ស្វែង​យល់​វត្ថុធាតុ សម្រាប់​សាងសង់​​សំណង់​​ផ្សេងៗ​​​របស់បុព្វបុរសខ្មែរ​កាលពី​រាប់ពាន់ឆ្នាំមុន

សំណង់​បុរាណ​មានច្រើនបែប​ទាំង​រូបរាង ទំហំ និងទីតាំង។ ឯកសារស្រាវជ្រាវ​របស់សាស្តាចារ្យ​ ពា្រប ចាន់ម៉ារ៉ា ព្រឹទ្ធបុរស​រង​មហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យា នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រ​សិល្បៈ បាន​លើក​យក​ពី​វត្ថុធាតុ​ដើម្បី​សាងសង់សំណង់​​​ប្រាសាទ​ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ផ្សេង​ៗ​​របស់​បុព្វបុរសខ្មែរ​សម័យបុរាណ​មាន​ដូចជា​​ ឥដ្ឋ ថ្ម ដី ​វត្ថុធាតុ​ដែល​ឆាប់​ពុកផុយ​ដូចជា ឈើ ឫស្សី វល្លិ ​និង​វត្ថុធាតុប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ​ដទៃទៀត។

ដី, ដីឥដ្ឋ, ខ្សាច់

មានសំណង់ខ្លះដូចជាកំពែងប្រាសាទ, កំពែងភូមិលំនៅ, កំពែងក្រុង ឬបន្ទាយ, ថ្នល់ និងទំនប់ ឬ​ខ្នង​បារាយ​ជាដើម គឺគេលើក​ដីពូនឲ្យខ្ពស់និង​បង្ហាប់​ឲ្យណែន ហើយ​ជួនកាល​មាន​ថែមឥដ្ឋ ឬ​ថ្ម​ខ្លះៗ​ក៏មាន។ រីឯគ្រឹះ​សំណង់​ធំៗ មានប្រាសាទ ឬ​ខឿន​អ្វីផ្សេងៗ គេច្រើនក្រាលខ្សាច់ និង​ជួន​កាល​មាន​លាយ​កម្ទេច​ថ្ម ហើយគេបុក​បង្ហាប់​ទៀតផង។

វត្ថុធាតុងាយពុកផុយ

មានសម្ភារៈខ្លះ​ដែលជារុក្ខជាតិដូចជា​ឫស្សី, ផ្តៅ, វល្លិ និង​ស្លឹកផ្សេងៗ​ជាដើម​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ធ្វើជាគ្រឿងសំណង់ដូចសម័យសព្វថ្ងៃដែរ គ្រាន់តែមិន​អាចនៅគង់វង្សបានយូរ។ ចម្លាក់នៅប្រាសាទបាយ័ន្តមានបង្ហាញពីក្រុមជាងកំពុងធ្វើការ​ងារ​​ផ្សេងៗ មានដាប់ ចាំង សែង លី ​ជា​ដើម ហើយក្នុងនោះក៏មានបង្ហាញពីស្បូវដែល​ក្រងរួចប្រើសម្រាប់ប្រក់ខ្លះដែរ។

ឈើ

ប្រភេទឈើខ្លះមានសាច់ឬខ្លឹមជាប់មាំបានល្អ គេយកមកប្រើជាគ្រឿង​ផ្គុំ​ផ្សេងៗ​លើ​សំណង់​បុរាណ​ធ្វើជា​ធ្នឹម, ផ្ចោង, ផ្លាន, ដៃរណែង, ពិតាន, សន្លឹក​ទ្វារ​ជា​ដើម។

តាមអ្នកស្រុកខ្លះនិយាយថា ឈើដែលគេយកមកប្រើជាគ្រឿងសំណង់ជាប់បានយូរមានឈើ​ឪ​ឡោក, ជើង​ចាប​ភ្នំ, តាត្រាវ, គគីរ​ជាដើម។ មកដល់​សព្វថ្ងៃ យើងអាចឃើញមានសំណល់​ឈើ​ខ្លះៗ​ដែរ ដែលគេប្រើលាយជាមួយនឹងថ្មធ្វើជា​ធ្នឹម​, ធ្វើជាពិតាន។ ឯផ្នែកខ្លះ​ទៀត​ពុំ​មាន​សាច់​ឈើ​នៅគង់វង្សដល់សព្វថ្ងៃទេ តែយើងដឹងថាគេប្រើ​ឈើលាយជាមួយថ្មដែរ ដោយ​សារ​ឃើញ​រន្ធ​ដំណាប់​ថ្ម, ជា​គន្លាក់, ចង្អូរ ឬពន្លូញថ្មជាដើម ដែលគេយក​ឈើមក​ភ្ជាប់​ដើម្បីធ្វើជា​គ្រឿងទ្រដំបូល​។

ប្រាសាទបន្ទាយទ័ព​នៅមាន​បន្សល់​ពិ​ដាន​ឈើ​ជាប់​រហូតមកដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​

ដីដុត

សម្ភារៈសំណង់ខ្លះដូចជាឥដ្ឋ, ក្បឿង, ព្រំដំបូល, រងស្បូវ, នាងច្រាល​ជាដើម គឺគេធ្វើឡើងពីដីឥដ្ឋយក​ទៅដុត​ក្នុង​ឡឲ្យឆ្អិន ឡើង​ពណ៌ក្រហម​ព្រឿងៗ។ ឥន្ឋនោះមានទំហំ​តូចធំច្រើន​យ៉ាង និង​ប្រើ​ទៅ​តាមផ្នែកផ្សេងៗនៃសំណង់។ យ៉ាងណាក៏​ដោយ ក៏ឥដ្ឋ​បុរាណនោះ​មាន​ទំហំធំៗ​ជាងឥដ្ឋសម័យ​បច្ចុប្បន្ន។

នៅសម័យមុនអង្គរ គេច្រើនប្រើឥដ្ឋសម្រាប់សាងប្រាសាទនានា។ ចំណែកឯក្បឿងធ្វើ​ពីដីដុត​ដែល​មាន​រាង​ផ្សេងៗ និងប្រើ​ទៅតាមផ្នែកនានានៃដំបូល គឺមានច្រើននៅសម័យអង្គរ ហើយច្រើន​ឃើញ​មាន​ក្បឿង​ស្រទបចេក, ព្រំ​ដំបូល, រងស្បូវ, នាងច្រាលជាដើម។ ក្បឿងនេះខ្លះ​គេ​ដុត​ឲ្យ​ឆ្អិនរឹងមាំល្មមៗ ខ្លះជាប់មាំខ្លាំង និងខ្លះទៀតនៅផ្ទៃខាងក្រៅមាន​ស្រទាប់រលោង​ទៀតផង។

បាយអ

ជាល្បាយផ្សំពីខ្សាច់, កំបោរ និងទឹកឬធាតុអ្វីផ្សេងៗទៀត ប្រើសម្រាប់បូកលើ​ប្រាសាទ ឬ​សំណង់​អ្វី​ផ្សេងៗ។ ប្រាសាទ​ដែល​សាងអំពីឥដ្ឋខ្លះ គេយកបាយ​អទៅបូកពី​លើទាំងខឿន, ជញ្ជាំង, កំពូល និង​ចម្លាក់​ផ្សេងៗ​។

ថ្មភក់

ជាថ្មភ្នំមានគ្រាប់ខ្សាច់ល្អិតៗម៉ត់ ហើយមានពណ៌ប្រផេះ, ពណ៌ក្រហម (ឬផ្កាឈូក) និង​ពណ៌​លឿង​ជា​ដើម​។ ចំពោះប្រាសាទសាងអំពីឥដ្ឋឬថ្មបាយក្រៀម គេប្រើថ្ម​ភក់ធ្វើជាស៊ុមទ្វារ, ស៊ុមបង្អួច, សសរ​ពេជ្រ, ផ្តែរ, ទ្រនាប់​ជណ្តើរ, កាំ​ជណ្តើរ, ព្រះទែន, និងប្រតិមាជាដើម។

ចំពោះប្រាសាទសាងអំពីថ្មផ្សេងៗលាយគ្នា គេច្រើនប្រើថ្មភក់ស្រោបពីខាងក្រៅ និង​ធ្វើ​ជា​គ្រឿង​ផ្គុំ​ផ្សេងៗ​ដែរ។ មកដល់សព្វថ្ងៃ ឃើញមានសេសសល់​កន្លែង​គេដាប់​យកថ្មភក់​កាល​ពី​សម័យ​បុរាណ​ខ្លះៗ​ដែរ ដូចជានៅតំបន់តាប្រាយ៉ា ក្នុងទឹកដីសៀមសព្វថ្ងៃ និងនៅអូរថ្មដាប់ក្បែរ​ជើង​ភ្នំគូលែន​ជាដើម។

ថ្មភក់ដែលគេដាប់យកកាលពីសម័យបុរាណ នៅអូរថ្មដាប់ជិតជើងភ្នំគូលែន ខេត្តសៀមរាប

ថ្មបាយក្រៀម

ជាថ្មនៅក្នុងដីមានសាច់​គ្រាតគ្រើមពណ៌ដូច​ច្រេះ​ដែក ឬពណ៌​ជាំក្រមៅ ខ្លះ​មាន​ប្រហោង​តូចៗ​កញ្ឆេះ​កញ្ជោះ ខ្លះ​មាន​គ្រាប់​ល្អិតៗក្តាំង​ជាប់គ្នា។ គេប្រើថ្មបាយ​ក្រៀម​ធ្វើ​ជា​កំពែង, ខឿន, ជណ្តើរ, ជញ្ជាំង ឬប្រាសាទ​ទាំង​មូល​តែម្តង​ក៏មាន។

យើង​ឃើញ​មានស្លាកស្នាម​នៅ​កន្លែងខ្លះ ដែល​គេគាស់​យកថ្មបាយក្រៀម​ពី​ក្នុង​ដី​កាល​ពី​សម័យ​បុរាណដូចជា​នៅ “ក្រឡឹក​ក្រឡុក” ស្ថិត​នៅ​ខាងជើងតំបន់អង្គរ​ជាដើម។

ថ្មថ្លើម​អណ្ដើក

ជាថ្មមានសាច់​ម៉ត់​រលោងពណ៌ក្រម៉ៅ ហើយជួនកាលមានជាស្រទាប់ៗផងដែលអ្នកខ្លះ​ហៅថា “ថ្ម​ក្តារ​ឈ្នួន”។ ប្រាសាទនៅមុនសម័យអង្គរ គេច្រើន​ប្រើថ្មថ្លើមអណ្ដើកធ្វើជាស៊ុមទ្វារ, ទ្រនាប់​ជណ្តើរ និង ព្រះទែនជាដើម។

ថ្មពពុះ

ជាថ្មពណ៌ប្រផេះ​មានរន្ធតូចៗ​ពាសពេញ ដែលហៅតាមបារាំងថា​ថ្មបាសាល់។ នៅ​សម័យ​មុន​អង្គរ មានប្រាសាទខ្លះគេប្រើថ្មពពុះធ្វើប្រាសាទទាំងមូល​តែម្តង ដូចជា​អាស្រមមហាឫស្សីនៅ​ខេត្តតាកែវ និង​គុក​ព្រះធាតុ​នៅភ្នំហាន់ជ័យខេត្តកំពង់ចាមជាដើម។

ប្រាសាទអាស្រមមហាឥសី (ភ្នំដា អង្គរបុរី)

ថ្មផ្សេងៗ

ក្រៅអំពីថ្មប៉ុន្មានប្រភេទខាងលើដែលគេយកមកធ្វើជាគ្រឿងសាងសង់​ប្រាសាទ គឺមាន​ថ្ម​ប្រភេទ​ខ្លះ​ទៀត​ដែលនៅជាប់នឹងភ្នំ គេដាប់ឲ្យចេញជារាងខឿនប្រាសាទ ទើប​យក​ថ្មភក់​ទៅ​ស្រោប​ពីក្រៅ​មួយ​ជាន់​ទៀត ដូចជានៅប្រាសាទភ្នំបាខែងជា​ដើម​។

ដែក

សម្ភារៈធ្វើពីដែកដែលគេ​យកមកប្រើប្រាស់ជាគ្រឿងសំណង់​ផ្សេងៗគឺពុំមានអ្វីធំដុំប៉ុន្មានទេ ឃើញ​មាន​តែ​ដែក​រាង​ដូច​កន្ទុយ​ត្រី ឬរាងជា​អង្កត់​ភ្ជាប់​កំណាត់​ដែក​ខ្លីនៅចុងសងខាង​ប្រើសម្រាប់តថ្ម​ខ្លះៗ​ឲ្យជាប់គ្នា។

វត្ថុធាតុផ្សេងៗខាងលើនេះ ជួនកាលគេប្រើលាយចម្រុះចូលគ្នាក៏មាន ឬខ្លះប្រើថ្ម​បាយ​ក្រៀម​លាយ​ជាមួយ​ឥដ្ឋតែប៉ុណ្ណោះ​។ ឯខ្លះប្រើថ្មភក់លាយជាមួយឥដ្ឋ និងខ្លះទៀតប្រើថ្មបាយ​ក្រៀម​លាយ​ថ្មភក់​ក៏​មាន។ ពិសេសប្រាសាទធំៗមាន​ខឿន​ច្រើន​ថ្នាក់ ដែលមើលទៅឃើញ​ហាក់​ដូចជា​ប្រើ​សុទ្ធ​តែ​ថ្មភក់​ តាមពិតនៅផ្នែកខាងក្នុងប្រាសាទខ្លះគេពូន​ដីលាយ​ខ្សាច់ ឬកម្ទេចថ្ម ហើយ​យកថ្មបាយ​ក្រៀម​មក​រៀបឲ្យចេញជាខឿនព័ទ្ធពីក្រៅ ទើប​ប្រើថ្មភក់ស្រោបពីក្រៅបង្អស់ និង​រចនា​ចេញ​ជា​ប្រាសា​ទាំង​មូល​ឡើង។

ប្រាសាទបាគង ស.វ.ទី៩ មានខឿនរៀបពីថ្មបាយក្រៀមនៅខាងក្នុងហើយ​ស្រោប​ថ្មភក់​ពី​ខាង​ក្រៅ