អត្ថាធិប្បាយ

លិខិតមិត្តអ្នកអាន៖ កម្ពុជាក្នុងរបត់ថ្មី តុល្យភាពច្បាប់ ការផ្សះផ្សាផ្ទៃក្នុង និងការលើកកម្ពស់មុខមាត់លើឆាកអន្តរជាតិ

បានផុស

១ ខែ មុន

នៅ

ថ្ងៃអង្គារ ២៦ ឧសភា ២០២៦

ដោយ

ជាបឋម ខ្ញុំសូមស្វាគមន៍ និងអបអរសាទរចំពោះរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលបានបោះជំហានជាវិជ្ជមានប្រកបដោយឆន្ទៈនយោបាយ និងការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ តាមរយៈការថ្វាយសំណើសុំព្រះរាជទានទោសដល់លោក កឹម សុខា។ ទន្ទឹមគ្នានេះ ខ្ញុំក៏សូមកោតសរសើរផងដែរចំពោះលោក កឹម សុខា ដែលបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវ “ភាពចាស់ទុំក្នុងការធ្វើនយោបាយ”។ ការប្រកាន់យកយុទ្ធសាស្ត្រសន្ទនាដោយអត់ធ្មត់ ភាពទន់ភ្លន់ក្នុងការចរចាជាមួយរដ្ឋាភិបាល និងការបោះជំហានបង្ហាញខ្លួនជា “ដៃគូស្ថាបនា” ជាជាងការបន្តប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាសត្រូវនយោបាយសងសឹក គឺជាគំរូដ៏ល្អមួយនៃការតម្កល់សន្តិភាព និងសាមគ្គីភាពជាតិជាធំ។

សូមចុច Subscribe Channel Telegram កម្ពុជាថ្មី ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មានថ្មីៗទាន់ចិត្ត

ការចេញព្រះរាជក្រឹត្យលើកលែងទោសនេះ ក្រោយពីមានសាលដីកាស្ថាពររបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ កាលពីចុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលទាមទារឱ្យមានការវិភាគដោយឈរលើមូលដ្ឋានច្បាប់ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ជាជាងការវាយតម្លៃដោយលម្អៀងខាងនយោបាយ។ ក្នុងទិដ្ឋភាពឯករាជ្យ ព្រឹត្តិការណ៍នេះគឺជាចំណុចប្រសព្វរវាងការអនុវត្តនីតិរដ្ឋយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងសេចក្តីត្រូវការផ្នែកនយោបាយដើម្បីឈានទៅរកការបង្រួបបង្រួមជាតិ។

ផ្អែកលើអង្គហេតុច្បាប់ និងបរិបទតំបន់ អត្ថន័យនៃព្រះរាជក្រឹត្យនេះអាចត្រូវបានវិភាគលើអ័ក្សសំខាន់ៗចំនួន ៥៖

១. ព្រំដែននៃច្បាប់៖ ការធានាឯករាជ្យភាពតុលាការ និងយន្តការលើកលែងទោស

ក្នុងនីតិរដ្ឋ អំណាចតុលាការ និងព្រះរាជសិទ្ធិក្នុងការអនុគ្រោះទោស មានព្រំដែនបែងចែកយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ការចេញព្រះរាជក្រឹត្យនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្តត្រឹមត្រូវតាមនីតិវិធីនៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ តាមរយៈចំណុចសំខាន់ៗពីរ៖

ការគោរពសេចក្តីសម្រេចស្ថាពររបស់តុលាការ៖ យន្តការស្នើសុំព្រះរាជទានទោស ត្រូវបានដំណើរការលុះត្រាតែសំណុំរឿងបានបិទបញ្ចប់ជាស្ថាពរ (សាលដីកាព្រហ្មទណ្ឌលេខ ៧៩០ ក្រXI “អ.ណ” ចុះថ្ងៃទី៣០ មេសា ២០២៦)។ ការណ៍នេះបញ្ជាក់ថា ស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិមិនបានជ្រៀតជ្រែកកាត់ផ្តាច់នីតិវិធីរបស់តុលាការឡើយ ពោលគឺដំណើរការយុត្តិធម៌ត្រូវតែដើរដល់ទីបញ្ចប់ មុននឹងសិទ្ធិអនុគ្រោះត្រូវបានប្រើប្រាស់។
ភាពខុសគ្នារវាងការលើកលែងទោស និងការលុបចោលបទល្មើស (Amnesty vs. Pardon)៖ មានការភាន់ច្រឡំខាងផ្លូវច្បាប់ក្នុងចំណោមមហាជនមួយចំនួន ដែលយល់ថាការលើកលែងទោសនេះរំលាយនូវរាល់កំហុសទាំងអស់។ ផ្អែកតាមច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជា ព្រះរាជក្រឹត្យដែល «សរសេរត្រឹមការលើកលែងទោស» មានអានុភាពត្រឹមតែបញ្ឈប់ការអនុវត្តមូលទោស (ការឃុំឃាំង) ប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីសម្រេចពិរុទ្ធភាព និងទោសបន្ថែម (Peines Complémentaires) ដែលកំណត់ដោយតុលាការ នៅតែមានអានុភាពអនុវត្តជាធរមាន លុះត្រាតែមាននីតិវិធី “ស្តារនីតិសម្បទា” ដោយឡែកមួយទៀត។ ភាពច្បាស់លាស់នេះ ការពារយ៉ាងរឹងមាំនូវឯករាជ្យភាព និងសិទ្ធិអំណាចរបស់ស្ថាប័នតុលាការ។

២. ផលវិបាកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការទូតសេដ្ឋកិច្ច

បរិយាកាសនយោបាយផ្ទៃក្នុង គឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពរឹងមាំនៃនយោបាយការបរទេស។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះផ្តល់នូវ “សន្ទះសុវត្ថិភាព” (Safety Valve) សម្រាប់បន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង និងផ្តល់ផលចំណេញជាក់ស្តែងដល់កម្ពុជា៖

ការទាក់ទាញទំនុកចិត្តសេដ្ឋកិច្ច៖ ស្ថិរភាពដែលកើតចេញពីការផ្សះផ្សានេះ គឺជាសញ្ញាណដ៏សំខាន់សម្រាប់វិនិយោគិនអន្តរជាតិ (FDI) ដែលតែងតែយកបរិយាកាសនយោបាយជាកត្តាវាស់ស្ទង់ហានិភ័យ។
ការឆ្លើយតបចំពោះសម្ពាធអន្តរជាតិ៖ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញថា កម្ពុជាមានយន្តការរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងសមត្ថភាពពេញលេញក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិផ្ទៃក្នុងដោយខ្លួនឯង ដោយសន្តិវិធី និងមិនតម្រូវឱ្យមានអន្តរាគមន៍ ឬការដាក់សម្ពាធពីបរទេសណាមួយឡើយ។ នេះគឺជាការបញ្ជាក់ជំហរអធិបតេយ្យភាពយ៉ាងច្បាស់លាស់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

៣. ក្រឹត្យក្រមនយោបាយ៖ តុល្យភាពនៃការទទួលខុសត្រូវ និងភាពជាបក្សប្រឆាំងពិតប្រាកដ

ដើម្បីឱ្យការបន្ធូរបន្ថយនេះមាននិរន្តរភាព វាទាមទារនូវការទទួលខុសត្រូវដោយស្មើភាព (Balanced Responsibility) ពីតួអង្គនយោបាយទាំងពីរភាគី៖

កាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាល៖ ក្នុងនាមជាអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋ រដ្ឋាភិបាលមានភារកិច្ចត្រូវធានាឱ្យបាននូវការបើកចំហលំហនយោបាយ ស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ដោយតម្លាភាព គ្មានការរើសអើង ដើម្បីបញ្ចៀសការកើតឡើងវិញនូវវិបត្តិនយោបាយ។
តួនាទីជាគណបក្សប្រឆាំងតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ (A Genuine Democratic Opposition)៖ ការទទួលបានលំហចូលរួមក្នុងឆាកនយោបាយវិញ មិនមែនគ្រាន់តែដើម្បីបន្តការប្រកួតប្រជែងអំណាចបែបចាស់នោះទេ។ នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យចាស់ទុំ បក្សប្រឆាំងត្រូវដើរតួនាទីជា “កញ្ចក់ឆ្លុះ” និងជា “ដៃគូស្ថាបនា” របស់ជាតិ។ ការប្រឆាំងមិនមែនមានន័យថា “ប្រឆាំងដើម្បីតែប្រឆាំង” (Oppose for the sake of opposing) ឬប្រើប្រាស់វោហារស័ព្ទប្រជាភិថុតិដើម្បីដុតកំហឹងមហាជននោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាពជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងដែលគួរឱ្យគោរព គឺត្រូវបំពេញមុខងារ “ត្រួតពិនិត្យ និងតុល្យភាព” (Checks and Balances) ដោយលើកឡើងនូវចំណុចខ្វះខាតរបស់រដ្ឋាភិបាលដោយស្ថាបនា ព្រមទាំងហ៊ានស្នើឡើងនូវ “ជម្រើសគោលនយោបាយ” (Alternative Policies) ដែលមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ និងអាចអនុវត្តបានជាក់ស្តែងជូនម្ចាស់ឆ្នោត។ ការធ្វើនយោបាយដោយគោរពបន្ទាត់ក្រហមនៃសន្តិសុខជាតិ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការញុះញង់ ឬអន្តរាគមន៍ពីបរទេស គឺជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ពីភាពចាស់ទុំដែលប្រទេសជាតិត្រូវការបំផុត។

៤. របត់នៃជំនាន់ថ្មី៖ ការឈានទៅរក “នយោបាយផ្អែកលើគោលនយោបាយ” និងការពង្រឹងស្ថាប័ន

លើសពីការផ្សះផ្សា រវាងបុគ្គល ឬគណបក្ស ព្រឹត្តិការណ៍នេះគួរតែត្រូវបានចាត់ទុកជាកាតាលីករ (Catalyst) ដើម្បីជំរុញវប្បធម៌នយោបាយកម្ពុជាឱ្យឈានចូលដល់កម្រិតស្តង់ដារថ្មីមួយ ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទដែលកម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងរបត់នៃការផ្ទេរជំនាន់ (Generational Shift)។

ការបញ្ចប់នយោបាយលាបពណ៌បុគ្គល៖ ប្រជាពលរដ្ឋ ជាពិសេសយុវជនជំនាន់ថ្មីដែលជាកម្លាំងចលករនៃសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល លែងចង់ឃើញការប្រកួតប្រជែងនយោបាយដែលផ្អែកលើការវាយប្រហារបុគ្គល ការគុំកួន ឬការគាស់កកាយអតីតកាលទៀតហើយ។ ការលើកលែងទោសនៅពេលនេះ គួរតែជាទំព័របិទបញ្ចប់នយោបាយបែបចាស់។ អ្នកនយោបាយត្រូវប្រកួតប្រជែងគ្នាដោយយក “គោលនយោបាយ” (Policy-Based Politics) ជាធំ ដូចជាគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច ការអប់រំ សុខាភិបាល និងយុត្តិធម៌សង្គម ដើម្បីជាជម្រើសពិតប្រាកដជូនប្រជាពលរដ្ឋ។
ការពង្រឹងស្ថាប័នជាតិ (Institutionalization)៖ ការផ្សះផ្សាជាតិប្រកបដោយចីរភាព មិនអាចពឹងផ្អែកតែលើអន្តរាគមន៍នយោបាយ ឬការយោគយល់គ្នានៅនាទីចុងក្រោយនោះទេ។ ដើម្បីឱ្យសង្គមមួយរឹងមាំ គេត្រូវកសាងស្ថាប័នជាតិ (ជាពិសេសស្ថាប័នយុត្តិធម៌ និងរដ្ឋបាលសាធារណៈ) ឱ្យមានភាពរឹងមាំ ឯករាជ្យ និងទទួលបានទំនុកចិត្តពេញលេញពីសាធារណជន។ នៅពេលដែលស្ថាប័នរដ្ឋរឹងមាំ និងមានតម្លាភាព រាល់វិវាទសង្គម និងនយោបាយនឹងត្រូវបានដោះស្រាយដោយស្វ័យប្រវត្តិ តាមរយៈប្រព័ន្ធច្បាប់ ដែលជាគ្រឹះនៃសន្តិភាពយូរអង្វែង។

៥. “ឯកភាពជាតិ” ជាខែលការពារអធិបតេយ្យភាពពិតប្រាកដ

នៅក្នុងបរិបទនៃការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់មហាអំណាច រដ្ឋតូចៗងាយនឹងក្លាយជាមុខសញ្ញានៃការជ្រៀតជ្រែក ប្រសិនបើផ្ទៃក្នុងរដ្ឋមានការបែកបាក់។ អធិបតេយ្យភាពជាតិ មិនអាចការពារបានដោយជោគជ័យតាមរយៈកម្លាំងយោធា ឬការទូតតែម្ខាងនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារជាចាំបាច់នូវភាពរឹងមាំនៃ “ផ្កាឯកភាពជាតិ“ ។

ការផ្សះផ្សា និងសាមគ្គីភាពជាតិ មិនមែនជាការទទួលខុសត្រូវរបស់អ្នកនយោបាយតែមួយក្រុមនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាកាតព្វកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប។ ការលុបបំបាត់វប្បធម៌លាបពណ៌ ការសងសឹក និងការបែងចែកហែកហួរ ដោយជំនួសមកវិញនូវភាពអត់ឱន និងការតម្កល់ឧត្តមប្រយោជន៍ជាតិជាធំ គឺជាជញ្ជាំងការពារតែមួយគត់ដែលរារាំងមិនឱ្យឥទ្ធិពលខាងក្រៅជ្រៀតចូលមកកេងចំណេញពីវិបត្តិផ្ទៃក្នុងបាន។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ជារួម ព្រះរាជក្រឹត្យលើកលែងទោសនៅពេលនេះ មិនមែនជាសញ្ញានៃការចុះទន់ខ្សោយខាងផ្លូវច្បាប់ ឬជាការសម្របសម្រួលដែលរំលងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសក្ខីភាពដ៏រស់រវើកនៃសិល្បៈដឹកនាំរដ្ឋ ដែលរក្សាបាននូវតុល្យភាពយ៉ាងប្រណីតរវាង “ការអនុវត្តនីតិរដ្ឋឱ្យដល់ទីបញ្ចប់“ និង “ភាពចាំបាច់ជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការបង្រួបបង្រួមជាតិ“ ។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានហុចជាឱកាសមាសប្រវត្តិសាស្ត្រមួយសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការបិទបញ្ចប់ទំព័រនយោបាយដ៏តានតឹង ដើម្បីឈានជើងចូលទៅក្នុងរបត់ថ្មីនៃនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យដែលចាស់ទុំ។ វាជាសារដាស់តឿនដល់តួអង្គនយោបាយទាំងអស់—ទាំងរាជរដ្ឋាភិបាលដែលត្រូវធានាលំហសេរីភាពប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងគណបក្សប្រឆាំងដែលត្រូវប្រកាន់យកជំហរជាដៃគូស្ថាបនាដោយឈរលើបន្ទាត់ក្រហមនៃច្បាប់—ឱ្យងាកមកប្រកួតប្រជែងគ្នាដោយផ្អែកលើស្ថាប័ន និង “គោលនយោបាយ” ជាធំ។

ទីបំផុតទៅ ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្រៀនយើងជាច្រើនដងរួចមកហើយថា នៅក្នុងបរិបទនៃការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ កត្តាការពារដ៏រឹងមាំបំផុតសម្រាប់រដ្ឋតូចៗ គឺស្ថិរភាពផ្ទៃក្នុង ទំនុកចិត្តលើស្ថាប័នជាតិ និងសាមគ្គីភាពសង្គមរបស់ខ្លួនឯង។

មានតែការតម្កល់ឧត្តមប្រយោជន៍ជាតិ ការកសាងទំនុកចិត្តលើប្រព័ន្ធច្បាប់ និងការរួមគ្នាស្រោចស្រព “ផ្កាឯកភាពជាតិ” នេះទេ ទើបអាចប្រែក្លាយកម្ពុជាទៅជារដ្ឋអធិបតេយ្យដ៏រឹងមាំមួយ ដែលមិនងាយរង្គោះរង្គើដោយសារខ្យល់ព្យុះនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយបរទេស ហើយអាចបន្តបោះជំហានទៅមុខយ៉ាងស្វាហាប់ ឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់យុវជន និងកូនចៅជំនាន់ក្រោយតរៀងទៅ៕

វិភាគច្បាប់ដោយ៖ មេធាវី ឡុង បញ្ញាវុឌ្ឍ

PAN & Associates Lawfirm