ស្វែងយល់ពីប្រាសាទភិមានអាកាស៖ វិមានសួគ៌កណ្តាលព្រះបរមរាជវាំងបុរាណ

ប្រាសាទភិមានអាកាស គឺជាមរតកស្ថាបត្យកម្មដ៏វិសេសវិសាលមួយ ដែលស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃបរិវេណព្រះបរមរាជវាំងបុរាណ ក្នុងរាជធានីអង្គរធំ ខេត្តសៀមរាប។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ប្រាសាទនេះមិនត្រឹមតែជាសំណង់សក្ការបូជាដ៏ស័ក្តិសិទ្ធិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាទីតាំងដ៏មានសារសំខាន់បំផុត ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជំនឿនៃកំណើតពូជពង្សខ្មែរទៀតផង។

ប្រាសាទភិមានអាកាស បានចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១០ ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ និងត្រូវបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរនៅដើមសតវត្សទី១១ ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី១។ ប្រាសាទនេះសាងសង់ឡើងតាមរចនាបថឃ្លាំង ដែលមានរូបរាងជាសាជីថ្នាក់ៗ តំណាងឱ្យ «ភ្នំព្រះសុមេរុ» ដែលជាទីស្នាក់អាស្រ័យរបស់ពួកទេវតាក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ពាក្យថា «ភិមានអាកាស» មានប្រភពមកពីភាសាសំស្ក្រឹត៖ «វិមាន» ប្រែថា លំនៅឋានរបស់ទេវតា និង «អាកាស» ប្រែថា មេឃ ឬលំហ ដែលមានន័យថា «វិមានដែលអណ្តែតខ្ពស់ត្រដែតលើអាកាស» ឬ «វិមានសួគ៌»។

ជាសំណង់មានលក្ខណៈស្ថាបត្យកម្មដ៏ឆ្នើមក្នុងទម្រង់ជា «ប្រាសាទភ្នំ» តំណាងឱ្យចក្រវាឡ។ ភិមានអាកាសមានរចនាសម្ព័ន្ធរាងសាជី៣ថ្នាក់ កសាងឡើងដោយប្រើថ្មបាយក្រៀមជាគ្រឹះយ៉ាងរឹងមាំ និងមានថ្នាក់ខាងលើបង្អស់ធ្វើអំពីថ្មភក់។ នៅតាមជ្រុងនីមួយៗនៃថ្នាក់ទាំងបី មានតម្កល់រូបចម្លាក់ដំរីយ៉ាងប្រណីត។ ចំណែកឯជណ្តើរឡើងទាំង ៤ ទិស មានភាពចោតខ្លាំង និងលម្អដោយរូបចម្លាក់តោឈរយាមយ៉ាងអង់អាចនៅតាមថ្នាក់នីមួយៗ។

យោងតាមកំណត់ត្រារបស់លោក ជីវ តាក្វាន់ បេសកជនចិនដែលបានមកដល់អង្គរនៅចុងសតវត្សទី១៣ បានបញ្ជាក់ថា នៅផ្នែកខាងលើបង្អស់នៃប្រាសាទ ធ្លាប់មានតួវិមានមាសមួយដ៏ភ្លឺចែងចាំង។ ទោះបីជាបច្ចុប្បន្នផ្នែកខាងលើនេះបានរលុះបាក់បែកច្រើន ប៉ុន្តែស្លាកស្នាមនៃដំបូលកោង បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីភាពផ្ចិតផ្ចង់ និងភាពរុងរឿងនៃសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មនាសម័យនោះ។

លក្ខណៈពិសេសមួយដែលធ្វើឱ្យប្រាសាទភិមានអាកាសមានភាពល្បីល្បាញ គឺរឿងរ៉ាវទាក់ទងនឹងជំនឿការពារព្រះនគរ។ តាមកំណត់ត្រារបស់លោក ជីវ តាក្វាន់ ដដែលបានរៀបរាប់ថា នៅលើកំពូលតួមាសនៃប្រាសាទនេះ គឺជាកន្លែងតម្កល់សិវលិង្គមាស និងជាទីកន្លែងដែល «នាងនាគក្បាលប្រាំបួន» រស់នៅ។ តាមការនិទានតៗគ្នា ជារៀងរាល់យប់ នាងនាគតែងតែកាឡាខ្លួនជាស្រ្តីដ៏ស្រស់ស្អាតម្នាក់ ហើយព្រះមហាក្សត្រខ្មែរត្រូវតែយាងឡើងទៅកាន់ទីនោះ ដើម្បីរួមមេត្រីជាមួយនាងនាគជាមុនសិន ទើបអាចយាងទៅសម្រាកជាមួយមហេសី ឬស្នំដទៃទៀតបាន។ ជំនឿបុរាណនេះសង្កត់ធ្ងន់ថា បើថ្ងៃណាមួយនាងនាគមិនបង្ហាញខ្លួន ឬព្រះរាជាខកខានមិនបានយាងទៅជួបព្រះនាង នោះជាប្រញឹតបង្ហាញថាព្រះនគរនឹងត្រូវជួបគ្រោះភ័យជាពុំខាន។

ក្រៅពីជាកន្លែងសក្ការបូជាតាមបែបព្រហ្មញ្ញសាសនា ភិមានអាកាសគឺជាប្រាសាទជាទីសក្ការៈផ្ទាល់របស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គរ។ នៅជុំវិញប្រាសាទនេះ ក៏មានសំណង់បុរាណសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ដូចជា ស្រះស្រីនិងស្រះប្រុស និងសំណង់ផ្សេងៗជាច្រើនទៀត។

បច្ចុប្បន្ន បរិវេណព្រះបរមរាជវាំងបុរាណ និងប្រាសាទភិមានអាកាស គឺជាចំណុចទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំង។ ភ្ញៀវទេសចរអាចដើរឆ្លងកាត់ទីធ្លាដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ជ្រងំ លាក់ខ្លួនក្រោមម្លប់ឈើធំៗ ឆ្ពោះទៅកាន់ព្រះលានជល់ដំរី និងព្រះលានស្ដេចគម្លង់ ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះ ដើម្បីស្វែងយល់បន្ថែមពីភាពអស្ចារ្យនៃរាជធានីអង្គរធំនាអតីតកាល៕