ឬចេញ ដោយគេចវេសពីនីតិវិធីគយ ឬឆ្លងកាត់ក្រៅច្រកទ្វារអន្តរជាតិ។ គោលការណ៍ pacta sunt servanda និង good faith តម្រូវឱ្យរដ្ឋសហការគ្នា និងអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងដោយសុចរិតភាព។ ការបិទលំហូរពាណិជ្ជកម្មស្របច្បាប់ ខណៈបន្តទាមទារឱ្យភាគីម្ខាងទទួលខុសត្រូវលើបាតុភូតទីផ្សារងងឹតដែលកើតចេញពីការបិទព្រំដែននោះ អាចបង្កជាសំណួរអំពីភាពសមហេតុផលនៃការអនុវត្តនយោបាយព្រំដែនរបស់ភាគីពាក់ព័ន្ធ។

៤. ក្របខណ្ឌអាស៊ាន និងអធិបតេយ្យភាពផ្ទៃក្នុង

ក្រោមធម្មនុញ្ញអាស៊ាន (មាត្រា ២) រដ្ឋសមាជិកត្រូវគោរព៖

• ការមិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង
• ការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី
• ការគោរពអធិបតេយ្យភាពគ្នាទៅវិញទៅមក។

ការបង្ក្រាបការរត់ពន្ធ គឺជាការអនុវត្ត «អធិបតេយ្យភាពផ្ទៃក្នុង» (domestic jurisdiction) របស់រដ្ឋ ដែលជាគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃច្បាប់អន្តរជាតិ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ទោះជាយ៉ាងណា ការវាយតម្លៃចុងក្រោយនៃវិវាទនេះ ត្រូវផ្អែកលើការពិនិត្យអង្គហេតុ និងមូលដ្ឋានភស្តុតាងជាក់ស្តែង។ ជំហររបស់កម្ពុជាមិនមែនជាការបំពានលើកាតព្វកិច្ច WTO ឡើយ ប៉ុន្តែជាការអនុវត្តសិទ្ធិអធិបតេយ្យក្នុងការការពារនីតិរដ្ឋ និងសុវត្ថិភាពសាធារណៈ។ ក្នុងករណីមានការប្តឹងទៅកាន់វេទិកាអន្តរជាតិ វានឹងតម្រូវឱ្យភាគីទាំងអស់បង្ហាញភាពស្របច្បាប់នៃវិធានការរបស់ខ្លួន ដែលជាដំណើរការមួយដែលកម្ពុជាមានមូលដ្ឋានផ្លូវច្បាប់រឹងមាំក្នុងការការពារ។ ការអនុវត្តនីតិរដ្ឋប្រកបដោយតម្លាភាព និងការបង្ហាញជំហរដោយសន្តិវិធីរបស់ពលរដ្ឋ គឺជាកត្តាគាំទ្រដ៏រឹងមាំសម្រាប់អធិបតេយ្យភាពជាតិ។ យើងនៅតែបន្តប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សហប្រតិបត្តិការដោយស្មើភាព ដើម្បីផលប្រយោជន៍រួមនៃសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិដែលផ្អែកលើច្បាប់៕ 

Opinion / Panhavvuth Long

Lawyer, PAN & Associates Lawfirm