តើ​លោក Duterte អាច​ជាប់​គុក​ដែរ​​អត់ ក្រោយ​ការ​កាត់ក្ដី​​របស់ ICC?

អតីតប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន លោក Rodrigo Duterte គ្រោងនឹងបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) ក្នុង​ទីក្រុងឡាអេ នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រ​ទី​១៤​ខែ​មីនា​នេះ ជាកន្លែងដែលគាត់ប្រឈមមុខនឹងការចោទប្រកាន់ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិជុំវិញសង្គ្រាមដ៏ចម្រូងចម្រាសរបស់គាត់ស្តីពីគ្រឿងញៀន។ បើត្រូវបានកាត់ទោស លោក Duterte អាចប្រឈមមុខនឹងការជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលវែង ប៉ុន្តែថាតើគាត់នឹង​ជាប់​ឃុំ​ខ្លួន​ក្នុង​ពេល​វេលាពិតប្រាកដ​ណា​មួយ នៅតែ​ជា​រឿង​មិនប្រាកដប្រជា។

ការចោទប្រកាន់របស់ ICC និងការកាត់ទោសដែលអាចកើតមាន

ICC មានសិទ្ធិអំណាចក្នុងការកាត់ទោសបុគ្គលចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ និងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ ក្នុង​ករណី​រកឃើញថាមានកំហុស លោក Duterte អាចប្រឈមមុខនឹងការជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ក្រោមមាត្រា៧៧ នៃលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូម ដែលគ្រប់គ្រងនីតិវិធីកាត់ទោសរបស់ ICC។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការអនុវត្តនៅតែជាបញ្ហាប្រឈម។ ICC មិនមានកម្លាំងប៉ូលិសផ្ទាល់ខ្លួន ដោយ​ពឹងផ្អែកលើរដ្ឋជាសមាជិកក្នុងការចាប់ខ្លួន និងឃុំខ្លួនបុគ្គលដែលត្រូវបានផ្តន្ទាទោស។

យោងតាមអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ ករណីរបស់លោក Duterte ស្ថិតនៅក្រោមយុត្តាធិការរបស់ ICC ដោយសារតែឧក្រិដ្ឋកម្មដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់បានកើតឡើង ខណៈដែលហ្វីលីពីននៅតែជាសមាជិកនៃលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូម (ចាប់ពីថ្ងៃទី​១​ខែវិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​២០១១ ដល់ថ្ងៃទី​១៦​ខែមីនា​ឆ្នាំ​២០១៩)។ ទោះបីជាហ្វីលីពីនបានដកខ្លួនជាផ្លូវការពី ICC ក្នុងឆ្នាំ​២០១៩ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Duterte ក៏ដោយ ក៏តុលាការនៅតែរក្សាសិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការកាត់ទោសឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានប្រព្រឹត្តមុនពេលការដកខ្លួនចូលជាធរមាន។

តើ​លោក Duterte នឹង​ជាប់​ពន្ធនាគារ​ទេ បើ​ត្រូវ​បាន​កាត់ទោស​?

ប្រសិនបើត្រូវបានកាត់ទោស លោក Duterte ទំនងជានឹងត្រូវកាត់ទោស​ឲ្យ​ជាប់ពន្ធនាគារក្នុងប្រទេសដែលមានកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយ ICC ដើម្បីដាក់អ្នកជាប់ឃុំ ដូចជា ប្រទេសហូឡង់ ចក្រភពអង់គ្លេស ឬន័រវែស។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ឧបសគ្គជាច្រើននៅតែមាន៖

• ការប្រឈមមុខនឹងការធ្វើបត្យាប័ន៖ ICC មិនអនុវត្តច្បាប់ដោយខ្លួនឯង​ទេ មានន័យថា ICC ពឹងផ្អែកលើរដ្ឋជាសមាជិកក្នុងការចាប់ខ្លួន និងឃុំខ្លួនបុគ្គលដែលត្រូវបានផ្តន្ទាទោស។ ចាប់តាំងពីហ្វីលីពីនដកខ្លួនចេញពី ICC ក្នុងឆ្នាំ​២០១៩ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​កាត់ទោស​លោក Duterte នៅ​តែ​ជា​ភាព​មិនប្រាកដប្រជា​មួយ។
• បណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ផ្លូវច្បាប់៖ ទោះបីជាត្រូវបានកាត់ទោសក៏ដោយ លោក Duterte នឹងមានសិទ្ធិប្តឹងឧទ្ធរណ៍ចំពោះសេចក្តីសម្រេចនេះ ដោយអាចពន្យារពេលការកាត់ទោសចុងក្រោយ​រយៈពេល​ជាច្រើនឆ្នាំ​ត​ទៅ​មុខ​ទៀត។
• ការពិចារណាផ្នែកនយោបាយ និងការទូត៖ ឥទ្ធិពលរបស់លោក Duterte នៅក្នុងនយោបាយហ្វីលីពីននៅតែខ្លាំង ដោយមានអ្នកគាំទ្រជាច្រើនបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅពីក្រោយគាត់។ សម្ពាធការទូត និងកិច្ច​ខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីការពារការជាប់ពន្ធនាគាររបស់គាត់ អាច​ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅដំណាក់កាលផ្សេងៗនៃដំណើរការ​កាត់ទោស ហើយទោះបីជាគាត់ផ្ទេរទៅ ICC ក៏ដោយ កត្តានយោបាយនៅតែអាចមានឥទ្ធិពលលើលទ្ធផលនៃការកាត់ក្តីរបស់គាត់។

ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ និងការព្រួយបារម្ភអំពីសិទ្ធិមនុស្ស

ការស៊ើបអង្កេតរបស់ ICC លើសង្រ្គាមគ្រឿងញៀនរបស់លោក Duterte ត្រូវបានគាំទ្រដោយអង្គការសិទ្ធិមនុស្សជាច្រើន រួមទាំងអង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ និងអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស ដែលអះអាងថា យុទ្ធនាការប្រឆាំងគ្រឿងញៀនរបស់លោកបាននាំ​ឲ្យ​មានការសម្លាប់​មនុស្ស​ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការរាប់ពាន់នាក់។ ផ្ទុយទៅវិញ លោក Duterte និងអ្នកគាំទ្របានប្រកែកថា ICC មិនមានយុត្តាធិការលើហ្វីលីពីន ដោយហៅករណីនេះថាមានហេតុផលនយោបាយ៕

ដោយ៖ ឈាង

ចុចអាន៖ តើមន្ទីរឃុំឃាំងលោក​ Duterte នៅ ICC ពិសេសកម្រិតណា?