ល្បឿនសេដ្ឋកិច្ច និងការប្រកួតពិតប្រាកដរវាងកម្ពុជា និងថៃ

នៅពេលមនុស្សនិយាយអំពីការប្រកួតប្រជែងរវាងកម្ពុជា និងថៃ ការពិភាក្សាជាញឹកញាប់តែងតែត្រឡប់ទៅរកប្រធានបទចាស់ៗដូចជា បញ្ហាព្រំដែន ប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬការប្រៀបធៀបកម្រិតសម្បត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ ប៉ុន្តែការមើលបែបនោះ គឺមើលឃើញតែផ្ទៃខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនអាចបង្ហាញភាពពិតជ្រាលជ្រៅនៃអ្វីដែលកំពុងកើតមានឡើងនោះទេ។ អ្វីដែលកំពុងកើតឡើងពិតប្រាកដ មិនមែនជាការប្រកួតអំពីទំហំ ឬអំណាចទេ ប៉ុន្តែជាការប្រកួតនៃ “ល្បឿនសេដ្ឋកិច្ច” ដែលបង្ហាញពីថាមពលនៃការផ្លាស់ប្តូរ និងសមត្ថភាពក្នុងការរីកចម្រើន។

ជាទូទៅ ការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចតែងផ្អែកលើសូចនាករដែលឈរ៖ ទំហំ GDP ចំណូលមធ្យមមនុស្សម្នាក់ បរិមាណនាំចេញ ឬទំហំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ ទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ ប៉ុន្តែវាប្រាប់ថា “មានអ្វីខ្លះ” មិនមែន “បានមកដល់ទីនេះដោយរបៀបណា” ឬ “កំពុងផ្លាស់ទីលឿនប៉ុនណា” នោះទេ។ ការវាស់វែងសេដ្ឋកិច្ចតាមទ្រព្យសម្បត្តិសរុប គឺដូចជាការវាស់ការប្រកួតរត់មួយ ដោយមើលតែអ្នកឈ្នះចុងក្រោយ ប៉ុន្តែមិនដឹងថាអ្នកណាចាប់ផ្តើមពីណា ឬអ្នកណាកំពុងរត់ឡើងភ្នំ។

ហេតុនេះហើយ គំនិតនៃ “ល្បឿនសេដ្ឋកិច្ច” ក្លាយជាគន្លឹះសំខាន់។ វាមិនសួរថាប្រទេសណាមានច្រើនជាងគេនោះទេ ប៉ុន្តែសួរថា ប្រទេសណាកំពុងកសាងខ្លួនបានលឿនជាងគេ។ វាវាស់ល្បឿននៃការបង្កើតសមត្ថភាព ស្ថាប័ន ជំនាញ និងទំនុកចិត្ត។ វាមើលទៅលើចលនានៃការផ្លាស់ប្តូរ មិនមែនតែចំណុចចុងក្រោយ។

នៅពេលយើងមើលតាមកញ្ចក់នេះ ការប្រៀបធៀបរវាងថៃ និងកម្ពុជា ប្រែរូបរាងទាំងស្រុង។

ប្រទេសថៃមានប្រវត្តិនៃការអភិវឌ្ឍន៍យូរជាង ៣សតវត្សរ៍។  ប្រទេសនេះបានទទួលអត្ថប្រយោជន៍ពីស្ថិរភាពនយោបាយ ការប្រមូលផ្តុំស្ថាប័ន និងការបង្កើតទ្រព្យសម្បត្តិជាបន្តបន្ទាប់។ ជាយូរមកហើយ ថៃបានបង្កើតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ មនុស្សធនធាន ប្រព័ន្ធឧស្សាហកម្ម និងឥទ្ធិពលតំបន់យ៉ាងរឹងមាំ។ ទោះបីមានភាពរំខាននយោបាយនៅពេលខ្លះក៏ដោយ ប្រទេសថៃនៅតែឈរលើមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ជ្រៅជាងគេមួយនៅក្នុងតំបន់។

ផ្ទុយទៅវិញ កម្ពុជា មានប្រវត្តិខុសគ្នាខ្លាំង។ ការចាប់ផ្តើមសម័យទំនើបរបស់កម្ពុជាមិនមែនកើតឡើងមុនសតវត្សរ៍ទេ ប៉ុន្តែទើបតែប្រហែល ២៥ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ការបំផ្លាញសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងបញ្ញាជាតិ ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម បានបំបាត់មូលដ្ឋានគ្រប់យ៉ាង។ ពេលសន្តិភាពមកដល់ កម្ពុជា មិនមែនកំពុងស្ដារឡើងវិញពីការខូចខាតធម្មតា ប៉ុន្តែកំពុងស្ថាបនា​ជាតិឡើងវិញពីសូន្យ។

ក្នុងបរិបទនេះ ការរីកចម្រើនរបស់កម្ពុជាក្នុងរយៈពេល ២៥ ឆ្នាំចុងក្រោយ មិនមែនជារឿងធម្មតាទេ ប៉ុន្តែជារឿងគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល។ ប្រទេសបានសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ធ្វើឱ្យទីក្រុងរីកចម្រើន បង្កើតឧស្សាហកម្ម និងបណ្តុះជំនាន់អ្នកជំនាញថ្មី។ កម្ពុជាបានផ្លាស់ប្តូរពីស្ថានភាពរស់រានមានជីវិត មកជាអ្នកចូលរួមសកម្មក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែមួយជំនាន់ប៉ុណ្ណោះ — អ្វីដែលប្រទេសជាច្រើនចំណាយពេលរាប់សតវត្សរ៍។

ទោះជាយ៉ាងណា ការប្រៀបធៀបនៅតែបន្ត។ ចំណូលមធ្យមរបស់ថៃនៅតែខ្ពស់​ ​។ ប៉ុន្តែការវាស់វែងបែបនេះមើលរំលងអថេរដ៏សំខាន់មួយគឺ “ពេលវេលា”។ ប្រទេសដែលមានពេល ៣០០ ឆ្នាំសម្រាប់បង្កើតទ្រព្យសម្បត្តិ តែងតែឃើញថាខ្លួនមានអត្ថប្រយោជន៍ជាងប្រទេសដែលមានត្រឹម ២៥ ឆ្នាំ។ សំណួរពិតប្រាកដមិនមែនថា “នរណារកបានច្រើនជាង” ប៉ុន្តែ “នរណាកំពុងខិតជិតលឿនជាងគេ”។

ហើយត្រង់នេះហើយដែលគំនិតអំពី “ល្បឿនសេដ្ឋកិច្ច” ក្លាយជារឿងដែលធ្វើឲ្យមិនស្រួលចិត្ត។ នៅពេលប្រទេសតូចមួយចាប់ផ្តើមរត់លឿន អារម្មណ៍គំរាមកំហែងអាចកើតឡើងចំពោះអ្នកដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅជួរមុខ។ ការប្រកួតមិនមែនជារឿងអរូបីទៀតទេ ប៉ុន្តែបង្ហាញខ្លួនក្នុងការវិនិយោគ ពលកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងឥទ្ធិពលតំបន់។ នៅពេលនោះ ភាពតានតឹងអាចកើតឡើង មិនមែនដោយសារកំហឹង ប៉ុន្តែដោយសារភាពមិនសុខចិត្តចំពោះការផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាច។

ទស្សនៈនេះបង្ហាញថា ភាពតានតឹងមួយចំនួនរវាងកម្ពុជា និងថៃ អាចមិនមែនកើតពីប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែពីការផ្លាស់ប្តូរឌីណាមិកសេដ្ឋកិច្ច។ នៅពេលការប្រកួតកាន់តែជិតស្និទ្ធ សមត្ថភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ ឬពន្យារល្បឿនរបស់អ្នកដទៃ ក៏អាចក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយដែរ។

យ៉ាងណាមិញ នេះគឺជាឱកាសដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់កម្ពុជា។ ការលូតលាស់លឿនមិនមែនជាការធានានៃជោគជ័យយូរអង្វែងទេ។ ល្បឿនដែលគ្មានទិសដៅ អាចនាំទៅរកការខាតបង់រចនាសម្ព័ន្ធ ភាពមិនស្មើគ្នា និងការរីកចម្រើនមិនស្មើភាព។ ដំណាក់កាលបន្ទាប់សម្រាប់កម្ពុជា គឺមិនមែនបង្ហាញថាអាចរត់លឿនប៉ុណ្ណា ប៉ុន្តែត្រូវបង្ហាញថាអាចបំលែងល្បឿននោះទៅជាស្ថិរភាពបានយ៉ាងដូចម្តេច។

វាមានន័យថា ត្រូវពង្រឹងស្ថាប័នជាតិ ទាំងរដ្ឋ និងឯកជន បង្កើតខ្សែសង្វាក់តម្លៃក្នុងស្រុក បណ្តុះសហគ្រិនជាតិ និងធានាថាការលូតលាស់នាំមកនូវផលប្រយោជន៍សម្រាប់សង្គមទាំងមូល មិនមែនសម្រាប់មនុស្សតិចតួច។ វាត្រូវការភាពជឿជាក់លើខ្លួនឯង និងចក្ខុវិស័យវែងឆ្ងាយ។

នៅចុងក្រោយ សំណួរមិនមែនថា កម្ពុជាអាច “តាមទាន់” ថៃឬអត់ទេ។ សំណួរពិតប្រាកដគឺ ថាតើកម្ពុជាអាចរក្សាល្បឿន បំលែងវាទៅជាស្ថាបត្យកម្មសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ និងបង្កើតអនាគតដែលមានគុណភាព និងស្ថិរភាពឱ្យប្រជាជនខ្លួនបានឬអត់។

ហើយនៅពេលនោះ ប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងមិនចងចាំថា នរណាចាប់ផ្តើមមុនទេ ប៉ុន្តែនឹងចងចាំថា នរណាអាចផ្លាស់ប្តូរខ្លួនឯងបានល្អបំផុត។

​

លោក ដេវីដ វ៉ាន់ (David Van)
ជាអ្នកជំនាញ​ ក្នុងវិស័យការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍភាពជាដៃគូរដ្ឋ–ឯកជន (PPP) ការកំណត់យុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយសាធារណៈ និងហិរញ្ញវត្ថុចម្រុះ (Blended Finance) ព្រមទាំងការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពធនធានមនុស្ស និងជំនាញវិជ្ជាជីវៈ (TVET)។

លោកមានបទពិសោធន៍ជាង ៤០ ឆ្នាំ ក្នុងការប្រឹក្សា និងដឹកនាំគម្រោងជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាល ស្ថាប័នអន្តរជាតិ និងក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ ក្នុងការកសាងសេដ្ឋកិច្ចមានភាពធន់ ទំនើប និងមានសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង។

លោកដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍគោលនយោបាយសាធារណៈជាច្រើន រួមមាន កម្មវិធីដៃគូរដ្ឋ–ឯកជន ការកែទម្រង់យុទ្ធសាស្ត្រពាណិជ្ជកម្ម ការលើកកម្ពស់វិនិយោគ និងការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ លោកក៏ជាអ្នកផ្តល់យោបល់ជាប្រចាំអំពីប្រធានបទសេដ្ឋកិច្ចភូមិសាស្ត្រ ការប្រែប្រួលហិរញ្ញវត្ថុសកល និងយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។

ជាមួយបទពិសោធន៍ធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាល ក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ និងស្ថាប័នអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ លោក David Van ត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាសម្លេងសំខាន់មួយក្នុងការបកស្រាយ និងបម្លែងគំនិតសេដ្ឋកិច្ចស្មុគស្មាញឱ្យក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រអនុវត្តបាន ពិតប្រាកដ និងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍជាតិ៕