បណ្ឌិត គិន ភា៖ បញ្ហាប្រឈមនៃបដិវត្តន៍ពណ៌ គឺអស្ថិរភាព​នយោបាយ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងការធ្លាក់ខ្លួនក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល

លោកបណ្ឌិត គិន ភា ប្រធានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃកម្ពុជា នៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា បានលើកឡើងថា បញ្ហាប្រឈមខ្លាំងនៃ បដិវត្តន៍ពណ៌ គឺបង្កឱ្យមានអស្ថិរភាពនយោបាយ មានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងនាំឱ្យប្រទេសជាតិធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលពិបាករើខ្លួនចេញ។

លោកបណ្ឌិត លើកឡើងបែបនេះ នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ ក្នុងឱកាសដែលវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃ​កម្ពុជា នៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា បានរៀបចំវេទិកាភ្នំពេញលើកទី៣ស្តីពី បដិវត្តន៍ពណ៌ និងសណ្ដាប់ធ្នាប់ពិភពលោកដែលកំពុងវិវត្ត៖ បញ្ហាប្រឈមចំពោះអធិបតេយ្យ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ វេទិកាភ្នំពេញលើកទី៣ នឹងធ្វើឡើងមួយថ្ងៃពេញ ដោយមានការចូលរួមជជែកពិភាក្សាពីសាស្រ្តាចារ្យ បណ្ឌិត អ្នកជំនាញនានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងមកពីប្រទេសចិន កូរ៉េខាងត្បូង បង់ក្លាដែស ប៉ាគីស្ថាន ស្រីលង្កា និងប្រទេសរុស្ស៊ីផងដែរ។  

ក្នុងកិច្ចស្វាគមន៍វេទិកា បណ្ឌិត គិន ភា បញ្ជាក់ថា បដិវត្តន៍ពណ៌ មិនត្រឹម​តែបាន​ផ្លាស់ប្តូរ​ទិដ្ឋភាពនយោបាយនៅក្នុងប្រទេស ដែលបដិវត្តន៍​នោះ​បាន​ផ្ទុះ​ឡើងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជះ​ឥទ្ធិពលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ទៅលើការពិភាក្សា​ទូលំ​ទូលា​យ​អំពី​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ការតស៊ូរបស់ប្រជាជនស៊ីវិល អធិបតេយ្យជាតិ​ ឯករាជ្យ ឥទ្ធិពលនៃមហា​អំណាច​ខាងក្រៅ និងសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិ​ផង។ ជាមួយគ្នានេះ គេសម្គាល់​ឃើញមានទស្សនៈចម្រុះជុំវិញ​អត្ថិភាព និងឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍ពណ៌នេះ អ្នកខ្លះ​យល់ថា បដិវត្តន៍ពណ៌​ជាដំណើរការជាធម្មតាក្នុងសង្គម ប្រជាធិបតេយ្យសំដៅលើកកម្ពស់​សេរីភាពនិងយុត្តិធម៌សង្គម​កាន់តែប្រសើរ​ឡើង ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះទៀត​យល់​ថា វាជាឧបករណ៍នយោបាយរបស់មហាអំណាច​ដោយប្រើប្រាស់​អ្នកនយោ​បាយ​ប្រឆាំង​ឬកម្លាំង​មហាជន​ដើម្បីបង្កអស្ថិរភាពនៅក្នុងប្រទេសណាមួយ និងជាបញ្ហាប្រឈមចំពោះ អធិបតេយ្យជាតិ។

លោកបញ្ជាក់បន្តថា ឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍ពណ៌​​បាន​នាំ​ទៅរកការផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយ ​ការ​បង្កើត​បទដ្ឋាន​នយោបាយ​ថ្មី ឬការផ្លាស់ប្តូរមេដឹកនាំថ្មី។ ប៉ុន្តែ អ្វីដែលជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត បដិវត្តន៍ពណ៌​បានបង្ក​អស្ថិរភាព​នយោបាយ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងរហូតដល់នាំប្រទេសជាតិ ឱ្យចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលពិបាករើខ្លួនចេញទៀតផង។ ហេតុនេះ លោកបណ្ឌិត បានសង្កត់ធ្ងន់ពីការលើកយកវេទិកាភ្នំពេញលើកទី៣ឡើងមក ដើម្បីឈ្វេងយល់ពីឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍ពណ៌ និងសួរខ្លួនឯងថា តើប្រជាជាតិនានាអាចការពារអធិតេយ្យរបស់ខ្លួនដោយរបៀបណា ទន្ទឹមគ្នានឹងការបើកចំហដើម្បីការរីកចម្រើន? តើប្រជាធិបតេយ្យអាចរីកចម្រើនដោយរបៀបណា ដោយមិនក្លាយជាឧបករណ៍សម្រាប់ជាឧបាយកលរបស់មហាអំណាចខាងក្រៅ? ។

បន្ថែមពីនេះ លោកបណ្ឌិតថា សណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោកកំពុងវិវត្តបានបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ស្របពេលដែលជវភាពអំណាចមានការផ្លាស់ប្តូរ និងស្របពេលដែលបច្ចេកវិទ្យាកាន់តែកើនឡើងឈានទៅដល់នៃគំនិតអន្តរកម្មរវាងចលនាក្នុងស្រុក និងចរន្តពិភពលោកកាន់តែលេចឡើងច្បាស់។

ហេតុដូចនេះហើយ ទើបវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃកម្ពុជារៀបចំវេទិកានេះឡើងមក ដើម្បីស្វែងយល់​ពីរបៀបដែលបដិវត្តន៍ពណ៌បានប្រឈមនឹងសញ្ញាណបែបប្រពៃណី​អំពី​អធិបតេយ្យ និងថា តើបដិវត្តន៍​ពណ៌​​​​ លើកកម្ពស់ ​​ឬបង្កអស្ថិរភាព​នៃអភិបាលកិច្ច​បែបប្រជាធិបតេយ្យ។ វេទិកានេះនឹងពិនិត្យ​មើលភាព​តាន​តឹងរវាងចលនានយោបាយក្នុងស្រុកនិង​ការឆ្លើយតបរបស់អន្តរជាតិ ដោយ​ឆ្លុះបញ្ចាំងពីផលប៉ះពាល់​នៃ​បដិវត្តន៍ពណ៌ទៅ​លើអភិបាល​កិច្ច​សកល អធិបតេយ្យ​របស់​រដ្ឋ និង​និយាម​អន្តរជាតិដែលកំពុងលេច​ឡើង​នៅក្នុង​សតវត្សរ៍ទី២១នេះ។​​ វេទិកា​មានគោលបំណងសំខាន់៤ ដូចជា ទី១. វិភាគលើ​ជវភាព​នៃ​បដិវត្តន៍​ ពណ៌, ទី២.ស្វែងយល់​ចំណុច​ប្រសព្វគ្នារវាងអធិបតេយ្យ​និងនិយាមអន្តរជាតិ, ទី៣. វាយតម្លៃ​ឥទ្ធិពល​​នៃ​ភូមិសាស្ត្រនយោបាយទៅ​លើសណ្ដាប់ធ្នាប់​ពិភពលោកដែលកំពុង​កើត​ឡើង និងទី៤ ផ្ដល់​គំនិត​អំពី​យុទ្ធសាស្រ្តនិងយន្តការដើម្បីបង្ការបដិវត្តន៍ពណ៌។ នេះបើតាមបណ្ឌិត គិន ភា។

តាមរយៈវេទិកាភ្នំពេញលើកតី៣នេះ លោកបណ្ឌិត គិន ភា ជឿជាក់ថា មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យអ្នកចូលរួមយល់ដឹងច្រើនពីបញ្ហាដែលមាននៅក្នុងដៃប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្ថែទាំងជំរុញឱ្យមានវិធីសាស្រ្តប្រកបដោយ​ភាព​ច្នៃ​ប្រឌិត និងនវានុវត្តន៍​ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមទាំងនោះផងដែរ។ លើសពីនេះ វិទ្យាស្ថាន​ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃកម្ពុជា នៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា នឹងបន្តរៀបចំវេទិកា​ភ្នំពេញនេះជា​បន្ត​បន្ទាប់​ទៀត ដោយលើកយកប្រធានបទល្អៗ ដែលឆ្លើយតបទៅនឹងស្ថានការណ៍​ និង​តម្រូវការតំបន់និងសាកលលោក មកពិភាក្សាបន្តទៀត៕