ព័ត៌មានអន្ដរជាតិ

អ្នកជំនាញបារម្ភពីសេដ្ឋកិច្ចបង់ក្លាដែស ដែលប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ

បានផុស

៧ ខែ មុន

នៅ

ថ្ងៃពុធ ២៤ កញ្ញា ២០២៥

ដោយ

ជាង ១ ឆ្នាំក្រោយបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលទម្លាក់លោកស្រី សេក ហាស៊ីណា (Sheikh Hasina) ចេញពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្រ្តីបង់ក្លាដែស សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសនេះបន្តស្ថិតនៅក្នុងវិបត្តិអូសបន្លាយ។ យោងតាមការវាយតម្លៃដែលចេញផ្សាយដោយធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) សេដ្ឋកិច្ចរបស់បង់ក្លាដែស កំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនាពេលថ្មីៗ។

ការវាយតម្លៃរបស់ ADB បានកត់សម្គាល់ថា សសរស្តម្ភទាំង ៣ នៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់បង់ក្លាដែស ដែលរួមមានវិស័យធនាគារ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុមិនមែនធនាគារ (NBFIs) និងទីផ្សារភាគហ៊ុន ត្រូវបានជាប់គាំងនៅក្នុងអស្ថិរភាព ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលរបស់មេដឹកនាំបណ្ដោះអាសន្នលោក Muhammad Yunus ប្រឹងប្រែងក្នុងការធ្វើអ្វីៗឱ្យវិលទៅរកភាពប្រក្រតីឡើងវិញក៏ដោយ។

បង់ក្លាដែស បានជាប់បញ្ហាដ៏អាក្រក់ដដែលៗ ដែលរួមមានបញ្ហាកម្ចីដែលខកសំណង ឬសងមិនរួច (Defaulted Loans) កម្សោយបទប្បញ្ញត្តិ ឥទ្ធិពលនយោបាយ អំពើពុករលួយ និងចំនួនច្រើននៃក្រុមហ៊ុនដែលមានហានិភ័យហិរញ្ញវត្ថុ។ កត្តាទាំងអស់នេះ បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនច្បាស់លាស់ ដែលនាំឱ្យមានភាពមិនច្បាស់លាស់អំពីអនាគត ខណៈបង់ក្លាដែសកំពុងត្រៀមរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំថ្មីនៅឆ្នាំក្រោយ។

ទាំងនេះគឺជាស្ថានភាពនៃសសរស្តម្ភទាំង ៣ នៃសេដ្ឋកិច្ចបង់ក្លាដែស៖

វិស័យធនាគារជាប់គាំងក្នុងបញ្ហាឥណទានខកសំណង

អ្នកជំនាញផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុបានកត់សម្គាល់ថា គោលនយោបាយដ៏ធូររលុងជាច្រើនឆ្នាំ ការជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយ និងអំពើពុករលួយ បានធ្វើឱ្យវិស័យធនាគារបង់ក្លាដែសធ្លាក់ចូលទៅក្នុងបន្ទុក ដោយសារតែបញ្ហាកម្ចីមិនអាចសង។ នេះបើតាមការរាយការណ៍របស់កាសែត Dhaka Tribune។ យោងតាមការប៉ាន់ស្មានពីធនាគារកណ្ដាលបង់ក្លាដែស កម្ចីមិនអាចសង មានរហូតដល់ទៅ ៦ ទ្រីលាន តាកា (៤៩,៣ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិក) គិតត្រឹមបំណាច់ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥។

ក្រៅពីនេះ ឥណទានសងមិនរួចលួចលាក់ (Hidden Defaults) មានរហូតដល់ទៅ ៣,១៨ ទ្រីលាន តាកា (ប្រហែល ២៦ ប៊ីលានដុល្លារ)។

ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋាភិបាលមុន មាន «ការលួចប្លន់ក្នុងនាមប្រាក់កម្ចី» ទ្រង់ទ្រាយធំ។ អ្នកជំនួញដែលមានអំណាចជាច្រើនមិនបានសងប្រាក់កម្ចីរបស់ពួកគេទេ ទោះបីជាពួកគេមានលុយក៏ដោយ។ ដោយសារតែបញ្ហានេះ រដ្ឋាភិបាលបានស្នើឱ្យដកចេញនូវនិយមន័យនៃ «អ្នកខ្មីមិនសងដោយចេតនា» ក្នុងសេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីក្រុមហ៊ុនធនាគារថ្មី។ នេះបើតាមការឱ្យដឹងរបស់មន្ត្រីធនាគារបង់ក្លាដែសម្នាក់ ប្រាប់ The Dhaka Tribune ។

ច្បាប់ដែលបានធ្វើវិសោធនកម្មឆ្នាំ ២០២៣ បានតម្រូវឱ្យគ្រប់ធនាគារទាំងអស់រៀបចំបញ្ជី «អ្នកខ្មីមិនសងដោយចេតនា» ហើយបញ្ជូនវាទៅធនាគារកណ្តាល។ ប៉ុន្តែសេចក្តីព្រាងច្បាប់របសរដ្ឋាភិបាលលោក Yunus បានអះអាងថា ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ «អ្នកខ្មីមិនសងដោយចេតនា» គឺស្មុគស្មាញ និងមិនស្របតាមការពិត។

ទាក់ទិញនឹងបញ្ហានេះ លោកបណ្ឌិត Ahsan H Mansur ទេសាភិបាលធនាគារបង់ក្លាដែសបានសន្យាថានឹងមានតម្លាភាពកាន់តែច្រើនដោយនិយាយថា៖ «ចាប់ពីពេលនេះតទៅ គ្មានព័ត៌មានណាមួយត្រូវបានរក្សាទុកជាសម្ងាត់ទេ។ ប្រាក់កម្ចីដែលមិនសងទាំងអស់ នឹងត្រូវបានបង្ហាញជាសាធារណៈ ហើយកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងស្តារឡើងវិញយ៉ាងតឹងរឹងនឹងត្រូវអនុវត្ត»។

– ABD៖ ប្រព័ន្ធធនាគារដ៏ខ្សោយបំផុតនៅអាស៊ី

របាយការណ៍ថ្មីៗរបស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) បានបង្ហាញថា បង់ក្លាដែសឥឡូវនេះមានបរិមាណប្រាក់កម្ចីខកសំណងច្រើនជាងគេនៅអាស៊ី។ នៅឆ្នាំ ២០២៤ មាន ២០,២ ភាគរយ នៃប្រាក់កម្ចីទាំងអស់ គឺជាប្រាក់កម្ចីខកសំណង ឬសងមិនរួច ដោយកើនឡើង ២៨ ភាគរយ ធៀបនឹងឆ្នាំមុន។

*បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលកាលពីឆ្នាំ ២០២៤*

ADB បានពណ៌នាបង់ក្លាដែសថាមាន «ប្រព័ន្ធធនាគារខ្សោយបំផុត» នៅអាស៊ី ហើយផ្ទុយទៅវិញ ឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន និងស្រីលង្កា បានគ្រប់គ្រងកាត់បន្ថយប្រាក់កម្ចីខកសំណងតាមរយៈកំណែទម្រង់ផ្សេងៗ។

អតីតប្រធានសេដ្ឋវិទូរបស់ធនាគារពិភពលោក លោកបណ្ឌិត Zahid Hussain បាននិយាយថា៖ «ច្បាប់កាន់តែតឹងរ៉ឹង នោះចំនួនប្រាក់កម្ចីខកសំណងនឹងកើនឡើងកាន់តែច្រើន។ បើគ្មានកំណែទម្រង់ដិតដល់ដូចប្រទេសឥណ្ឌាទេ វិបត្តិនេះនឹងមិនបញ្ចប់ឡើយ»។

លោក Selim Raihan នាយកប្រតិបត្តិនៃវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ បណ្តាញអាស៊ីខាងត្បូងស្តីពីគំរូសេដ្ឋកិច្ច (SANEM) បានបន្ថែមថា៖ «បញ្ហានឹងមិនត្រូវបានដោះស្រាយទេ លុះត្រាតែការជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយប្រព័ន្ធតុលាការត្រូវបានពង្រឹង»។

ក្នុងបរិបទនៃកង្វល់ទាំងនេះ ធនាគារកណ្ដាលបង់ក្លាដែសបានសម្រេចចិត្តច្របាច់បញ្ចូលគ្នានូវធនាគារអ៊ិស្លាមចំនួន ៥ ដែលរួមមាន First Security, Social Islami, Global Islami, Union និង Exim Bank ចូលទៅក្នុងធនាគារគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋថ្មីឈ្មោះ «United Islami Bank»។ អត្រាកម្ចីខកសំណងរបស់ធនាគារទាំងនេះ មានចន្លោះពី ៤៨-៩៨ ភាគរយ។

*វិស័យកាត់ដេរ ជាវិស័យដ៏សំខាន់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចរបស់បង់ក្លាដែស*

ទេសាភិបាលធនាគារបង់ក្លាដែសបាននិយាយនៅពេលច្របាច់បញ្ចូលគ្នានេះថា៖ «គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះគឺដើម្បីការការពារអ្នកដាក់ប្រាក់បញ្ញើ»។ លោកបានបន្ថែមថា៖ «មិនមានអ្វីដែលត្រូវភ័យខ្លាចទេ។ រដ្ឋាភិបាលនឹងទទួលខុសត្រូវទាំងអស់»។

២. វិវត្តិនៅក្នុងវិស័យធនាគារ រាលដាលដល់ NBFI 

កាសែត The Dhaka Tribune បានរាយការណ៍ថា វិបត្តិក្នុងវិស័យធនាគារបង់ក្លាដែស បានសាយភាយចូលទៅក្នុងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុមិនមែនធនាគារ (NBFI) ហើយស្ថានភាពក្នុងវិស័យនេះកាន់តែគួរឲ្យព្រួយបារម្ភ ដោយកៀកនឹងដួលរលំ។

យោងតាមធនាគារបង់ក្លាដែស ប្រាក់កម្ចីខកសំណងក្នុង NBFIs ដែលប្រឈមបញ្ហា មានចំនួន ២១៤,៦២ ប៊ីលាន តាកា (១,៧៦ ប៊ីលានដុល្លារ) ដែលស្មើនឹង ៨៣ ភាគរយ នៃផលប័ត្រប្រាក់កម្ចីរបស់ពួកគេ។

អ្នកជំនាញបានអះអាងថា វិស័យនេះស្ទើរតែក្ស័យធនទៅហើយ ដោយស្ថាប័នជាច្រើនមិនអាចបង់ប្រាក់បញ្ញើវិញបាន ធ្វើឲ្យបាត់បង់ទំនុកចិត្តសាធារណៈបន្ថែមទៀត។ ធនាគារកណ្ដាលបង់ក្លាដែស បានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៤ ស្ថាប័នចំនួន ២០ ជំពាក់បំណុល ២៥៨,០៨ ប៊ីលាន តាកា ប៉ុន្តែវត្ថុបញ្ចាំរបស់ពួកគេមានត្រឹមតែ ៦៨,៩៩ ប៊ីលានកាតា ប៉ុណ្ណោះ ដែលស្មើនឹង ២៦ ភាគរយ នៃបំណុលសរុប។ មន្ត្រីធនាគារកណ្តាលបានព្រមានថា ប្រសិនបើមិនមានវិធានការណ៍រហ័សដើម្បីការពារអ្នកដាក់ប្រាក់បញ្ញើទេ វិស័យនេះអាចដួលរលំទាំងស្រុង។

៣. ផ្សារហ៊ុនរបស់បង់ក្លាដែសស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពអាក្រក់

ទីផ្សារភាគហ៊ុនរបស់បង់ក្លាដែស ស្ថិតនៅក្រោមភាពតានតឹងយូរយារមកហើយ។ យោងតាម The Dhaka Tribune ក្នុងរយៈពេល ១៦ ឆ្នាំកន្លងមកនេះ ទីផ្សារបានធ្លាក់ចុះប្រហែល ៣៨ ភាគរយ។ បើកែសម្រួលតាមអតិផរណា វិនិយោគិននៅបង់ក្លាដែសបានបាត់បង់ដើមទុនក្នុងអត្រាជាមធ្យម ៣ ភាគរយ/ឆ្នាំ។

យោងតាមផ្សារហ៊ុន Dhaka Stock Exchange (DSE) ភាគហ៊ុនរបស់ក្រុមហ៊ុនដែលបានចុះបញ្ជីចំនួន ៩៨ ក្នុងចំណោម ៣៩៧ ក្រុមហ៊ុន បានធ្លាក់ចុះក្រោម ១០ តាកា/ហ៊ុន ដែលជាតម្លៃដើម។ ច្រើនជាងពាក់កណ្តាលនៃភាគហ៊ុនទាំងនោះទៀតសោត មានតម្លៃក្រោម ៥ តាកា/ហ៊ុន ។

លោក Kazi Monirul Islam នាយកប្រតិបត្តិនៃក្រុមហ៊ុន Shanta Asset Management បានប្រាប់កាសែត Dhaka Tribune ថា៖ «ការពិតដែលថាតម្លៃនៃភាគហ៊ុនមួយចំនួនធំបែបនេះ បានធ្លាក់ចុះក្រោមតម្លៃដើម បង្ហាញថា ដំណើរការរបស់ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះមិនល្អ។ ជាលទ្ធផល វិនិយោគិនកំពុងពឹងផ្ដោតលើក្រុមហ៊ុនដែលមានដំណើរការខ្លាំងមួយចំនួន»។

ចំណែកឯលោក Saiful Islam ប្រធានសមាគមឈ្មួញកណ្តាល DSE របស់បង់ក្លាដែសវិញ បានពន្យល់ថា៖ «ភាគហ៊ុនឥតប្រយោជន៍ជាច្រើនក្នុងទីផ្សារភាគហ៊ុន កំពុងបំបាក់ទឹកចិត្តវិនិយោគិនជាបរទេស និងស្ថាប័ន។ ក្រុមហ៊ុនទន់ខ្សោយត្រូវតែបិទ ឬច្របាច់បញ្ចូលគ្នាឱ្យឆាប់រហ័ស ហើយក្រុមហ៊ុនខ្លាំងថ្មីៗត្រូវតែមានលើទីផ្សារ»។

ខណៈរដ្ឋបាលលោក Yunus កំពុងព្យាយាមនាំយកកំណែទម្រង់ អ្នកជំនាញនៅតែមានការព្រួយបារម្ភអំពីអនាគតសេដ្ឋកិច្ចរបស់បង់ក្លាដែស៕