ព័ត៌មានអន្ដរជាតិ

កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់៖ ពីការចាប់ផ្តើមសម្រាប់សន្តិភាព ឈានដល់ភាពចម្រូងចម្រាសជាសកល

បានផុស

១ year មុន

នៅ

ថ្ងៃអង្គារ ២២ មេសា ២០២៥

ដោយ

Chheang

កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលឥឡូវនេះជាបញ្ហានៃការកើនឡើងភាពតានតឹងផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយនិងកិច្ចចរចាអន្តរជាតិ បានចាប់ផ្តើមជាង៦ទសវត្សរ៍មុនមកម៉្លេះ ក្រោមរូបភាពអភិវឌ្ឍខុសដាច់គ្នាទាំងស្រុងរវាងបច្ចុប្បន្ន និងអតីតកាល ខណៈដំបូងឡើយវាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិភាពមួយជាមួយលោកខាងលិចតែប៉ុណ្ណោះ។

សូមចុច Subscribe Channel Telegram កម្ពុជាថ្មី ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មានថ្មីៗទាន់ចិត្ត

មហិច្ឆតានុយក្លេអែររបស់អ៊ីរ៉ង់ បានចាប់ផ្ដើមឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៧ នៅពេលដែលខ្លួនបានចូលរួមកម្មវិធី «Atoms for Peace» ដែលឧបត្ថម្ភដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរស៊ីវិលជាមួយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន អ៊ីរ៉ង់បានទទួលជំនួយបច្ចេកទេស ហើយនៅឆ្នាំ១៩៦៧ មានម៉ាស៊ីនរ៉េអាក់ទ័រស្រាវជ្រាវដំបូងរបស់ខ្លួនដែលបានដំឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យតេហេរ៉ង់ ដែលដំណើរការដោយសារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមដែលបន្សុទ្ធរួច ក្រោមការផ្គត់ផ្គង់ដោយអាមេរិក។

ប្រតិបត្តិការនេះបានបន្តដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ដោយអ៊ីរ៉ង់ក្រោមការដឹកនាំរបស់អធិរាជ Shah Mohammad Reza Pahlavi បានគូសបញ្ជាក់អំពីផែនការមហិច្ឆិតាក្នុងការសាងសង់ម៉ាស៊ីនរ៉េអាក់ទ័រថាមពលនុយក្លេអ៊ែររហូតដល់ ២០គ្រឿង រួមជាមួយនឹងសមត្ថភាពចម្រាញ់សារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូម។ នៅឆ្នាំ១៩៧០ អ៊ីរ៉ង់បានផ្តល់សច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញាមិនរីកសាយភាយនុយក្លេអ៊ែរ (NPT) ដោយប្តេជ្ញាអភិវឌ្ឍនុយក្លេអ៊ែរដោយសន្តិវិធីក្រោមការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ។

ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ បដិវត្តអ៊ីស្លាមឆ្នាំ១៩៧៩ បានផ្លាស់ប្តូរការអភិវឌ្ឍនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ ការគាំទ្ររបស់លោកខាងលិចបានបញ្ឈប់ គម្រោងដែលកំពុងបន្តត្រូវបានបង្កក ហើយកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពច្របូកច្របល់។ ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ អ៊ីរ៉ង់បានស្វែងរកការកសាងសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនឡើងវិញ ដោយងាកទៅរកប្រទេសដូចជា ប៉ាគីស្ថាន រុស្ស៊ី និង ចិន សម្រាប់ជំនួយកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ។

ការយកចិត្តទុកដាក់របស់ពិភពលោក បានផ្ដោតទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ នៅពេលដែលក្រុមប្រឆាំងដែលត្រូវបាននិរទេសខ្លួន បានបង្ហើបឲ្យដឹងពីព័ត៌មាននៃរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរសម្ងាត់របស់អ៊ីរ៉ង់នៅទីក្រុង Natanz និងទីក្រុង Arak។ ការលាតត្រដាងទាំងនេះ បានបង្កឲ្យមានការស៊ើបអង្កេតដោយទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ (IAEA) និងនាំឲ្យមានការសង្ស័យកាន់តែខ្លាំងឡើងលើចេតនារបស់អ៊ីរ៉ង់។ ការរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់ បានធ្វើឲ្យមានការព្រួយបារម្ភថា ក្រុងតេហេរ៉ង់កំពុងតែបន្តផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្រោមរូបភាពបន្លំជាកម្មវិធីស៊ីវិល។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំមកនេះ កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់បានក្លាយជាចំណុចសំខាន់នៃភាពតានតឹងការទូត ការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងការចរចាកម្រិតខ្ពស់ ដោយក្នុងនោះអ្វីដែលគួរឲ្យយកចិត្តទុកដាក់គឺសន្ធិសញ្ញានុយក្លេអ៊ែរ JCPOA (Joint Comprehensive Plan of Action) ឆ្នាំ២០១៥ជាមួយមហាអំណាចពិភពលោកចំនួន៦ មានដូចជា អាមេរិក អង់គ្លេស បារាំង ចិន រុស្ស៊ី និងអាល្លឺម៉ង់។ អ៊ីរ៉ង់បានយល់ព្រមកំណត់កម្រិតសកម្មភាពនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន និងអនុញ្ញាតឲ្យមានការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិដ៏រឹងមាំជាថ្នូរនឹងការបន្ធូរបន្ថយទណ្ឌកម្ម។

យ៉ាងណាមិញ កិច្ចព្រមព្រៀងបានដួលរលំនៅពេលដែលអាមេរិកដកខ្លួននៅឆ្នាំ២០១៨ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ ដោយបានអនុវត្តទណ្ឌកម្មធ្ងន់ធ្ងរឡើងវិញលើទីក្រុងតេហេរ៉ង់។

មកទល់នឹងបច្ចុប្បន្ននេះ កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ឥឡូវកំពុងឈានទៅមុខក្នុងល្បឿនដ៏លឿនមិនធ្លាប់មាន។ អ៊ីរ៉ង់កំពុងបង្កើនសារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមរហូតដល់កម្រិតភាពសុទ្ធ ៦០% ខណៈកម្រិតគ្រោះថ្នាក់ដែលអាចផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានគឺ ៩០%។ យោងតាម IAEA ពេលនេះអ៊ីរ៉ង់មានសម្ភារៈគ្រប់គ្រាន់ហើយ ហើយបើបន្តបែបនេះទៀត នោះអ៊ីរ៉ង់នឹងអាចផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរជាច្រើនគ្រាប់។

ថ្វីត្បិតមានការខិតខំប្រឹងប្រែងពីសំណាក់សហរដ្ឋអាមេរិក មហាអំណាចអឺរ៉ុប និង IAEA ដើម្បីចាប់ផ្តើមកិច្ចសន្ទនាប្រកបដោយអត្ថន័យឡើងវិញក៏ដោយ ក៏កិច្ចពិភាក្សាបានជាប់គាំង។ អ៊ីរ៉ង់ទទូចថា កម្មវិធីរបស់ខ្លួននៅតែមានលក្ខណៈសន្តិភាព ប៉ុន្តែសហគមន៍អន្តរជាតិនៅតែមិនជឿជាក់ ជាពិសេសនៅពេលដែលក្រុងតេហេរ៉ង់បង្កើនសមត្ថភាពមីស៊ីលរបស់ខ្លួន និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងការពារជាតិកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយរុស្ស៊ី និង ចិន៕

ដោយ៖ ឈាង