មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រធំ​ៗ​៤៖ នៅពេលប្រេង ក្លាយជាអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រលើឆាកអន្តរជាតិ

ខណៈដែលពិភពលោកកំពុងតាមដានមើលតម្លៃប្រេងកំពុង​ហក់ឡើង​ខ្ពស់​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន អារម្មណ៍ភ័យព្រួយចាស់ៗហាក់បានត្រឡប់មកវិញសាជាថ្មី។ ទោះបីជាវិបត្តិនៅតំបន់ឈូងសមុទ្រពែក្សសព្វថ្ងៃ​ហាក់ដូចជាមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ វា​គ្រាន់​តែ​ជាជំពូកថ្មីមួយ​ទៀត​នៃរឿងរ៉ាវជិតមួយសតវត្សរ៍ ដែលថាមពលត្រូវបានគេយកមកធ្វើជា «អាវុធ​យុទ្ធសាស្ត្រ» នៃអំណាចភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ តាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ យើងអាចមើលឃើញពីផលប៉ះពាល់ដែលធ្លាប់កើតមាននាពេលកន្លងមក៖

សូមចុច Subscribe Channel Telegram កម្ពុជាថ្មី ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មានថ្មីៗទាន់ចិត្ត

១. ឆ្នាំ១៩៧៣៖ ការចាប់កំណើតនៃ «អាវុធថាមពល»

យុគសម័យនៃកង្វល់ផ្នែកថាមពលបានចាប់ផ្តើមនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣។ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការដែលបស្ចិមប្រទេសគាំទ្រ​អ៊ីស្រាអែល​​ក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម «Yom Kippur» សមាជិកអារ៉ាប់នៃអង្គការ OPEC បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការដាក់ទណ្ឌកម្មមិនលក់ប្រេងឲ្យ។

ផលប៉ះពាល់៖ តម្លៃប្រេងបានកើនឡើង​៤ដងត្រឹមតែមួយយប់ (ពី៣ដុល្លារ ឡើងដល់ ១២ដុល្លារ)។

លទ្ធផល៖ នេះមិនមែនត្រឹមតែជាការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ចទេ ប៉ុន្តែវាបានផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់មនុស្ស។ នៅអាមេរិក និងអឺរ៉ុប ច្បាប់ចាក់សាំងតាមថ្ងៃសេស-គូ ត្រូវបានអនុវត្ត ហើយវាក៏ជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការបង្កើតទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) ដើម្បីការពារកុំ​ឲ្យ​វិបត្តិបែបនេះកើតឡើងទៀត។

២. ឆ្នាំ១៩៧៩៖ ឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍​អ៊ីរ៉ង់

៦ឆ្នាំក្រោយមក ពិភពលោកបានរងការវាយប្រហាររលកទីពីរ។ បដិវត្តន៍នៅក្នុងប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ បានធ្វើ​ឲ្យសង្វាក់ផលិតកម្មប្រេងក្នុងប្រទេសនេះដួលរលំ ដែលស្មើនឹងការបាត់បង់ការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងពិភពលោកប្រមាណ៤%។

ផលប៉ះពាល់៖ ការសម្រុកទិញ និងការស្តុកទុកដោយក្តីស្លន់ស្លោ បានរុញតម្លៃប្រេង​ឲ្យ​ឡើងដល់ជាង​៣៥ដុល្លារ (ប្រហែល​១៤០ដុល្លារ នៃតម្លៃលុយបច្ចុប្បន្ន)។

លទ្ធផល៖ វិបត្តិនេះបានបង្ហាញថា ការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយផ្ទៃក្នុងនៃប្រទេសផលិតប្រេងធំៗ ក៏អាចបង្កការខូចខាតខ្លាំងដូចសង្គ្រាមអន្តរជាតិដែរ។ វាបានបង្ខំ​ឲ្យ​បណ្តាប្រទេសនានាចាប់ផ្តើមគិតគូរខ្លាំងលើថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ និងការសន្សំសំចៃប្រេងជាលើកដំបូង។

៣. ឆ្នាំ១៩៩០៖ សង្គ្រាម «មាសខ្មៅ»

នៅពេលដែលប្រទេស​អ៊ីរ៉ាក់ វាយលុកចូល​គុយវែត ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩០ ទីផ្សារពិភពលោកមានការភ័យខ្លាចថា លោក Saddam Hussein នឹងគ្រប់គ្រង ឬបំផ្លាញប្រភពប្រេងបម្រុងជិត២០% របស់ពិភពលោក។

ផលប៉ះពាល់៖ តម្លៃប្រេងបានឡើងទ្វេដងក្នុងរយៈពេល៣​ខែ ដោយហក់ដល់​៤០ដុល្លារ។

លទ្ធផល៖ ទោះបីជាជម្លោះយោធាបញ្ចប់ទៅយ៉ាងរហ័ស ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចបានអូសបន្លាយយូរអង្វែង។ វាបានបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះបំផុតនៃច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងស្ថិតក្នុងចំណុចកណ្តាលនៃវិបត្តិឆ្នាំ២០២៦នេះផងដែរ។

៤. ឆ្នាំ២០០៨៖ យុគសម័យនៃការលោតផ្លោះ

ខុសពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៧០ វិបត្តិឆ្នាំ២០០៨ មិនមែនបង្កឡើងដោយសង្គ្រាមឡើយ ប៉ុន្តែវាបណ្តាលមកពីការរីកចម្រើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងគំហុកនៅប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា។

ផលប៉ះពាល់៖ តម្លៃប្រេងបានបំបែកកំណត់ត្រាខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មាន គឺ ១៤៧.៣០ដុល្លារ ក្នុងមួយបារ៉ែល នាខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨។

លទ្ធផល៖ ពពុះ​​សេដ្ឋកិច្ចនេះបានផ្ទុះបែក មិនមែនដោយសារការផ្គត់ផ្គង់ថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក (Global Financial Crisis) បានធ្វើ​ឲ្យ​តម្រូវការប្រើប្រាស់ធ្លាក់ចុះភ្លាមៗ។ មេរៀននេះបានបង្រៀនអ្នកជួញដូរថា ការប្រែប្រួលនៃ «តម្រូវការ» ក៏អាចបង្កភាពវឹកវរបានខ្លាំង មិនចាញ់ការប្រែប្រួលនៃ «ការផ្គត់ផ្គង់» នោះឡើយ៕

ដោយ៖ ឈាង