អរិយធម៌ ចិន ៥ សម័យកាល ធ្លាប់ល្បីល្បាញ និង រុងរឿងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ

ចិនក៏មិនខុសពីប្រទេសដទៃលើពិភពលោក តែងមានអរិយធម៌ជារបស់ខ្លួន បន្តពីសម័យកាលមួយទៅមួយទៀត ជាច្រើនជំនាន់។

ទោះ​យ៉ាងណា ​ក្នុង​នោះ ​ចិន​ក៏មាន ៥ សម័យកាល ធ្លាប់​ល្បីល្បាញ​ខ្លាំង និង​ចារ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដល់​សព្វថ្ងៃ។

១​ ប្រទេស​ចិន​បុរេប្រវត្តិ

ដើមកំណើត​នៃ​អរិយធម៌​ចិន​មាន​កាល​បរិច្ឆេទ​ត្រឡប់​ទៅ​យុគសម័យ Paleolithic នៅពេលដែល Homo Erectus រស់​នៅ​ក្នុងតំបន់នេះជាងមួយលានឆ្នាំមុន។ ទីតាំងបុរាណវត្ថុមួយនៅខេត្ត Shanxi មាន​អាយុកាល​ប្រហែល ១.២៧ លាន​ឆ្នាំ។ បន្ទាប់មក​បាន​មក​ដល់​យុគថ្ម​រំលីង​ដែល​បាន​មក​ដល់​ប្រហែល ១០,០០០ មុន​គ្រិស្ត​សករាជ ហើយ​មាន​ភស្តុតាង​នៃ​កសិកម្ម millet (ស្មៅ​ប្រពៃណី) របស់​ចិន ហើយ​សូម្បី​តែ​ការ​តាំង​ទីលំនៅ​នៅ​តាម​ដងទន្លេ Yangtze ដ៏​ល្បីល្បាញ​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​មាន​អាយុកាល​ប្រហែល ៨,០០០ ឆ្នាំ។ នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​ចុងក្រោយ​នៃ​យុគសម័យ​យុគថ្មរំលីង ការ​បង្កើត​អរិយធម៌​ទន្លេ​លឿង​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​បង្កើត​វប្បធម៌ Yangshao ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​បាន​ផ្ដល់​ទីតាំង​សំខាន់ៗ​បំផុត​ពី​សម័យកាល។

២ អរិយធម៌ដំបូង

អរិយធម៌​ចិន​ដើម​រួម​មាន​រាជវង្ស Xia ដែលបន្តពីប្រហែលឆ្នាំ ២១០០ មុន​គ.ស រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៦០០មុន​គ្រឹស្ត​សករាជ ហើយត្រូវបាន​ពិពណ៌នា​នៅក្នុង​កំណត់ត្រា​បុរាណ​របស់​មហា​ប្រវត្តិ​វិទូ ដែល​គ្រឿង​ស្មូន និង​សំបកត្រូវបានជីកកកាយដែលជាកម្មសិទ្ធិនៃសម័យកាលនេះ។ បន្ទាប់មក​វាត្រូវ​បានបន្ត​ដោយរាជវង្ស Shang ដែលមានតាំងពីឆ្នាំ ១៦០០-១០៤៦ មុនគ.ស។ ឆ្អឹង Oracle ត្រូវ​បានរក​ឃើញ​ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ដែលមាន​កំណត់ត្រា​ទស្សន៍ទាយ​ចារឹក​នៅ​លើ​វា។ ការ​ចាប់ផ្តើម​នៃ​រាជវង្ស​ចូវ​ត្រូវ​បាន​គេ​ឃើញ​ជា​សាក្សីនៅក្នុងឆ្នាំ ១០៤៦ដល់ ២៥៦ មុនគ.ស ដែល​ពិតជា​បាន​លេច​ឡើង​នៅក្នុងជ្រលងទន្លេលឿង ហើយពួកគេ​បាន​ចាប់ផ្ដើម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ខ្លួន​ក្រោម​ប្រព័ន្ធ​ពាក់កណ្តាលសក្តិភូមិ។ រដូវផ្ការីក និងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ ឬ​សម័យសង្គ្រាមបាន​មើលឃើញការបញ្ចូលដោយមេដឹកនាំយោធាក្នុងតំបន់ ហើយប្រព័ន្ធទំនើបរបស់ Sheng និង Xian បាន​ផុស​ឡើង​នៅក្នុងប្រទេស។

៣ រាជវង្ស​ចិន

រាជវង្ស​ដើមដំបូង​បំផុត​គឺ​រាជវង្ស Qin ដែល​កើត​ពី​ឆ្នាំ ២២១-២០៦ មុន​គ.ស។ នៅក្នុងនេះ ស្ដេច​បាន​បង្ក្រាប​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​ទឹកដី​កំណើត​ចិនហាន ហើយ​បង្រួបបង្រួម​ពួកគេ​នៅ​ក្រោម​រដ្ឋាភិបាល​ស្របច្បាប់​កណ្ដាល។ រាជវង្ស​មួយ​ទៀត​គឺ រាជវង្ស​ហាន ហើយ​សម័យកាល​របស់​វា​មាន ២០២ មុន​គ.ស – ២២០ គ.ស។ នេះ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​យុគ​មាស​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចិន ដែល​ពិត​ជា​បាន​បង្រួបបង្រួម​គ្រឹះ​នៃ​ប្រទេស​ចិន។ សម័យ​រាជវង្ស Xin បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅ​ក្រោយគ្រិសរាជ ហើយ​​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា ​ជា​រាជវង្ស​ដែល​មាន​អាយុកាល​ខ្លី ប៉ុន្តែ​កំណែ​ទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​ជាច្រើន​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនេះ។ រាជវង្ស​សំខាន់ៗ​ផ្សេង​ទៀត ​ដែល​បន្តបន្ទាប់​គឺ រាជវង្ស​ជិន រាជវង្ស​ខាងជើង និង​ខាងត្បូង រាជវង្ស​ស៊ុយ រាជវង្ស​ថាង រាជវង្ស​ប្រាំ និង​នគរ​ដប់ រាជវង្ស​យាន ហើយ​ទីបំផុត​វា​ឈាន​ដល់​រាជវង្ស​ឈីង។

៤ បដិវត្តស៊ីនហៃ

បដិវត្ត Xinhai ត្រូវ​បា​នគេស្គាល់ថា ជាបដិវត្តន៍ចិន ឬបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩១១ ដែលបានទម្លាក់​រាជវង្សអធិរាជចុងក្រោយរបស់ប្រទេសចិន ហើយនោះគឺជារាជវង្ស Qing ។ កាលណោះវា​នាំ​ទៅ​ដល់ការ​បង្កើតសាធារណរដ្ឋចិន។ បដិវត្តន៍បានឃើញការ​បះបោរ​ជា​ច្រើន ហើយ​ការបះបោរ និង​ចំណុច​របត់​សំខាន់​នៃ​ចលនា​នេះ​គឺ​ការ​បះបោរ Wuchang ដែល​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​គ្រប់គ្រង​ខុស​នៃ​ចលនា​ការពារ​ផ្លូវដែក។ សម័យកាលនោះ គេ​ក៏មើល​ឃើញ​ថា សាធារណរដ្ឋ​ចិន​នៅ​តៃវ៉ាន់ (ឬ Formosa) និង​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន​ម្នាក់ៗ​ ចាត់​ទុក​ខ្លួន​ឯង​ថា​ជា​អ្នក​ស្នង​តំណែង​ពិត ​នៃ​បដិវត្ត Xinhai។

៥ តៃវ៉ាន់​ទំនើប និង ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន

សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន​ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​កងទ័ព​ជប៉ុន​ចុះ​ចាញ់​នៅ​ដីគោក និង​តៃវ៉ាន់ បន្ទាប់​ពី​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី២ ហើយ​បន្ទាប់​ពី​នោះ គោលបំណង​សំខាន់ ​គឺ​ដើម្បី​មើលថែ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​តៃវ៉ាន់។ មាន​គម្រោង​អន្តរជាតិ​ជាច្រើន បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅក្នុង​ដីគោក ហើយ​តៃវ៉ាន់​ក៏​បាន​អភិវឌ្ឍ​ទៅ​ជា​មហាអំណាចពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិដ៏សំខាន់មួយ។ ក្រោយ​មក​ទៀត ក៏​មាន​ទុន​បម្រុង​រូបិយប័ណ្ណ​បរទេស​ខ្ពស់​ បំផុត​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក៕

ប្រែសម្រួល៖ សាង ស្រីល័ក្ខ

ចុចអាន៖រឿងសោកសង្រេងពីក្រោយបំណែកឆ្អឹង ប៉ាវចិន រាយប៉ាយពេញប្រទេស ដោយសារតែគេឈ្លានពានផ្នូរ

ចុចអាន៖តើ ប៉ាវចិន ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិត មានមុខមាត់ខ្មៅ និងចំណិតលោកខែលើថ្ងាស ដូចភាពយន្តសម្ដែងបច្ចុប្បន្ន ?